ਦੇਵਕੀ ਦੇ ਗਰਭ ਤੋਂ ਜਨਮੀ ਕੁਵਾਰੀ ਨੇ, ਮੌਤ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਵੀ, “ਜੇ ਮੈਨੂੰ ਫਿਰ ਮੌਤ ਆਵੇ, ਤਾਂ ਠੀਕ ਹੈ,” ਐਸਾ ਕਹਿਆ। ਕਮਸ ਨੇ ਆਸੁਰਾਂ ਨੂੰ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਅਸਾਧਾਰਣ ਬੱਚੇ ਹੋਣ ਜਾਂ ਜਿੱਥੇ ਕੋਈ ਬੱਚਾ ਅਤਿ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ালী ਹੋਵੇ, ਉਸਨੂੰ ਪੂਰੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ ਜਾਵੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਆਸੁਰਾਂ ਨੂੰ ਹੁਕਮ ਦੇ ਕੇ, ਕਮਸ ਆਪਣੇ ਘਰ ਚਲਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਵਸੁਦੇਵ ਤੇ ਦੇਵਕੀ ਨੂੰ ਕੈਦ ਤੋਂ ਰਿਹਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਕਮਸ ਨੇ ਦੇਵਕੀ ਤੇ ਵਸੁਦੇਵ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਤੁਹਾਡੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਜੋ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਮੈਂ ਮਾਰਿਆ, ਉਹ ਹੁਣ ਵਿਅਰਥ ਹੋ ਗਏ; ਮੇਰੀ ਵਿਨਾਸ਼ ਲਈ ਕੋਈ ਹੋਰ ਬੱਚਾ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਹੋਰ ਦੁਖ ਨਾ ਕਰੋ, ਉਹ ਬੱਚੇ ਉਸੇ ਮੌਤ ਲਈ ਹੀ ਨਿਯਤ ਸਨ। ਤੁਹਾਡੇ ਕਾਰਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਘੱਟ ਹੋ ਗਈ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਾਂਤਵਨਾ ਦੇ ਕੇ ਅਤੇ ਰਿਹਾ ਕਰ ਕੇ, ਕਮਸ ਫਿਰ ਵੀ ਸ਼ੱਕ ਵਿੱਚ, ਆਪਣੇ ਅੰਦਰਲੇ ਕਮਰੇ 'ਚ ਵਾਪਿਸ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਰਿਹਾ ਹੋ ਕੇ, ਵਸੁਦੇਵ ਨੰਦਾ ਦੇ ਰਥ ਕੋਲ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਨੰਦਾ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਸੀ, “ਮੇਰੇ ਘਰ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮਿਆ ਹੈ!” ਵਸੁਦੇਵ ਨੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਕਿਹਾ, “ਤੇਰੇ ਵੱਡੇ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮਿਆ, ਇਹ ਵੱਡੀ ਭਾਗ ਹੈ।” ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਤੁਸੀਂ ਸਾਲਾਨਾ ਟੈਕਸ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਦੇ ਚੁੱਕੇ ਹੋ; ਇਸ ਲਈ ਤੁਸੀਂ, ਧਨਵੰਤ ਲੋਕੋ, ਇੱਥੇ ਰਹਿਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ। ਜਿਸ ਕਾਰਜ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਆਏ ਸੀ, ਉਹ ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ; ਹੁਣ ਇੱਥੇ ਰਹਿਣ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ? ਨੰਦਾ, ਤੂੰ ਜਲਦੀ ਆਪਣੇ ਗੋਆਲੇ ਪਿੰਡ ਵਾਪਿਸ ਚੱਲੋ। ਉਥੇ ਮੇਰਾ ਵੀ ਪੁੱਤਰ, ਰੋਹਿਨੀ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ, ਵਸਦਾ ਹੈ; ਤੂੰ ਉਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਵਾਂਗ ਕਰ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਨੰਦਾ ਦੇ ਨੇਤृत्व ਵਿੱਚ ਗੋਆਲੇ, ਆਪਣਾ ਸਮਾਨ ਰਥਾਂ 'ਤੇ ਲਾ ਕੇ, ਟੈਕਸ ਦੇ ਕੇ, ਵਾਪਿਸ ਪਿੰਡ ਚਲੇ ਗਏ। ਗੋਕੁਲ ਵਿੱਚ ਵਸਦੇ ਹੋਏ, ਪੁਤਨਾ—ਜੋ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰਣ ਵਾਲੀ ਸੀ—ਰਾਤ ਨੂੰ ਸੁੱਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੂੰ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਆਪਣਾ ਛਾਤੀ ਉਸ ਨੂੰ ਪਿਲਾਉਣ ਲਈ ਦਿੱਤੀ। ਜਿਸ ਵੀ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਪੁਤਨਾ ਆਪਣਾ ਛਾਤੀ ਪਿਲਾਉਂਦੀ, ਉਹ ਬੱਚਾ ਇੱਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਮਰ ਜਾਂਦਾ। ਪਰ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਛਾਤੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਨਾਲ ਫੜਿਆ, ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ, ਉਸ ਦਾ ਦੁੱਧ ਪੀਂਦੇ-ਪੀਂਦੇ, ਉਸ ਦੀ ਜਾਨ ਵੀ ਖਿੱਚ ਲਈ। ਪੁਤਨਾ ਨੇ ਡਰਾਉਣੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ, ਉਸ ਦੇ ਅੰਗ ਢੀਲੇ ਹੋ ਗਏ, ਜਮੀਂ 'ਤੇ ਡਿੱਗ ਕੇ ਮਰ ਗਈ। ਉਸ ਭਿਆਨਕ ਧੁਨ ਨਾਲ ਵ੍ਰਜ ਦੇ ਵਾਸੀਆਂ ਉਠ ਗਏ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੂੰ ਪੁਤਨਾ ਦੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਪੁਤਨਾ ਨੂੰ ਮਰੇ ਹੋਏ ਦੇਖਿਆ। ਡਰ ਦੇ ਮਾਰੇ, ਯਸ਼ੋਦਾ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੂੰ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਗਾਂ ਦੀ ਪੂੰਛ ਨਾਲ ਉਸ ਉੱਤੇ ਝਾੜ-ਫੂਕ ਕੀਤੀ, ਤਾਂ ਜੋ ਕੋਈ ਬੁਰਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਵੇ। ਨੰਦਾ ਨੇ ਵੀ ਗਾਂ ਦੀ ਗੋਬਰ ਲੈ ਕੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦੇ ਮੱਥੇ 'ਤੇ ਲਾਈ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਇਹ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕੀਤੀ: “ਹਰੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਾਭੀ-ਕਮਲ ਤੋਂ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਤੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ; ਕੇਸ਼ਵ, ਜੋ ਸੂਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਸੂੰਡ ਦੇ ਟਿੱਪ 'ਤੇ ਚੁੱਕਿਆ, ਤੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ; ਕੇਸ਼ਵ, ਜੋ ਨਰਸਿੰਘ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਵੈਰੀ ਦੀ ਛਾਤੀ ਨੂੰ ਨਖਾਂ ਨਾਲ ਚੀਰਿਆ, ਤੇਰੀ ਹਰ ਪਾਸੇ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ; ਵਾਮਨ, ਜੋ ਤ੍ਰਿਵਿਕ੍ਰਮ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕਦਮਾਂ ਨਾਲ ਘੇਰ ਲਿਆ, ਤੇਰੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ। ਗੋਵਿੰਦਾ ਤੇਰੇ ਸਿਰ ਦੀ, ਕੇਸ਼ਵ ਤੇਰੇ ਗਲ ਦੀ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਤੇਰੇ ਗੁਪਤ ਅੰਗਾਂ ਤੇ ਪੇਟ ਦੀ, ਜਨਾਰਦਨ ਤੇਰੇ ਪੈਰਾਂ ਤੇ ਥਾਈਆਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ। ਨਾਰਾਇਣ, ਜੋ ਅਟੱਲ ਅਤੇ ਸਰਵ-ਸੰਪੂਰਨ ਹਨ, ਤੇਰੇ ਚਿਹਰੇ, ਬਾਂਹਾਂ, ਮਨ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ। ਜੋ ਤੇਰੇ ਵੈਰੀ ਹਨ—ਪਿਸਾਚ, ਕੁਸ਼ਮਾਂਡ, ਰਾਕਸ਼ਸ—ਉਹ ਸ਼ੰਖ ਦੀ ਧੁਨ ਅਤੇ ਸ਼ਾਰੰਗ, ਚਕ੍ਰ, ਗਦਾ, ਅਤੇ ਤਲਵਾਰ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਣ। ਵੈਕੁੰਠ ਤੇਰੇ ਸਾਰੇ ਪਾਸੇ, ਮਧੁਸੂਦਨ ਵਿਚਲੇ ਪਾਸੇ, ਹ੍ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਤੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੱਖਿਆ ਦੀ ਰੀਤ ਕਰਕੇ, ਨੰਦਾ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੂੰ ਰਥ ਦੇ ਹੇਠਾਂ, ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਬਿਸਤਰੇ 'ਤੇ ਸੁਤਾ ਦਿੱਤਾ। ਗੋਆਲੇ, ਪੁਤਨਾ ਦੇ ਵੱਡੇ, ਡਰਾਉਣੇ, ਮਰੇ ਹੋਏ ਸ਼ਰੀਰ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ, ਡਰ ਅਤੇ ਅਚੰਭੇ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਏ। ਇਕ ਵਾਰੀ, ਮਧੁਸੂਦਨ (ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ) ਰਥ ਹੇਠਾਂ ਸੁਤਾ ਹੋਇਆ, ਦੁੱਧ ਲਈ ਪੈਰ ਉਪਰ ਉਠਾ ਕੇ ਰੋਣ ਲੱਗਾ। ਉਸ ਦੇ ਪੈਰ ਦੀ ਝਟਕ ਨਾਲ ਰਥ ਉਲਟ ਗਿਆ, ਉਸ ਦੇ ਮਟਕੇ ਤੇ ਭਾਂਡੇ ਟੁੱਟ ਗਏ, ਅਤੇ ਉਹ ਰਥ ਉਲਟ ਹੋ ਕੇ ਪਿੱਛੇ ਡਿੱਗ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਸਾਰੇ ਗੋਆਲੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਅਾਂ, ਚੀਕਾਂ ਮਾਰਦੇ ਹੋਏ, ਆਏ ਅਤੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਪਿੱਠ 'ਤੇ ਪਿਆ ਹੋਇਆ ਦੇਖਿਆ। ਗੋਆਲੇ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗੇ, “ਇਹ ਰਥ ਕਿਸ ਨੇ ਉਲਟਿਆ?” ਉਥੇ ਮੌਜੂਦ ਲੜਕੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ, “ਇਹ ਬੱਚੇ ਨੇ ਰਥ ਉਲਟਿਆ।” ਇਸ ਉੱਤੇ, ਗੋਆਲੇ ਫਿਰ ਅਚੰਭੇ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਏ; ਨੰਦਾ ਵੀ, ਵੱਡਾ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ, ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਚੁੱਕ ਲਿਆ। ਯਸ਼ੋਦਾ, ਹੋਰ ਔਰਤਾਂ ਨਾਲ, ਜਿਹੜੀਆਂ ਰਥ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਟੁੱਟੇ ਭਾਂਡੇ ਇਕੱਠੇ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਨੇ ਦਹੀਂ, ਫੁੱਲ, ਫਲ, ਤੇ ਅਟੁੱਟ ਦਾਣਿਆਂ ਨਾਲ ਰਥ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ। ਗੋਕੁਲ ਵਿੱਚ, ਵਸੁਦੇਵ ਦੇ ਪ੍ਰੇਰਣ ਨਾਲ, ਗਰਗ ਨੇ ਗੋਆਲੇਆਂ ਵਿੱਚ ਗੁਪਤ ਰੀਤ ਨਾਲ ਦੋ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਰੀਤ ਕੀਤੀ। ਗਰਗ, ਗਿਆਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ, ਨੇ ਵੱਡੇ ਨੂੰ 'ਰਾਮ' ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਨੂੰ 'ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ' ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ, ਬਹੁਤ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਨਾਲ। ਥੋੜੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ, ਦੋਵੇਂ ਬੱਚੇ ਗੋਡਿਆਂ 'ਤੇ ਰੰਗਦੇ, ਵ੍ਰਜ ਵਿੱਚ ਆਜ਼ਾਦੀ ਨਾਲ ਚਲਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸ਼ਰੀਰ ਗੋਬਰ ਤੇ ਰਾਖ ਨਾਲ ਲਪੇ ਹੋਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਧਰ-ਉੱਧਰ ਘੁੰਮਦੇ ਰਹੇ, ਅਤੇ ਨ ਯਸ਼ੋਦਾ, ਨ ਰੋਹਿਨੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕ ਸਕੀ। ਗੋਆਲੇਆਂ ਦੇ ਮੱਝਾਂ ਵਿੱਚ ਖੇਡਦੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਫਿਰ ਨਵੇਂ ਜਨਮੇ ਬੱਝਾਂ ਦੀ ਪੂੰਛ ਖਿੱਚਣ ਲਈ ਚਲੇ ਗਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਗੋਕੁਲ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਅਤੇ ਰਾਮ ਦੀ ਲੀਲਾ, ਨੰਦਾ-ਯਸ਼ੋਦਾ ਦੀ ਮਮਤਾ, ਅਤੇ ਵਸੁਦੇਵ-ਦੇਵਕੀ ਦੀ ਆਸ-ਨਿਰਾਸ਼ਾ, ਸਭ ਨੇ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਅਤੇ ਚਮਤਕਾਰ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਕੀਤਾ।