ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਧਰਤੀ ਦੇ ਭਾਰ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਲਈ ਦੋ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਅਤੇ ਬਲਰਾਮ, ਮਰਣਧਰ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਆਏ ਸਨ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਬਲਰਾਮ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਆਖਿਆ, “ਕੀ ਤੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਤਾ ਕਿ ਮੈਂ ਤੇ ਤੂੰ, ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਧਰਤੀ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹਾਂ, ਤੇ ਅਸੀਂ ਇੱਥੇ ਇਸ ਦਾ ਭਾਰ ਹਲਕਾ ਕਰਨ ਆਏ ਹਾਂ?” ਉਸ ਨੇ ਬਲਰਾਮ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ, “ਆਕਾਸ਼ ਤੇਰਾ ਸਿਰ ਹੈ, ਦਰਿਆ ਤੇਰੇ ਵਾਲ ਹਨ, ਧਰਤੀ ਤੇਰੇ ਪੈਰ ਹਨ, ਤੇਰਾ ਮੂੰਹ ਅਗਨਿ ਹੈ ਜੋ ਕਦੇ ਮੁੱਕਦੀ ਨਹੀਂ। ਚੰਦ ਤੇਰਾ ਮਨ ਹੈ, ਤੇਰੀ ਸਾਂਸ ਹਵਾ ਹੈ, ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਤੇਰੀਆਂ ਅਬਿਨਾਸੀ ਬਾਂਹਾਂ ਹਨ। ਪਰਮ ਭਗਵਾਨ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਚਿਹਰੇ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਹੱਥ ਤੇ ਪੈਰ, ਤੇ ਅਣਗਿਣਤ ਰੂਪ ਰਖਦੇ ਹਨ। ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਕੰਵਲਾਂ ਦੇ ਮੂਲ, ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜਨਮੇ, ਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਰਿਸ਼ੀ ਤੇਰੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦੇ ਹਨ।” ਫਿਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਤੇਰਾ ਅਸਲ ਰੂਪ, ਤੇਰਾ ਅਵਤਾਰ, ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਜਾਣ ਸਕਦਾ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਹੀ ਤੇਰੀ ਪੂਜਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਕੀ ਤੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਤਾ ਕਿ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਕੇਵਲ ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?” ਉਸ ਨੇ ਬਲਰਾਮ ਨੂੰ ਯਾਦ ਦਿਲਾਇਆ, “ਇਹ ਧਰਤੀ ਤੇਰੇ ਦੁਆਰਾ ਹੀ ਥਾਮੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਹੇ ਅਨੰਤ ਰੂਪ ਵਾਲੇ! ਤੂੰ ਅਜਨਮਾ ਹੈਂ, ਤੂੰ ਸਮਾਂ ਹੈਂ, ਪਲਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੈਂ, ਤੇ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਤੇਰੇ ਹੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਉਪਜਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ, ਅਗਨਿ ਦੁਆਰਾ ਸੁੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਬਰਫ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਫਿਰ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਪਿੱਘ ਕੇ ਮੁੜ ਪਾਣੀ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦ ਤੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਵਾਪਸ ਖਿੱਚ ਲੈਂਦਾ ਹੈਂ, ਇਹ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤੇ ਜਦ ਤੂੰ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਲਈ ਉਤਸ਼ੁਕ ਹੋਵੇਂ, ਇਹ ਦੁਨੀਆਂ ਤੇਰੇ ਵਿੱਚੋਂ ਹੀ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਸੋਚ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ।” “ਮੈਂ ਤੇ ਤੂੰ, ਹੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਆਤਮਾ, ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੀ ਕਾਰਨ ਹਾਂ। ਪਰ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਭਲੇ ਲਈ ਅਸੀਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਖੜੇ ਹਾਂ। ਮੈਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰ, ਹੇ ਅਪਾਰ ਆਤਮਾ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਹੀ ਇਸ ਦੈਤ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ। ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੇ ਮਨੁੱਖੀ ਰੂਪ ਤੇ ਹੀ ਭਰੋਸਾ ਕਰ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਭਲੇ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰ।” ਪਰਾਸ਼ਰ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ, “ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਵਲੋਂ ਯਾਦ ਦਿਲਾਉਣ ‘ਤੇ, ਬਲਰਾਮ ਹੱਸ ਪਿਆ ਤੇ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਪ੍ਰਲੰਭਾ ਨੂੰ ਤੰਗ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਲਾਲ ਹੋ ਗਈਆਂ, ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮੁੱਠ ਨਾਲ ਪ੍ਰਲੰਭਾ ਦੇ ਸਿਰ ‘ਤੇ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਘੁੰਮਾਕਾ ਮਾਰਿਆ। ਉਸ ਦੇ ਆਖਾਂ ਉੱਛਲ ਕੇ ਬਾਹਰ ਆ ਗਈਆਂ। ਉਸ ਦਾ ਸਿਰ ਟੁੱਟ ਗਿਆ, ਮੂੰਹੋਂ ਲਹੂ ਵਗਣ ਲੱਗ ਪਿਆ, ਤੇ ਉਹ ਦੈਤਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ ਪ੍ਰਲੰਭਾ ਧਰਤੀ ‘ਤੇ ਡਿੱਗ ਕੇ ਮਰ ਗਿਆ।” ਜਦ ਗੋਪਾਂ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਬਲਰਾਮ ਨੇ ਅਜੋਕੇ ਕਾਰਜ ਨਾਲ ਪ੍ਰਲੰਭਾ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ, ਉਹ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਏ, ਉਸ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ ਤੇ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, “ਵਧੀਆ! ਵਧੀਆ!”। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਗੋਪਾਂ ਵਲੋਂ ਸਿਫ਼ਤ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ‘ਤੇ, ਰਾਮ ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਫਿਰ ਗੋਕੁਲ ਵਾਪਸ ਆ ਗਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਮ ਤੇ ਕੇਸ਼ਵ ਜਦ ਪਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਚਾਰਦੇ ਫਿਰਦੇ ਸਨ, ਮੀਂਹ ਦਾ ਮੌਸਮ ਲੰਘ ਗਿਆ, ਤੇ ਸਰਦ ਰੁੱਤ ਆ ਗਈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਵਲ ਫੁੱਲ ਖਿੜ ਗਏ। ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਵਾਲੀਆਂ ਝੀਲਾਂ ਵਿੱਚ ਮੱਛੀਆਂ ਨੂੰ ਤਕਲੀਫ਼ ਹੋਈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਿਵੇਂ ਘਰੇਲੂ ਜੀਵ, ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਤੇ ਖੇਤਾਂ ਨਾਲ ਲਗਾਵਟ ਕਰਕੇ ਦੁੱਖੀ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮੋਰ, ਜੰਗਲ ਦੀ ਸੁੱਕੀ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਆਪਣਾ ਅਹੰਕਾਰ ਛੱਡ ਕੇ ਚੁੱਪ ਕਰ ਗਏ, ਜਿਵੇਂ ਜੋਗੀ ਸੰਸਾਰਕ ਜੀਵਨ ਦੀ ਖਾਲੀਅਤ ਨੂੰ ਸਮਝ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਸੁੱਚੇ, ਚਿੱਟੇ ਬੱਦਲ ਆਪਣਾ ਸਾਰਾ ਪਾਣੀ ਦੇ ਕੇ ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਛੱਡ ਗਏ, ਜਿਵੇਂ ਗਿਆਨੀ ਆਪਣੇ ਘਰ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਸਰਦ ਰੁੱਤ ਦੇ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਤਪਸ਼ ਨਾਲ ਝੀਲਾਂ ਸੁੱਕ ਗਈਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਧੇਰੇ ਲਗਾਵਟ ਨਾਲ ਸੁੱਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸਰਦ ਰੁੱਤ ਦੇ ਪਾਣੀਆਂ, ਕਵਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ, ਯੋਗਤਾ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਬਣ ਗਏ, ਜਿਵੇਂ ਪਵਿੱਤਰ-ਹਿਰਦੇ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਮਨ ਸਮਝ ਨਾਲ ਚਮਕਦੇ ਹਨ। ਸੁੱਚੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਤਾਰੇ ਇੱਕ-ਰੂਪ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ, ਤੇ ਚੰਦ, ਜੋਗੀ ਵਾਂਗ, ਪਵਿੱਤਰ ਆਤਮਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਚਲ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਪਾਣੀ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਕੰਢਿਆਂ ਤੋਂ ਘੱਟ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਗਿਆਨੀ ਆਪਣਾ ਲਗਾਵਟ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਹੰਸ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਝੀਲਾਂ ਛੱਡ ਗਏ ਸਨ, ਮੁੜ ਆ ਗਏ, ਜਿਵੇਂ ਜੋਗੀ ਸਭ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਕੇ ਮੁੜ ਜੋੜ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਸਮੁੰਦਰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਤਪਸੀ, ਜੋ ਉੱਚਤ ਯੋਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਅੰਦਰੋਂ ਨਿਰਵਿਕਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸਭ ਪਾਸੇ ਪਾਣੀ ਬਹੁਤ ਸੁੱਚਾ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਗਿਆਨੀਆਂ ਦੇ ਮਨ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਆਕਾਸ਼ ਸਰਦ ਰੁੱਤ ਵਿੱਚ ਨਿਰਮਲ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਜੋਗੀਆਂ ਦੇ ਮਨ, ਯੋਗ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਦੁੱਖਾਂ ਦੇ ਝੰਡ ਨੂੰ ਸਾੜ ਕੇ ਸੁੱਚੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਚੰਦ ਨੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਤਪਸ਼ ਨੂੰ ਘਟਾ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਵੱਡੀ ਵਿਚਾਰਸ਼ੀਲਤਾ ਅਹੰਕਾਰ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਦੁੱਖ ਨੂੰ ਠੰਢਾ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਚੰਦ ਨੇ ਬੱਦਲਾਂ ਨੂੰ ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ, ਚਿੱਟ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਤੋਂ, ਤੇ ਗੰਦਗੀ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਖਿੱਚ ਲਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਇੰਦਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਖਿੱਚ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮ ਵਿੱਚ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਝੀਲਾਂ ਦਾ ਪਾਣੀ ਭਰਿਆ ਤੇ ਖਾਲੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦ ਮੌਸਮ ਆਇਆ, ਆਕਾਸ਼ ਤੇ ਤਾਰੇ ਨਿਰਮਲ ਹੋ ਗਏ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਵ੍ਰਜ ਦੇ ਲੋਕ ਇੰਦਰ ਲਈ ਵੱਡਾ ਮੇਲਾ ਲਾਉਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਗੋਪਾਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਵੇਖ ਕੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਗਿਆਨੀ ਸੀ, ਵੱਡਿਆਂ ਨੂੰ ਆਸ਼ਚਰਜ ਨਾਲ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗ ਪਿਆ, “ਇਹ ਇੰਦਰ ਕੌਣ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਨਾਂ ਤੇ ਤੁਸੀਂ ਇੰਨੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ?” ਉਸ ਨੇ ਨੰਦ ਜੀ ਨੂੰ ਬੜੀ ਆਦਰ ਨਾਲ ਪੁੱਛਿਆ। ਨੰਦ ਜੀ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ, “ਇੰਦਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਹਨ, ਬੱਦਲਾਂ ਤੇ ਪਾਣੀਆਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਹਨ, ਜੋ ਬੱਦਲਾਂ ਨੂੰ ਵਰਖਾ ਕਰਨ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਵਰਖਾ ਤੋਂ ਫਸਲਾਂ ਪੈਦਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਅਸੀਂ ਤੇ ਹੋਰ ਲੋਕ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਖਾਂਦੇ ਹਾਂ, ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਭੇਟਾਂ ਚੜ੍ਹਾਉਂਦੇ ਹਾਂ। ਇਹ ਗਾਂਵਾਂ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਦੁੱਧ ਤੇ ਬੱਛੜੇ ਹਨ, ਖੁਸ਼ ਹਨ; ਉਹ ਵਰਖਾ ਨਾਲ ਉੱਗੀਆਂ ਫਸਲਾਂ ਨਾਲ ਪਲਦੀਆਂ ਤੇ ਤੰਦਰੁਸਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਵਰਖਾ ਵਾਲੇ ਬੱਦਲ ਵੇਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉੱਥੇ ਭੋਜਨ ਦੀ ਕਮੀ ਨਹੀਂ, ਚਾਰੇ ਦੀ ਘਾਟ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਕੋਈ ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇਹ ਧਰਤੀ ਗਾਂਵਾਂ ਵਾਂਗ ਦੁੱਧ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਬੱਦਲ ਸੂਰਜ ਦਾ ਪਾਣੀ ਹਨ, ਤੇ ਪਰਜਨਿਆ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਵਰਖਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਮੀਂਹ ਦੇ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ, ਸਾਰੇ ਰਾਜੇ, ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਇੰਦਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਅਸੀਂ ਤੇ ਹੋਰ ਲੋਕ ਵੀ ਕਰਦੇ ਹਾਂ।” ਨੰਦ ਜੀ ਦੀਆਂ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਦਾਮੋਦਰ ਨੇ ਇੰਦਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਗੁੱਸਾ ਆਇਆ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਅਸੀਂ ਕਿਸਾਨ ਨਹੀਂ ਹਾਂ, ਨਾ ਹੀ ਵਪਾਰ ਕਰਕੇ ਜੀਉਂਦੇ ਹਾਂ; ਪਿਤਾ ਜੀ, ਸਾਡੀ ਦਿਵਤਾ ਤਾਂ ਗਾਂਵਾਂ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਅਸੀਂ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਾਂ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਤੇ ਬਲਰਾਮ ਦੇ ਅਦਭੁਤ ਜੀਵਨ ਦੇ ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਪਲ ਵ੍ਰਜ ਵਿੱਚ ਲੰਘਦੇ ਗਏ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਲੀਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਭ ਨੂੰ ਅਨੰਦਤ ਕਰਦੇ ਰਹੇ।