ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਆਸ਼ਵਾਸਨ ਦਿੱਤਾ, "ਤੁਸੀਂ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹੋ; ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਲਈ ਦੁਖੀ ਨਾ ਹੋਵੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਅਰਜੁਨ ਦੇ ਵਿਰੋਧੀ ਮੇਰੇ ਹੁੰਦਿਆਂ ਕਦੇ ਵੀ ਉਸ 'ਤੇ ਜਿੱਤ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ।" ਉਹ ਵਾਅਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, "ਅਰਜੁਨ ਦੀ خاطر, ਮੈਂ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਦੇ ਨੇਤ੍ਰਤਵ ਹੇਠ ਸਾਰੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਯੁੱਧ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ ਕੁੰਤੀ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਵਾਪਸ ਕਰਾਂਗਾ।" ਇੰਦਰ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਸੀ, ਇਹ ਸਬ ਸੁਣਕੇ ਜਨਾਰਦਨ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਗਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਆਪਣੀ ਹਾਥੀ ਐਰਾਵਤ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਦੁਬਾਰਾ ਸਵਰਗ ਵੱਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੰਦਰ ਦੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਗਾਂਵਾਂ ਅਤੇ ਗਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਗੋਪੀਆਂ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਨਿਗਾਹਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋਏ ਰਸਤੇ ਰਾਹੀਂ ਵਾਪਸ ਵ੍ਰਜਾ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੰਦਰ ਦੇ ਚਲੇ ਜਾਣ ਉਪਰੰਤ, ਗਵਾਲੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਅਦਭੁਤ ਕਰਤਬ ਦੇਖ ਕੇ, ਉਸ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਭਰੀ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੇ ਹਨ: "ਹੇ ਬਲਸ਼ਾਲੀ, ਤੁਸੀਂ ਸਾਨੂੰ ਅਤੇ ਗਾਂਵਾਂ ਨੂੰ ਵੱਡੀ ਮੁਸੀਬਤ ਤੋਂ ਬਚਾਇਆ, ਗੋਵਰਧਨ ਪਹਾੜ ਉਠਾ ਕੇ। ਇਹ ਬਚਪਨ ਦਾ ਖੇਡ ਅਤੇ ਗਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਉਚਿਤ ਨਹੀਂ, ਤੁਹਾਡੇ ਕਰਤਬ ਤਾਂ ਦਿਵ੍ਯ ਹਨ—ਇਸ ਦਾ ਕੀ ਅਰਥ ਹੈ, ਸਾਨੂੰ ਦੱਸੋ। ਤੁਸੀਂ ਕਾਲੀਆ ਨੂੰ ਜਲ ਵਿੱਚ ਵਸ਼ ਕੀਤਾ, ਪ੍ਰਲੰਬਾ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ, ਗੋਵਰਧਨ ਉਠਾਇਆ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਕਰਤਬ ਸਾਡੀ ਚਿੱਤ ਨੂੰ ਚਿੰਤਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।" ਗਵਾਲੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਹੇ ਹਰੀ, ਤੁਹਾਡੇ ਅਸੀਮ ਬਲ ਦੇ ਕਰਤਬਾਂ ਦੇਖ ਕੇ, ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਆਮ ਮਨੁੱਖ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦੇ। ਹੇ ਕੇਸ਼ਵ, ਵ੍ਰਜਾ ਦੇ ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਪਿਆਰ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਹੈ, ਪਰ ਤੁਹਾਡੇ ਕਰਤਬ ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਅਸੰਭਵ ਹਨ। ਤੁਹਾਡਾ ਬਚਪਨ, ਵਿਲੱਖਣ ਤਾਕਤ, ਅਤੇ ਸਾਡੀ ਵਿਚ ਜਨਮ—ਇਹ ਸਭ ਅਜਬ ਹਨ। ਹੇ ਅਗਮ, ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ ਸਾਡੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।" "ਤੁਸੀਂ ਦੇਵ, ਦਾਨਵ, ਯਕਸ਼ ਜਾਂ ਗੰਧਰਵ ਹੋ—ਸਾਡੇ ਲਈ ਇਹ ਕੀ ਮਤਲਬ ਰੱਖਦਾ ਹੈ? ਤੁਸੀਂ ਸਾਡੇ ਸਬੰਧੀ ਹੋ; ਸਾਡਾ ਨਮਨ ਤੁਹਾਨੂੰ।" ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਚੁੱਪ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਪਿਆਰ ਭਰੀ ਨਾਰਾਜ਼ਗੀ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਗਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, "ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੋ, ਤੇ ਨਾ ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਲਜਾਓ, ਨਾ ਹੀ ਮੈਂ ਆਦਰਯੋਗ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਤੁਹਾਡੀ ਵਿਚਾਰ-ਵਿਮਰਸ਼ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ? ਜੇ ਤੁਹਾਡੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਲਈ ਪਿਆਰ ਹੈ, ਜੇ ਮੈਂ ਆਦਰਯੋਗ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਸੱਚੇ ਸਬੰਧੀ ਵਾਂਗ ਹੀ ਸਮਝੋ। ਮੈਂ ਨਾ ਤਾਂ ਦੇਵ, ਨਾ ਗੰਧਰਵ, ਨਾ ਯਕਸ਼, ਨਾ ਦਾਨਵ ਹਾਂ; ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਹੀ ਸਬੰਧੀ ਵਜੋਂ ਜਨਮ ਲਿਆ ਹੈ—ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਸੋਚਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ।" ਹਰੀ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣਕੇ, ਗਵਾਲੇ ਚੁੱਪ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪਿਆਰ-ਭਰੀ ਨਾਰਾਜ਼ਗੀ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਯਾਦ ਲੈ ਕੇ, ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਸਾਫ ਆਕਾਸ਼, ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾਰ ਰਾਤ, ਅਤੇ ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਕੁਮੁਦਿਨੀ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਸੁਗੰਧ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਨਿਹਾਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸੋਹਣੀਆਂ ਲਾਈਆਂ ਦਰੱਖਤਾਂ, ਮਧੁਰ ਗੂੰਜਦੇ ਮਧੁਮੱਖੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡ, ਅਤੇ ਗਵਾਲਣਾਂ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ੀ ਵੱਲ ਮਨ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰਾਮ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲਕੇ, ਜੋ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਮਧੁਰ ਅਤੇ ਆਕਰਸ਼ਕ ਸੀ, ਸ਼ੂਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਵਾਦ-ਯੰਤਰਾਂ ਨਾਲ ਸੰਗਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਮਧੁਰ ਗੀਤ ਗਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸੁੰਦਰ ਸੁਰ ਸੁਣਕੇ, ਗਵਾਲਣਾਂ ਆਪਣੇ ਘਰ ਛੱਡ ਕੇ, ਜਲਦੀ-ਜਲਦੀ ਮਧੁਸੂਦਨ ਦੇ ਪਾਸ ਆ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇੱਕ ਗਵਾਲਣ ਹੌਲੇ-ਹੌਲੇ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਗਾਉਂਦੀ, ਦੂਜੀ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣਦੀ, ਤੇ ਹੋਰ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਯਾਦ ਕਰਦੀ। ਇੱਕ ਗਵਾਲਣ 'ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ' ਆਖ ਕੇ ਲਜਾ ਜਾਂਦੀ, ਦੂਜੀ ਪਿਆਰ ਵਿੱਚ ਅੰਨ੍ਹੀ ਹੋ ਕੇ, ਬਿਨਾ ਲਜਾਏ, ਉਸ ਦੇ ਕੋਲ ਆ ਜਾਂਦੀ। ਇੱਕ ਘਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਰਹਿ ਕੇ, ਵੱਡਿਆਂ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਵੇਖਦੀ, ਤੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਗੋਵਿੰਦ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦੀ, ਅੱਖਾਂ ਬੰਦ ਕਰਕੇ। ਜਦੋਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀ ਯਾਦ ਵਧਦੀ ਜਾਂਦੀ, ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਸਾਰੇ ਪੁਰਾਣਾ ਸੁਭਾਗ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਤੇ, ਉਸ ਦੀ ਵਿਛੋੜੇ ਦੀ ਵੱਡੀ ਵਿਦਨਾ ਵਿੱਚ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਗਵਾਲਣ, ਜੋ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਅਤੇ ਸੱਚੇ ਬ੍ਰਹਮਨ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦੀ, ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਾਣ-ਸੁਰਤੀ ਠਹਿਰ ਜਾਂਦੀ, ਅਤੇ ਉਹ ਮੋਖਸ਼ ਪਾ ਲੈਂਦੀ। ਗੋਵਿੰਦ, ਗੋਪੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਾਂਗ ਸੁੰਦਰ ਰਾਤ ਦਾ ਆਦਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਰਾਸ ਨ੍ਰਿਤਿਆ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਲਈ ਉਤਸੁਕ। ਗੋਪੀਆਂ, ਟੋਲੀਆਂ ਵਿੱਚ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਕਰਤਬਾਂ ਦੀ ਨਕਲ ਕਰਦੀਆਂ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਉਸ ਦੀ ਲੀਲਾ ਨਾਲ ਬਣੇ ਹੋਏ; ਜਦੋਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਹੋਰ ਥਾਂ ਜਾਂਦਾ, ਉਹ ਵ੍ਰਿੰਦਾਵਨ ਦੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦੀਆਂ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਵਿਛੋੜੇ ਵਿੱਚ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਨ ਰੋਕੇ ਹੋਏ, ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ: "ਮੈਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਹਾਂ—ਮੇਰੀ ਸੋਹਣੀ ਚਾਲ ਵੇਖੋ!" ਦੂਜੀ ਕਹਿੰਦੀ, "ਮੇਰਾ ਗੀਤ ਸੁਣੋ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦਾ ਗੀਤ!" ਹੋਰ ਕਹਿੰਦੀ, "ਕਾਲੀਆ, ਤੁਸੀਂ ਇੱਥੇ ਹੀ ਰਹੋ! ਮੈਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਹਾਂ!" ਤੇ, ਆਪਣੀ ਬਾਂਹ ਮਾਰ ਕੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀਆਂ ਲੀਲਾਵਾਂ ਦੀ ਨਕਲ ਕਰਦੀ। ਹੋਰ ਗਵਾਲਣ ਕਹਿੰਦੀ, "ਹੇ ਗਵਾਲੇ, ਡਰੋ ਨਾ—ਇੱਥੇ ਨਿਸ਼ਚਿੰਤ ਰਹੋ! ਮੈਂ ਗੋਵਰਧਨ ਉਠਾਇਆ, ਮੀਂਹ ਤੋਂ ਡਰਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ।" ਇੱਕ ਹੋਰ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀ ਨਕਲ ਕਰਕੇ, ਕਹਿੰਦੀ, "ਮੈਂ ਧੇਨੁਕਾ ਨੂੰ ਢਾਹ ਦਿੱਤਾ; ਹੁਣ ਜਿਥੇ ਮਰਜ਼ੀ ਘੁੰਮਦੀ ਹਾਂ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਗੋਪੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਰਤਬਾਂ ਦੀ ਨਕਲ ਕਰਦੀਆਂ, ਵ੍ਰਿੰਦਾਵਨ ਦੇ ਸੋਹਣੇ ਬਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੀਆਂ ਘੁੰਮਦੀਆਂ। ਇੱਕ ਗਵਾਲਣ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਸੀ, ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਮਾਰਦੀ, ਉਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਖੁਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਰੋਮਾਂ-ਰੋਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ, ਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਕੰਵਲ-ਅੱਖਾਂ ਖੁਲੀਆਂ, ਕਹਿੰਦੀ: "ਇਹ ਪਗਚਿੰਨ੍ਹ ਵੇਖੋ, ਜੋ ਝੰਡਾ, ਵਜਰ, ਅੰਕੁਸ਼ ਅਤੇ ਕੰਵਲ ਨਾਲ ਚਿਨ੍ਹਤ ਹਨ—ਇਹ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਹਨ, ਉਸ ਦੀ ਖੇਡ-ਭਰੀ ਚਾਲ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ।" "ਕੋਈ ਸੁਭਾਗਸ਼ਾਲੀ, ਸੋਹਣੀ ਗਵਾਲਣ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਗਈ ਹੈ; ਇਹ ਉਸ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਹਨ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ, ਸੁੱਖੜੇ ਤੇ ਲਗਦੇ।" "ਇੱਥੇ, ਦਾਮੋਦਰ ਨੇ ਉਸ ਲਈ ਫੁੱਲ ਚੁਣੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਇੱਥੇ ਕੇਵਲ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਅੱਗੇ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਹਨ।" "ਇੱਥੇ ਉਹ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਬੈਠੀ ਸੀ; ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਵਿਸ਼ਨੂ, ਸਭ ਦਾ ਆਤਮਾ, ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ ਸੀ।" "ਉਸ ਨੂੰ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਦੇ ਕੇ, ਨੰਦੇ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਇਸ ਰਸਤੇ ਤੇ ਗਿਆ—ਵੇਖੋ!" "ਇੱਕ ਹੋਰ, ਜੋ ਜਥੇ ਵਿੱਚ ਪਿੱਛੇ ਰਹਿ ਗਈ, ਆਪਣੇ ਹਿੱਪਾਂ ਦੇ ਭਾਰ ਨਾਲ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਚੱਲਦੀ, ਆਪਣੀ ਉਂਗਲੀਆਂ ਨਾਲ ਹੀ ਜਮੀਨ ਨੂੰ ਛੁਹਾਂਦੀ, ਜਿੰਨਾ ਤੁਰ ਸਕੀ ਤੁਰਦੀ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵ੍ਰਿੰਦਾਵਨ ਦੀ ਰਾਤ, ਗੋਪੀਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰੇਮ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀ ਲੀਲਾ, ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਪਗਚਿੰਨ੍ਹ, ਸਭ ਵੱਲ ਖੁਸ਼ੀ, ਵਿਛੋੜਾ, ਅਤੇ ਆਸਚਰਜ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।