ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਪਰਾਸ਼ਰ ਜੀ ਨੇ ਮੈਤ੍ਰੇਯਾ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਤੱਤ ਗਿਆਨ, ਤਿੰਨ ਵੇਦ, ਵਪਾਰ ਅਤੇ ਰਾਜਕਾਜ—ਇਹ ਚਾਰ ਵਿਧਿਆਵਾਂ ਹਨ। ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਵਪਾਰ ਬਾਰੇ ਸੁਣੋ। ਖੇਤੀ, ਵਪਾਰ ਅਤੇ ਪਸ਼ੂ-ਪਾਲਣ—ਇਹ ਤਿੰਨ ਜੀਵਿਕਾਵਾਂ ਹਨ। ਹੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ, ਵਪਾਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨਾਂ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਇੱਕ ਹੀ ਵਿਧਾ ਹੈ। ਖੇਤੀ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਜੀਵਿਕਾ ਹੈ, ਵਪਾਰ ਵਪਾਰੀਆਂ ਲਈ ਹੈ, ਤੇ ਸਾਡੇ ਲਈ ਗਾਂਵਾਂ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਜੀਵਿਕਾ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵਪਾਰ ਤਿੰਨ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਹਰ ਕਿਸੇ ਲਈ, ਉਹ ਵਿਧਾ ਜੋ ਉਹ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹੀ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਦੈਵੀਤਾ ਹੈ। ਓਹੀ ਪੂਜਣਯੋਗ ਤੇ ਆਦਰਯੋਗ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅਸਲੀ ਆਸਰਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਦੂਜੇ ਦੀ ਚੀਜ਼ ਦੇ ਕੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਨਾ ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਤੇ ਨਾ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੁਭ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਖੇਤਾਂ ਦੇ ਅੰਤ ਦੀ ਹੱਦ, ਉਸ ਤੋਂ ਪਰੇ ਜੰਗਲ, ਤੇ ਜੰਗਲ ਤੋਂ ਪਰੇ ਪਹਾੜ—ਇਹ ਸਾਡੇ ਅੰਤਮ ਆਸਰੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਨਾ ਦਰਵਾਜੇ ਹਨ, ਨਾ ਘੇਰੇ, ਨਾ ਘਰ-ਵਾਲੇ ਜਾਂ ਜ਼ਮੀਨ-ਦਾਰ; ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਜੋ ਚੱਕਰ ਨਾਲ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਵਰਗਾ ਸੁਖੀ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ। ਸੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਹਾੜਾਂ ਤੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਜਿਹੜੇ ਜੀਵ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਆਕਾਰ ਧਾਰਨ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਆਪਣੇ ਢਲਾਣਾਂ ਉੱਤੇ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਜੀਵ ਕੱਢੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਪਹਾੜਾਂ ਵਲੋਂ—ਜਿਵੇਂ ਸਿੰਘ ਆਦਿ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ—ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਪਹਾੜ ਦੀ ਪੂਜਾ ਤੇ ਗੋ-ਯਜਨਾ ਕਰੀਏ; ਸਾਨੂੰ ਇੰਦਰ ਨਾਲ ਕੀ ਲੈਣਾ? ਗਾਂਵਾਂ, ਪਹਾੜ, ਘੋੜੇ ਅਤੇ ਦੇਵਤੇ—ਇਹ ਸਾਡੇ ਹਨ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਮੰਤ੍ਰ-ਯਜਨਾ ਨੂੰ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਕਿਸਾਨ ਹਲ-ਯਜਨਾ ਨੂੰ; ਅਸੀਂ ਪਹਾੜ ਅਤੇ ਗਾਈਆਂ ਦੀ ਯਜਨਾ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਜੰਗਲ ਤੇ ਪਹਾੜ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਾਂ। ਇਸ ਲਈ, ਤੁਸੀਂ ਗੋਵਰਧਨ ਪਹਾੜ ਦੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭੇਟਾਵਾਂ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਤੇ ਆਦਰ ਕਰੋ; ਯਥਾ-ਵਿਧੀ ਯਜਨਾ ਲਈ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੀ ਆਹੁਤੀ ਦਿਓ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਾਰੇ ਵਸਨੀਕਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰੋ, ਕੋਈ ਹਿਚਕ ਨਾ ਕਰੋ; ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਭਾਗ ਲੈਣ। ਜਦੋਂ ਪੂਜਾ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਅੱਗ ਨੂੰ ਆਹੁਤੀ ਮਿਲੇ ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਭੋਜਨ ਕਰ ਲੈਣ, ਤਾਂ ਗਾਈਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਸ਼ਰਦ ਰੁੱਤ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਜ ਕੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਨਾਲ ਘੁੰਮਣ। ਜੇ ਮੇਰੀ ਇਹ ਰਾਏ ਗੋਆਲਿਆਂ ਵਲੋਂ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਮੰਨ ਲਈ ਗਈ, ਤਾਂ ਗਾਈਆਂ, ਪਹਾੜ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਮਿਲੇਗੀ।” ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ ਨੰਦ ਜੀ ਤੇ ਹੋਰ ਵ੍ਰਜ ਵਾਸੀਆਂ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਖਿੜ ਉਠੇ। ਉਹ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, “ਵਧੀਆ, ਵਧੀਆ! ਬੱਚੇ, ਤੇਰੀ ਰਾਏ ਬਹੁਤ ਚੰਗੀ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਸਭ ਕੁਝ ਕਰਾਂਗੇ, ਪਹਾੜ ਦੀ ਯਜਨਾ ਕਰੀਏ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵ੍ਰਜ ਵਾਸੀਆਂ ਨੇ ਪਹਾੜ ਦੀ ਯਜਨਾ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਦਹੀਂ, ਖੀਰ, ਮਾਸ ਤੇ ਹੋਰ ਚੀਜ਼ਾਂ ਭੇਟ ਕੀਤੀਆਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੈਂਕੜਿਆਂ-ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਤੇ ਹੋਰ ਆਏ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਵਾਇਆ, ਜਿਵੇਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਸੀ। ਫਿਰ, ਗਾਈਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਹੋਈ, ਉਹ ਪਹਾੜ ਦੇ ਗੇੜ ਲਗਾਉਣ ਲੱਗੀਆਂ; ਬਲਦਾਂ ਦੀ ਗੂੰਜ ਇੰਝ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਵਾਲੇ ਬੱਦਲ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪਹਾੜ ਦੇ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰ ਕੇ ਆਖਿਆ, “ਮੈਂ ਹੀ ਪਹਾੜ ਹਾਂ,” ਤੇ ਗੋਆਲਿਆਂ ਵਲੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਭੋਜਨ ਖਾਧਾ। ਦੂਜੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਗੋਆਲਿਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹੇ ਤੇ ਪਹਾੜ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਦਾ ਦੂਜਾ ਰੂਪ ਵਿਖਾਇਆ। ਜਦ ਉਹ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਏ, ਤਾਂ ਗੋਆਲਿਆਂ ਨੇ ਵਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਘੇਰਾ ਬਣਾਇਆ ਤੇ ਆਪਣੇ ਪਾਸਰੇ ਵੱਲ ਮੁੜ ਗਏ। ਇਸ ਵੇਲੇ, ਪਰਾਸ਼ਰ ਜੀ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਜਦ ਯਜਨਾ ਰੁਕ ਗਈ, ਤਾਂ ਇੰਦਰ ਨੇ ਬਹੁਤ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਸਮਵਰਤਕਾ ਨਾਮਕ ਬੱਦਲਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣਦੇ ਹੀ, ਤੁਸੀਂ ਬਿਨਾਂ ਹਿਚਕ ਦੇ ਹੁਕਮ ਪੂਰਾ ਕਰੋ। ਨੰਦ ਗੋਆਲਾ ਤੇ ਹੋਰ ਗੋਆਲੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਉੱਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕਰ ਕੇ, ਯਜਨਾ ਨਾਸ ਕਰ ਬੈਠੇ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਜੀਵਿਕਾ ਗਾਈਆਂ ਉੱਤੇ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਮੇਰੇ ਹੁਕਮ ਉਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਗਾਈਆਂ ਉੱਤੇ ਮੀਂਹ ਪਾ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦੁੱਖੀ ਕਰੋ। ਮੈਂ ਵੀ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਜਾਵਾਂਗਾ, ਹਾਥੀ ਵਰਗਾ ਦਿੱਖ ਲੈ ਕੇ, ਤੇ ਹਵਾ ਤੇ ਪਾਣੀ ਛੱਡਣ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਡੀ ਮਦਦ ਕਰਾਂਗਾ।” ਇੰਦਰ ਦੇ ਹੁਕਮ ਉੱਤੇ, ਬੱਦਲਾਂ ਨੇ ਤਿੱਖੇ ਹਵਾ ਤੇ ਮੀਂਹ ਦੀ ਭਿਆਨਕ ਝੜੀ ਛੱਡੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਗਾਈਆਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਦੁੱਖ ਹੋਇਆ। ਇੱਕ ਪਲ ਵਿੱਚ, ਧਰਤੀ, ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਤੇ ਆਕਾਸ਼—all ਕੁਝ ਇੱਕੋ ਮੋਟੀ ਮੀਂਹ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਿਆ। ਬੱਦਲਾਂ ਦੀ ਗੜਗੜਾਹਟ ਤੇ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਗੂੰਜ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਤੇ ਮੀਂਹ ਨਦੀਆਂ ਵਾਂਗ ਪੈ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਲਗਾਤਾਰ ਮੀਂਹ ਨਾਲ ਜਗਤ ਅੰਨ੍ਹੇਰੇ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਿਆ, ਹਰੇਕ ਪਾਸੇ ਪਾਣੀ ਹੀ ਪਾਣੀ ਸੀ। ਗਾਈਆਂ ਤੇਜ਼ ਮੀਂਹ ਤੇ ਹਵਾ ਨਾਲ ਪਿੱਠ, ਰਾਨ, ਸਿਰ ਤੇ ਗਲਿਆਂ ਤੋਂ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਕੇ ਮਰ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਕੁਝ ਗਾਈਆਂ ਆਪਣੇ ਬਚਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਲਾ ਕੇ ਖੜੀਆਂ ਸਨ, ਹੋਰ ਕੁਝ ਆਪਣੇ ਬਚਿਆਂ ਤੋਂ ਵਿੱਛੁੜ ਕੇ ਵਹਿ ਗਈਆਂ। ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਉਦਾਸ, ਹਵਾ ਨਾਲ ਗਲ ਕੰਬ ਰਹੇ, ਉਹ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਬੁਲਾਉਂਦੀਆਂ ਜਿਵੇਂ ਬੇਨਤੀ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹੋਣ। ਜਦ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਸਾਰਾ ਵਸਾ, ਗੋਆਲੇ, ਗਾਈਆਂ ਤੇ ਗੋਆਲਣੀਆਂ ਬੜੀ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹ ਸੋਚਣ ਲੱਗੇ, “ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਬਲਵਾਨ ਇੰਦਰ ਨੇ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਯਜਨਾ ਰੁਕਣ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਵਿੱਚ। ਹੁਣ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਾਸਰੇ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨੀ ਪਵੇਗੀ। ਹਿੰਮਤ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਇਸ ਵੱਡੇ ਪਹਾੜ ਨੂੰ, ਜਿਸ ਦੇ ਘਣੇ ਚੋਟੀਆਂ ਹਨ, ਇਕ ਹੱਥ ਨਾਲ ਉਖਾੜ ਕੇ ਛਤਰੀ ਵਾਂਗ ਪਾਸਰੇ ਉੱਤੇ ਰੱਖਾਂਗਾ।” ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਾ ਕਰਕੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਖੇਡ-ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਇਕੋ ਹੱਥ ਨਾਲ ਗੋਵਰਧਨ ਪਹਾੜ ਉਖਾੜ ਲਿਆ ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉੱਚਾ ਚੁੱਕ ਲਿਆ। ਮੁਸਕੁਰਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਗੋਆਲਿਆਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਇੱਥੇ ਜਲਦੀ ਆ ਜਾਓ; ਮੀਂਹ ਰੁਕ ਗਿਆ ਹੈ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਵਸੇ ਨੂੰ ਇੰਦਰ ਦੇ ਕੋਪ ਤੋਂ ਬਚਾਇਆ, ਤੇ ਗੋਵਰਧਨ ਪਹਾੜ ਛਤਰੀ ਵਾਂਗ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਆਸਰਾ ਦਿੱਤਾ।