ਕੇਸ਼ੀ ਦੇ ਦੈਤ ਦਾ ਸੰਘਰਸ਼ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੋਵਿੰਦਾ ਨੇ ਬੋਲ ਕੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਤਲੀਆਂ ਮਾਰੀ, ਤੇ ਕੇਸ਼ੀ ਵੱਲ ਵਧਿਆ। ਦੈਤ-ਘੋੜਾ ਕੇਸ਼ੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਮੂੰਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖੋਲ ਕੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਵੱਲ ਦੌੜ ਪਾਇਆ। ਜਨਾਰਦਨ ਨੇ ਆਪਣੀ ਬਾਂਹ ਨੂੰ ਸਾਪ ਵਾਂਗ ਬਣਾਇਆ ਤੇ ਕੇਸ਼ੀ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿਚ ਦਾਖਲ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀ ਬਾਂਹ ਕੇਸ਼ੀ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿਚ ਗਈ, ਉਸ ਦੇ ਦੰਦ ਟੁੱਟ ਕੇ ਓਲੇ ਵਾਂਗ ਵਿੱਖੜੇ ਹੋ ਗਏ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀ ਬਾਂਹ, ਜੋ ਕੇਸ਼ੀ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਸੀ, ਉਸ ਦੀ ਤਾਕਤ ਵਧਣ ਲੱਗੀ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਰੋਗ ਧਿਆਨ ਨਾ ਕਰਨ ਤੇ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੇਸ਼ੀ ਦੇ ਹੋਠ ਪੜ ਗਏ, ਉਸ ਨੇ ਖੂਨ ਤੇ ਝੱਗ ਮਿਲਿਆ ਹੋਇਆ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਉਲਟੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਘੁੰਮਣ ਲੱਗੀਆਂ, ਤੇ ਜਬੜੇ ਖੁੱਲ ਗਏ। ਜਦੋ ਕੇਸ਼ੀ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ, ਉਸ ਨੇ ਪੈਰਾਂ ਨਾਲ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਗੰਦ ਤੇ ਪਿਸਾਬ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ; ਉਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਪਸੀਨੇ ਨਾਲ ਭਿੱਜ ਗਿਆ, ਥੱਕਿਆ ਤੇ ਬੇਸਹਾਰਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਦੈਤ-ਘੋੜਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਮੂੰਹ ਤੇ ਵੱਡਾ ਖੋਲ ਖੁੱਲਿਆ ਸੀ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀ ਬਾਂਹ ਦੇ ਝਟਕੇ ਨਾਲ ਦੋ ਹਿੱਸਿਆਂ 'ਚ ਵੰਡ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਬਿਜਲੀ ਨਾਲ ਦਰਖ਼ਤ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਘੋੜੇ ਦੇ ਦੋ ਪੈਰ, ਅੱਧੀ ਪਿੱਠ ਤੇ ਪੂੰਛ, ਇੱਕ ਕੰਨ, ਇੱਕ ਅੱਖ ਤੇ ਇੱਕ ਨੱਕ, ਜਦ ਦੋ ਹਿੱਸਿਆਂ 'ਚ ਵੰਡੇ, ਦੋਵੇਂ ਹਿੱਸੇ ਚਮਕ ਉਠੇ। ਕੇਸ਼ੀ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਖੁਸ਼ੀ ਭਰੇ ਗਵਾਲਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ, ਉਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਥੱਕਿਆ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਮਨ ਸ਼ਾਂਤ ਸੀ, ਤੇ ਉਹ ਮੁਸਕਰਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਗਵਾਲੀਆਂ ਅਤੇ ਗਵਾਲੇ, ਕੇਸ਼ੀ ਦੀ ਮੌਤ 'ਤੇ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਨ ਲੱਗੇ, ਜੋ ਕਮਲ-ਨੈਤ੍ਰ ਹੈ, ਤੇ ਪਿਆਰ ਵਿਚ ਰਮਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਵੇਲੇ, ਮੈਂ — ਨਾਰਦ, ਹੇ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ — ਬੱਦਲਾਂ ਵਿਚ ਲੁਕ ਕੇ, ਕੇਸ਼ੀ ਦੇ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ, ਤੇ ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ। "ਸ਼ਾਬਾਸ਼, ਸ਼ਾਬਾਸ਼, ਹੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਵਾਮੀ! ਤੇਰੇ ਖੇਡ ਨਾਲ ਹੀ, ਹੇ ਅਚ੍ਯੁਤ, ਕੇਸ਼ੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਦਿੱਤਾ, ਤੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਮੈਂ ਯੁੱਧ ਦੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਵਿਚ, ਅਸਮਾਨ ਤੋਂ ਆਇਆ ਸੀ, ਇਸ ਵੱਡੀ, ਅਦਭੁਤ ਘੋੜੇ-ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਲੜਾਈ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ। ਹੇ ਮਧੁ-ਸੂਦਨ, ਤੇਰੇ ਇਸ ਅਵਤਾਰ ਵਿਚ ਕੀਤੇ ਕੰਮਾਂ ਨੇ ਮੇਰੇ ਮਨ ਨੂੰ ਹੈਰਾਨ ਤੇ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇੰਦ੍ਰ ਤੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤਾ ਵੀ ਇਸ ਘੋੜੇ ਤੋਂ ਡਰਦੇ ਸੀ, ਹੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਜਦ ਉਹ ਆਪਣੀ ਜੂਠ ਹਿਲਾਉਂਦਾ ਤੇ ਬੱਦਲਾਂ ਵੱਲ ਨਿਹਾਰਦਾ ਸੀ। ਤੂੰ ਇਸ ਮੰਦ-ਕੇਸ਼ੀ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਹੈ, ਇਸ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਜਨਾਰਦਨ, ਤੂੰ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿਚ 'ਕੇਸ਼ਵ' ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਵੇਂਗਾ।" "ਤੇਰੇ ਲਈ ਮੰਗਲ ਹੋਵੇ; ਹੁਣ ਮੈਂ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਤੇ ਕਾਂਸ ਦੇ ਯੁੱਧ 'ਚ ਵਾਪਸ ਆਵਾਂਗਾ। ਕੱਲ੍ਹ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਆਵਾਂਗਾ, ਹੇ ਕੇਸ਼ੀ-ਵਧ। ਜਦ ਉਗ੍ਰਸੇਨ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਕਾਂਸ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ ਮਾਰਿਆ ਜਾਵੇਗਾ, ਤੂੰ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਉਧਾਰਕ, ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਭਾਰ ਹਟਾਵੇਂਗਾ। ਉਥੇ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਦਭੁਤ ਯੁੱਧ, ਹੇ ਜਨਾਰਦਨ, ਤੂੰ ਕਰੇਗਾ, ਤੇ ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਆਉਂਗਾ।" "ਹੁਣ ਮੈਂ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਗੋਵਿੰਦਾ; ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਵੱਡਾ ਕੰਮ ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਸਭ ਕੁਝ ਤੈਨੂੰ ਪਤਾ ਹੈ; ਤੇਰੇ ਲਈ ਭਲਾ ਹੋਵੇ, ਮੈਂ ਵਿਦਾ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ।" ਨਾਰਦ ਦੇ ਚਲੇ ਜਾਣ ਮਗਰੋਂ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਗਵਾਲਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸਤਿਕਾਰਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਗੋਕੁਲ ਵਿਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ, ਜਿੱਥੇ ਗੋਪੀਆਂ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਸਿਰਫ਼ ਉਸ 'ਤੇ ਸੀ। ਅਕ੍ਰੂਰ ਦਾ ਯਾਤਰਾ ਇਸ ਵੇਲੇ, ਅਕ੍ਰੂਰ ਵੀ ਇਕੱਲਾ ਤੇਜ਼ ਰਥ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਨੰਦਾ ਦੇ ਗੋਕੁਲ ਵੱਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋਇਆ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ। ਅਕ੍ਰੂਰ ਸੋਚ ਰਿਹਾ ਸੀ, "ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਵੱਧ ਭਾਗਾਂਵਾਲਾ ਕੋਈ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਚਕ੍ਰਧਾਰੀ ਦੇ ਚਿਹਰਾ ਵੇਖਾਂਗਾ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਹੀ ਅੰਸ਼ ਵਿਚ ਆਇਆ ਹੈ।" "ਅੱਜ ਮੇਰਾ ਜਨਮ ਸਫਲ ਹੋ ਗਿਆ, ਮੇਰੀ ਰਾਤ ਸਚਮੁੱਚ ਮੰਗਲਮਈ ਹੋ ਗਈ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਵੇਖਾਂਗਾ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਖਿੜੇ ਕਮਲ-ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਂਗ ਹਨ।" "ਅੱਜ ਮੇਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਸਫਲ ਹੋ ਗਈਆਂ, ਅੱਜ ਮੇਰੇ ਬੋਲ ਸਫਲ ਹੋ ਗਏ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੇਰੀ ਗੱਲਬਾਤ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੋਵੇਗੀ।" "ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦਾ ਚਿਹਰਾ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਕਮਲ-ਅੱਖਾਂ ਮਨ ਵਿਚ ਯਾਦ ਕਰਨ ਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਪਾਪ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਮੈਂ ਵੇਖਾਂਗਾ।" "ਜਿਸ ਤੋਂ ਵੇਦ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਅੰਗ ਨਿਕਲੇ ਹਨ, ਮੈਂ ਉਸ ਪਰਮ-ਆਸਥਾਨ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੇ ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਾਂਗਾ।" "ਉਹ ਜੋ ਯਜਨਿਆਂ ਵਿਚ ਪੁਰੁਸ਼ਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਪਰਮ-ਪੁਰੁਸ਼, ਸਭ ਦਾ ਆਧਾਰ — ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਵਾਮੀ — ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖਾਂਗਾ।" "ਇੰਦ੍ਰ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸੌ ਯਜਨਿਆਂ ਨਾਲ ਪੂਜਿਆ, ਤੇ ਅਮਰਾਂ ਦੀ ਰਾਜਾਈ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ; ਮੈਂ ਉਸ ਆਦਿ-ਰਹਿਤ ਕੇਸ਼ਵ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਾਂਗਾ।" "ਨਾ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਨਾ ਇੰਦ੍ਰ, ਨਾ ਰੁਦ੍ਰ, ਨਾ ਅਸ਼ਵਿਨੀ, ਵਾਸੁ, ਆਦਿਤ, ਨਾ ਮਰੁਤ-ਗਣ ਉਸ ਦੀ ਸੱਚੀ ਰੂਪਤਾ ਜਾਣਦੇ ਹਨ; ਫਿਰ ਵੀ, ਉਹ ਹਰੀ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕਰੇਗਾ।" "ਉਹ ਜੋ ਸਭ ਦਾ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਦਾ, ਜੋ ਸਭ ਕੁਝ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਵਿਚ ਵੱਸਦਾ, ਜੋ ਸਭ ਕੁਝ ਵਿਚ ਵਿਅਪਕ ਹੈ — ਉਹ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰੇਗਾ।" "ਉਹ ਜੋ ਮੱਛੀ, ਕਛੂਆ, ਸੂਰ, ਘੋੜਾ, ਸ਼ੇਰ ਤੇ ਹੋਰ ਰੂਪਾਂ ਵਿਚ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਦਾ ਆਇਆ, ਉਹ ਅਜਨਮਾ — ਅੱਜ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਵਾਰਤਾਲਾਪ ਕਰੇਗਾ।" "ਹੁਣ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਆਪਣੀ ਇਛਾ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖਤਾ ਧਾਰ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਲਈ ਸਰੀਰ ਲਿਆ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਬਦਲਿਆ ਨਹੀਂ।" "ਉਹ ਜੋ ਅਸੀਮ ਹੈ, ਜੋ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਠੀਕ ਥਾਂ 'ਤੇ ਟਿਕਾ ਰੱਖਦਾ, ਸੰਸਾਰ ਲਈ ਉਤਰੇ ਆਇਆ; ਉਹ ਮੈਨੂੰ 'ਅਕ੍ਰੂਰ' ਆਖ ਕੇ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰੇਗਾ।" "ਇਹ ਮਾਇਆ, ਜੋ ਪਿਤਾ, ਪੁੱਤਰ, ਮਿੱਤਰ, ਭਰਾ, ਮਾਂ ਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਵਿਚ ਬਣੀ ਹੈ, ਸੰਸਾਰ ਵੱਲੋਂ ਪਾਰ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ; ਮੈਂ ਮੁੜ-ਮੁੜ ਨਮਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।" "ਉਹ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਮਨ ਲਾ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਵਿਅਪਕ ਅਗਿਆਨਤਾ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ — ਅਣਮਾਪ ਯੋਗੀ, ਗਿਆਨ ਦਾ ਸਵਰੂਪ — ਉਸ ਨੂੰ ਨਮਨ।" "ਉਹ ਜੋ ਯਜਨ ਕਰਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਯਜਨ-ਪੁਰੁਸ਼, ਸਾਤਵਤਾਂ ਵੱਲੋਂ ਵਾਸੁਦੇਵ, ਤੇ ਵੇਦਾਂਤ ਜਾਣਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਵਿਸ਼ਨੂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ — ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਨਮਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।" "ਜਿਵੇਂ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਆਧਾਰ ਉਸ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਹੈ, ਆਸਤ ਤੇ ਨਾਸਤ ਉਸ ਸਚ 'ਤੇ ਆਰਾਮ ਕਰਦੇ — ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਦਇਆ ਦਿਖਾਵੇ।" "ਜਿੱਥੇ ਯਾਦ ਕਰਨ ਨਾਲ ਸਭ ਮੰਗਲ ਹੋ ਜਾਂਦੇ, ਉਸ ਨਿਤ, ਅਜਨਮਾ ਪੁਰੁਸ਼, ਹਰੀ, ਮੈਂ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦਾ ਮਨ ਵਿਚ ਚਿੰਤਨ ਕਰਦੇ, ਨਮਰਤਾ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਅਕ੍ਰੂਰ ਗੋਕੁਲ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ, ਜਦ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਣ ਲੱਗਾ।