ਇੱਕ ਵਾਰ ਗੋਕੁਲ ਵਿੱਚ, ਛੋਟੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੈਰ ਦੀ ਹਲਕੀ ਚੋਟ ਨਾਲ ਰਥ ਨੂੰ ਉਲਟਾ ਦਿੱਤਾ। ਰਥ ਉਲਟ ਗਿਆ, ਉਸ 'ਤੇ ਰੱਖੀਆਂ ਹੰਡੀਆਂ ਤੇ ਵਸਤੂਆਂ ਟੁੱਟ ਕੇ ਚਕਨਾਚੂਰ ਹੋ ਗਈਆਂ ਅਤੇ ਰਥ ਉਲਟੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪਿਆ। ਇਹ ਦੇਖ ਕੇ ਸਾਰੇ ਗੋਆਲੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਚੀਕਾਂ ਮਾਰਦੇ ਹੋਏ ਆਏ ਅਤੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਛੋਟਾ ਬੱਚਾ ਪਿੱਠ ਉੱਤੇ ਲਿਆ ਹੋਇਆ ਪਿਆ ਹੈ। ਗੋਆਲੇ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗ ਪਏ, "ਇਹ ਰਥ ਕੌਣ ਉਲਟ ਗਿਆ? ਕੌਣ ਕਰ ਗਿਆ?" ਉਥੇ ਖੇਡ ਰਹੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੇ ਉਂਗਲੀ ਕਰਕੇ ਦੱਸਿਆ, "ਇਹ ਬੱਚੇ ਨੇ ਹੀ ਰਥ ਉਲਟ ਦਿੱਤਾ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਗੋਆਲੇ, ਨੰਦ ਜੀ ਸਮੇਤ, ਬਹੁਤ ਹੈਰਾਨ ਹੋਏ। ਨੰਦ ਜੀ ਨੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੂੰ ਚੁੱਕ ਲਿਆ। ਯਸ਼ੋਦਾ ਜੀ ਤੇ ਹੋਰ ਔਰਤਾਂ, ਜੋ ਰਥ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਟੁੱਟੀਆਂ ਵਸਤੂਆਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦਹੀਂ, ਫੁੱਲ, ਫਲ ਅਤੇ ਅਖੰਡ ਅਨਾਜ ਨਾਲ ਰਥ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ। ਗੋਕੁਲ ਵਿੱਚ, ਵਸੁਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਨਾਲ ਗਰਗ ਆਚਾਰਯ ਨੇ ਗੋਆਲੇਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਚੁੱਪ-ਚਾਪ ਦੋਨਾਂ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੇ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰਵਾਏ। ਗਿਆਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਗਰਗ ਨੇ ਵੱਡੇ ਪੁੱਤ ਨੂੰ 'ਰਾਮ' ਅਤੇ ਛੋਟੇ ਨੂੰ 'ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ' ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ। ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਦੋਵੇਂ ਬੱਚੇ ਗੁਟਣੀਆਂ ਦੇ ਬਲ ਰੇਂਗਣ ਲੱਗ ਪਏ ਅਤੇ ਵ੍ਰਜ ਵਿੱਚ ਇधर-ਉਧਰ ਘੁੰਮਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਉੱਪਰ ਗੋਬਰ ਅਤੇ ਰਾਖ ਲੱਗੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਯਸ਼ੋਦਾ ਤੇ ਰੋਹਣੀ, ਦੋਵੇਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀਆਂ ਸਨ। ਗੋਸ਼ਾਲਾ ਵਿੱਚ ਖੇਡਦੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਵਾਪਸ ਬੱਚਿਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਵੱਛੀਆਂ ਕੋਲ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ, ਅੱਜ ਉਹ ਨਵੇਂ ਜਨਮੇ ਵੱਛਿਆਂ ਦੀ ਪੂੰਛ ਖਿੱਚਣ ਵਿਚ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਜਦੋਂ ਵੀ ਯਸ਼ੋਦਾ ਜੀ ਨੇ ਦੋਵੇਂ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਇੱਕਠੇ ਖੇਡਦੇ ਵੇਖਿਆ, ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਕਾਬੂ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕੀਆਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਦੋਵੇਂ ਬਹੁਤ ਚੰਚਲ ਸਨ। ਇੱਕ ਵਾਰ, ਯਸ਼ੋਦਾ ਜੀ ਨੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਲੱਕੜੀ ਲੈ ਕੇ, ਕਮਲ-ਨੇਤ੍ਰ ਵਾਲੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਕੋਲ ਆ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਡਾਂਟਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਜੇ ਤੂੰ ਸਮਝਦਾ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਆਪਣੀ ਚੰਚਲਤਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖ!" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗ ਗਈ। ਜਦ ਉਹ ਵਿਅਸਤ ਹੋਈ, ਤਾਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਘਰ ਦੇ ਓਖਲੇ ਨੂੰ ਖਿੱਚਦਾ ਹੋਇਆ ਦੋ ਅਰਜੁਨ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਵਿਚਕਾਰੋਂ ਲੰਘ ਗਿਆ। ਓਖਲਾ ਖਿੱਚਦੇ ਹੋਏ, ਜਦ ਉਹ ਦੋ ਰੁੱਖਾਂ ਵਿਚਕਾਰੋਂ ਲੰਘਿਆ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਉੱਚੀਆਂ ਸ਼ਾਖਾਂ ਟੁੱਟ ਗਈਆਂ ਅਤੇ ਦੋਵੇਂ ਰੁੱਖ ਡਿੱਗ ਪਏ। ਇਹ ਭਾਰੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣ ਕੇ, ਵ੍ਰਜ ਦੇ ਲੋਕ ਡਰ ਗਏ ਤੇ ਸਾਰੇ ਆ ਕੇ ਵੇਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਦੋ ਵੱਡੇ ਅਰਜੁਨ ਦੇ ਰੁੱਖ ਡਿੱਗ ਪਏ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਨੰਨਾ ਮੁੰਨਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਜਿਸਦੇ ਦੰਦ ਨਵੇਂ ਨਿਕਲੇ ਸਨ ਤੇ ਚਿਹਰੇ ਉੱਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਮੁਸਕਾਨ ਸੀ, ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਪਿਆ ਸੀ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀ ਕਮਰ ਉੱਤੇ ਰੱਸੀ ਨਾਲ ਓਖਲਾ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਹ 'ਦਾਮੋਦਰ' ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ। ਫਿਰ ਸਾਰੇ ਵੱਡੇ ਗੋਆਲੇ, ਨੰਦ ਜੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ, ਚਿੰਤਤ ਹੋ ਕੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ। ਉਹ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, "ਇੱਥੇ ਸਾਡਾ ਰਹਿਣਾ ਠੀਕ ਨਹੀਂ। ਆਓ, ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਵੱਡੇ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਚਲਦੇ ਹਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਇੱਥੇ ਬਹੁਤ ਬਿਪਤਾਵਾਂ ਆ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।" ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਪੂਤਨਾ ਦੀ ਮੌਤ, ਰਥ ਦਾ ਉਲਟਣਾ, ਅਰਜੁਨ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਦਾ ਡਿੱਗਣਾ—ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਨਾ ਹਵਾ ਨਾਲ ਹੋਇਆ, ਨਾ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਕਾਰਨ ਨਾਲ।" ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕਰਕੇ, ਵ੍ਰਜ ਦੇ ਸਾਰੇ ਵਸਨੀਕ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, "ਚਲੋ, ਦੇਰੀ ਨਾ ਕਰੋ।" ਇਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਹੀ, ਵ੍ਰਜ ਦੇ ਲੋਕ ਆਪਣੀਆਂ ਗੱਡੀਆਂ ਤੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਸਮੇਤ ਟੋਲੀਆਂ ਵਿਚ ਚਲ ਪਏ, ਆਪਣੇ ਵੱਛਿਆਂ ਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ। ਥੋੜ੍ਹੀ ਹੀ ਦੇਰ ਵਿੱਚ ਵ੍ਰਜ ਪਿੰਡ ਖਾਲੀ ਹੋ ਗਿਆ। ਉੱਥੇ ਨਾ ਲੋਕ ਰਹਿ ਗਏ, ਨਾ ਸਮਾਨ, ਸਿਰਫ ਕਾਂ ਅਤੇ ਕਾਂ-ਮਾਤਾਵਾਂ ਰਹਿ ਗਈਆਂ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਜਿਸ ਦੇ ਕਰਮ ਸਹਜ ਹਨ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੁੱਧ ਭਾਵ ਨਾਲ ਵ੍ਰਿੰਦਾਵਨ ਨੂੰ ਦੇਖ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਗਾਵਾਂ ਦੀ ਵਾਧੂ ਲਈ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਫਿਰ, ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਨਾਲ, ਤਪਦੇ ਗਰਮੀ ਦੇ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਵ੍ਰਿੰਦਾਵਨ ਵਿੱਚ ਹਰ ਜਗ੍ਹਾ ਨਵੇਂ ਹਰੇ-ਭਰੇ ਫਸਲਾਂ ਉੱਗ ਆਈਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਸਾਵਣ ਦੀ ਰੁੱਤ ਹੋਵੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਾਰੇ ਵ੍ਰਜ ਵਾਸੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਰਥ, ਪਸ਼ੂਆਂ ਸਮੇਤ ਵ੍ਰਿੰਦਾਵਨ ਵਿੱਚ ਨਵਾਂ ਡੇਰਾ ਲਾਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਗੱਡੀਆਂ ਅਤੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਅਰਧ-ਵ੍ਰਿਤਾਕਾਰ ਲਾਈਨਾਂ ਵਿੱਚ ਲਾਈਆਂ ਗਈਆਂ। ਉੱਥੇ ਰਾਮ ਤੇ ਦਾਮੋਦਰ ਗੋਆਲੇ-ਬੱਚਿਆਂ ਵਾਂਗ ਪਾਸਲੇ ਚਰਾਗਾਹਾਂ ਵਿੱਚ ਖੇਡਦੇ-ਫਿਰਦੇ, ਬਚਪਨ ਦੀਆਂ ਚਲਾਕੀਆਂ ਕਰਦੇ। ਉਹ ਮੋਰ-ਪੰਖਾਂ ਦੀਆਂ ਮੁਕੁਟਾਂ, ਜੰਗਲੀ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਪਹਿਨ ਕੇ, ਬਾਂਸਰੀਆਂ ਤੇ ਪੱਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਵਾਜਾਂ ਵਜਾਉਂਦੇ ਮਿੱਠੇ ਸੁਰ ਛੇੜਦੇ। ਦੋਵੇਂ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਵਾਲ ਕਾਂ ਦੇ ਪਰਾਂ ਵਰਗੇ, ਉਹ ਅੱਗ ਦੇ ਨਵੇਂ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਾਂਗ, ਹੱਸਦੇ-ਖੇਡਦੇ, ਆਪਣੇ ਬਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚੰਡ ਦਿਸਦੇ। ਸਮਾਂ ਲੰਘਣ ਨਾਲ, ਵੱਡੇ ਵ੍ਰਜ ਵਿੱਚ ਦੋਵੇਂ ਬੱਚੇ ਸੱਤ ਸਾਲ ਦੇ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਪੂਰੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ, ਗੋਆਲੇ ਬਣ ਗਏ। ਫਿਰ ਵਰਖਾ-ਰੁੱਤ ਆ ਗਈ। ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਕਾਲੇ ਬੱਦਲ ਛਾ ਗਏ, ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਂ ਚਾਰੋ ਪਾਸੇ ਮਿਲ ਗਈਆਂ। ਧਰਤੀ ਨਵੀਆਂ ਹਰੀਆਂ ਫਸਲਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਤ ਹੋ ਗਈ, ਇੰਦਰ ਦੇ ਕੀਟਾਂ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈ, ਜਿਵੇਂ ਪੰਨਾ ਮਾਣਕਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਵੇ। ਨਦੀਆਂ ਡੂੰਘੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਨਵੀਂ ਸੁੰਦਰਤਾ ਪਾ ਗਈਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਮੰਦਚਰਿੱਤਰ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਨ, ਧਨ ਮਿਲਣ 'ਤੇ, ਨਵੇਂ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇੰਦਰ, ਜਿਸਦੇ ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਰੋਕ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ, ਬੱਦਲਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਚਮਕ ਨਹੀਂ ਵਿਖਾ ਸਕਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਮੂਰਖਾਂ ਦੇ ਬੇਵਕੂਫ਼ੀ ਭਰੇ ਬੋਲ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਅੱਗੇ ਨਹੀਂ ਚਮਕਦੇ। ਇੰਦਰ ਦੀ ਆਕਾਸ਼ੀ ਰਾਹ, ਭਾਵੇਂ ਉਸ ਕੋਲ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਧਨੁਸ਼ ਹੋਵੇ, ਮਿਲ ਨਹੀਂ ਸਕੀ, ਜਿਵੇਂ ਅਵਿਵੇਕਸ਼ੀਲ ਰਾਜਾ ਧਨ ਨੂੰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਬੱਦਲਾਂ ਉੱਤੇ ਕਾਂਧੇ ਦੀ ਲਾਈਨ, ਪਵਿੱਤਰ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਚਲਣ ਨੂੰ ਦੁਸ਼ਟਾਂ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਖਾਉਂਦੀ ਸੀ। ਬਿਜਲੀ, ਬਹੁਤ ਚੰਚਲ, ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਟਿਕਦੀ ਨਹੀਂ, ਜਿਵੇਂ ਦੁਸ਼ਟ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਮਿੱਤਰਤਾ, ਉੱਚੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ, ਕਦੇ ਟਿਕਦੀ ਨਹੀਂ। ਰਸਤੇ ਨਵੀਆਂ ਫਸਲਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕ ਗਏ, ਜਿਵੇਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਬੋਲ ਮਤਲਬ ਬਦਲਣ 'ਤੇ ਅਸਪਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕਈ ਵਾਰੀ, ਦੋਵੇਂ ਭਰਾ ਹੋਰ ਗੋਆਲੇਆਂ ਨਾਲ ਗੀਤ ਗਾਉਂਦੇ ਤੇ ਨੱਚਦੇ। ਕਈ ਵਾਰੀ, ਜਦ ਮੌਸਮ ਠੰਢਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ, ਉਹ ਰੁੱਖਾਂ ਹੇਠਾਂ ਓਟ ਲੈਂਦੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਤੇ ਰਾਮ, ਆਪਣੇ ਬਚਪਨ ਦੇ ਸੁੰਦਰ ਦਿਨ ਵ੍ਰਿੰਦਾਵਨ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਉਂਦੇ ਰਹੇ।