ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਬੜੀ ਸਤਿਕਾਰ ਭਰੀ ਸਿਫ਼ਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਦ, ਦੇਵਕੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਉਹ ਮਹਾਨ, ਕਮਲ-ਨੈਣਾਂ ਵਾਲੇ, ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਧਾਰਿਆ। ਜਗਤ ਦੇ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਲਈ, ਸਵੇਰ ਦੇ ਵੇਲੇ, ਦੇਵਕੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਵਡੇ ਆਤਮਾ ਅਚਯੁਤ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜਨਮ ਵਾਲੇ ਦਿਨ, ਚਾਰੀਂ ਪਾਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅਸਾਧਾਰਣ ਖੁਸ਼ੀ ਤੇ ਉਲਾਸ ਛਾ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਚੰਦਨੀ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਧਰਮਾਤਮਾ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਵਧੇਰੇ ਸੰਤੋਖ ਆ ਗਿਆ; ਤਿੱਖੀਆਂ ਹਵਾਵਾਂ ਠੰਢੀਆਂ ਪੈ ਗਈਆਂ; ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰ ਸੁਮੀਤ ਹੋ ਗਏ ਜਦੋਂ ਜਨਾਰਦਨ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ। ਦਰਿਆਵਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ ਸੁਰੀਲੇ ਸੁਰ ਵਜਾਏ; ਗੰਧਰਵ ਰਾਜਾ ਗਾਉਣ ਲੱਗ ਪਏ, ਤੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਗਰੁੱਪ ਨੱਚਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਆਕਾਸ਼ ਤੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕੀਤੀ; ਅੱਗਾਂ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਕੇ ਚਮਕਣ ਲੱਗ ਪਈਆਂ ਜਦੋਂ ਜਨਾਰਦਨ ਆਏ। ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਨੂੰ, ਜਦੋਂ ਜਨਾਰਦਨ, ਜੋ ਸਭ ਦਾ ਆਧਾਰ ਹਨ, ਜਨਮੇ, ਬੱਦਲ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਗੱਜੇ ਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਹੋਈ। ਜਦੋਂ ਵਸੁਦੇਵ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ, ਜੋ ਖਿੜੇ ਨੀਲੇ ਕਮਲ ਦੇ ਪੱਤੇ ਵਰਗੇ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ, ਚਾਰ ਬਾਹਾਂ ਨਾਲ, ਛਾਤੀ ਉੱਤੇ ਸ਼੍ਰੀਵਤਸ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ, ਤਾਂ ਵਸੁਦੇਵ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਕੇ, ਖੁਸ਼ ਮਨ ਨਾਲ, ਗਿਆਨਵਾਨ ਵਸੁਦੇਵ ਨੇ, ਕੰਸ ਦੇ ਡਰ ਨਾਲ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਸ਼ੰਖ, ਚੱਕਰ ਤੇ ਗਦਾ ਵਾਲੇ! ਆਪਣਾ ਇਹ ਦਿਵਿਆ ਸਰੂਪ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲਵੋ, ਮਿਹਰ ਕਰਕੇ। ਅੱਜ ਕੰਸ ਜਾਣਦਾ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਉਤਰੇ ਹੋ, ਤੇ ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਮਾਰਣ ਦਾ ਇਰਾਦਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ; ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਘਰ ਆ ਗਏ ਹੋ। ਜੋ ਅਨੰਤ ਸਰੂਪ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਹਨ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਧਾਰਦਾ ਹੈ—ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਬੱਚਾ ਬਣ ਕੇ ਆਇਆ, ਕਿਰਪਾ ਕਰੇ। ਹੇ ਸਭ ਦੇ ਆਤਮਾ, ਆਪਣਾ ਇਹ ਚਾਰ-ਬਾਹਾਂ ਵਾਲਾ ਰੂਪ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲਵੋ, ਤਾਂ ਜੋ ਕੰਸ, ਜੋ ਦੁਸ਼ਟ ਦਿਤੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ, ਤੁਹਾਡੀ ਆਮਦ ਨੂੰ ਨਾ ਜਾਣ ਸਕੇ। "ਜੋ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਅਦਾ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੀ ਹੋਈ, ਉਹ ਅੱਜ ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ, ਹੇ ਦੇਵੀ; ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਗਰਭ ਤੋਂ ਜਨਮ ਲਿਆ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਭਗਵਾਨ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਏ। ਫਿਰ ਵਸੁਦੇਵ ਨੇ ਰਾਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਚੁੱਕਿਆ ਤੇ ਘਰੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਪਏ। ਉਸ ਵੇਲੇ, ਰਾਖੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਯੋਗਮਾਇਆ ਨੇ ਸੁਤਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਅਨਕਦੁੰਦੁਭੀ (ਵਸੁਦੇਵ) ਨੂੰ ਮਥੁਰਾ ਛੱਡਦੇ ਵੇਲੇ ਨਹੀਂ ਵੇਖ ਸਕੇ। ਰਾਤ ਨੂੰ ਬੱਦਲ ਤੇਜ਼ ਮੀਂਹ ਵਗਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਤੇ ਸ਼ੇਸ਼ਨਾਗ ਨੇ ਵਸੁਦੇਵ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚਲ ਕੇ ਆਪਣੇ ਫਣ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਛਾਂ ਦਿੱਤੀ। ਵਸੁਦੇਵ, ਵਿਣੂ ਨੂੰ ਚੁੱਕੇ ਹੋਏ, ਗਹਿਰੀ ਤੇ ਭੰਭੀਰ ਯਮੁਨਾ ਵਿੱਚ ਵੜੇ, ਜਿਸਦਾ ਪਾਣੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘੁੱਟਿਆਂ ਤੱਕ ਸੀ, ਤੇ ਪਾਰ ਕਰ ਗਏ। ਉਥੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ, ਕੰਸ ਦਾ ਟੈਕਸ ਦੇਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਵਸੁਦੇਵ ਨੇ ਨੰਦ ਤੇ ਹੋਰ ਗੋਪਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਮਥੁਰਾ ਤੋਂ ਆਏ ਹੋਏ ਸਨ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਯਸ਼ੋਦਾ ਵੀ, ਜੋ ਯੋਗਮਾਇਆ ਦੇ ਸੁੱਤੇ ਹੋਏ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੇਠ ਸੀ, ਨੇ ਵੀ ਇੱਕ ਧੀ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ, ਹੇ ਮੈਤਰੇਯ, ਜਦ ਕਿ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਮਾਇਆ ਦੇ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਸਨ। ਵਸੁਦੇਵ ਨੇ ਮੁੰਡਾ ਥੱਲੇ ਰੱਖਿਆ ਤੇ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਚੁੱਕ ਲਿਆ, ਤੇ ਜਲਦੀ ਜਲਦੀ ਉਸੀ ਰਾਤ ਯਸ਼ੋਦਾ ਦੇ ਪਾਸ ਪਹੁੰਚੇ। ਜਦ ਯਸ਼ੋਦਾ ਜਾਗੀ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨਵੇਂ ਜਨਮੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਨੀਲੇ ਕਮਲ ਦੇ ਪੱਤੇ ਵਾਂਗ ਕਾਲਾ ਸੀ, ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਬੜੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ। ਵਸੁਦੇਵ, ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਵਾਪਸ ਆਪਣੇ ਘਰ ਆਏ ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਵਕੀ ਦੇ ਪਾਸ, ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ, ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ, ਜਦ ਬੱਚੀ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣੀ, ਰਾਖੇ ਅਚਾਨਕ ਜਾਗ ਪਏ ਤੇ ਦੇਵਕੀ ਦੇ ਜਨਮ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਕੰਸ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤੀ। ਕੰਸ ਤੁਰੰਤ ਆਇਆ ਤੇ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਜਕੜ ਲਿਆ, ਪਰ ਜਦ ਦੇਵਕੀ, ਗਲੇ ਵਿੱਚ ਰੋਣ ਨਾਲ ਰੁਕਾਵਟ ਆਉਂਦੀ ਹੋਈ, ਬੇਨਤੀ ਕਰਦੀ ਰਹੀ "ਛੱਡ ਦੇ, ਛੱਡ ਦੇ," ਤਾਂ ਉਹ ਰੁਕ ਗਿਆ। ਕੰਸ ਨੇ ਉਸ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਪੱਥਰ ਉੱਤੇ ਸੁੱਟਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਸੁੱਟਿਆ, ਉਹ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਥੰਮ ਗਈ ਤੇ ਵੱਡਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲਿਆ, ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਅਸਥ੍ਰ ਤੇ ਅੱਠ ਬਾਹਾਂ ਨਾਲ। ਉਹ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਹੱਸ ਕੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਕੰਸ ਨੂੰ ਆਖਦੀ ਹੈ: "ਮੂਰਖ! ਮੈਨੂੰ ਸੁੱਟ ਕੇ ਤੈਨੂੰ ਕੀ ਮਿਲੇਗਾ? ਜੋ ਤੇਰੀ ਮੌਤ ਬਣੇਗਾ, ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਜਨਮ ਲੈ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਮੌਤ ਸੀ, ਹੁਣ ਤੇਰੀ ਮੌਤ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝ ਲੈ ਤੇ ਆਪਣੇ ਭਲੇ ਲਈ ਜਲਦੀ ਕੁਝ ਕਰ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਹ ਦੇਵੀ, ਦਿਵਿਆ ਹਥਿਆਰਾਂ, ਸੁਗੰਧੀਆਂ ਤੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ, ਸਿੱਧਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੀ, ਰਾਜਾ ਕੰਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਈ। ਫਿਰ, ਕੰਸ ਦਾ ਮਨ ਬੜਾ ਵਿਛੋੜੇ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਵੱਡੇ ਅਸੁਰਾਂ ਨੂੰ, ਪ੍ਰਲੰਭ ਅਤੇ ਕੇਸ਼ੀ ਆਦਿਕ ਸਿਰਮੌਰਾਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ: "ਹੇ ਪ੍ਰਲੰਭ, ਹੇ ਕੇਸ਼ੀ, ਧੇਨੁਕ, ਪੂਤਨਾ, ਅਰਿਸ਼ਟ ਤੇ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਸੁਣੋ! ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਬੁਰੇ ਇਰਾਦਿਆਂ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰੀ ਮਾਰਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਇੰਦਰ ਨੇ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਤੰਗ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦਾ। ਇੰਦਰ, ਜਿਸ ਦੀ ਤਾਕਤ ਘੱਟ ਹੈ, ਜਾਂ ਹਰੀ, ਜੋ ਇਕੱਲਾ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ, ਕੀ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ? ਹਰੀ, ਜੋ ਦੈਤਿਆਂ ਦਾ ਸੰਘਾਰ ਕਰਦਾ, ਉਹ ਵੀ ਕੀ ਕਰ ਲਵੇਗਾ? ਆਦਿਤਿਆ, ਵਾਸੂ, ਜਾਂ ਮਰੁਤਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਵੀ ਸੀਮਤ ਹੈ; ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੇਰੀ ਬਾਂਹਾਂ ਨੇ ਹਰਾ ਦਿੱਤਾ, ਉਹ ਕੀ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ? ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੇਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਵੀ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ, ਤੀਰਾਂ ਨੂੰ ਪਿੱਠ ਉੱਤੇ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਤੇ ਛਾਤੀ ਮੁੜਾ ਲੈਂਦਾ। ਇੰਦਰ ਨੇ ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਮਦ੍ਰ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਮੀਂਹ ਰੋਕਿਆ, ਤਾਂ ਕੀ ਹੋਇਆ? ਮਦ੍ਰਾਂ ਨੇ ਬੱਦਲਾਂ ਨੂੰ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਪਾਣੀ ਜਿਵੇਂ ਚਾਹਿਆ ਵਗਾਇਆ। ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਰਾਜਾ, ਜੋ ਬਾਂਹਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਭਿਆਨਕ ਹੋਵੇ, ਜਰਾਸੰਧ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਤੋਂ ਵੱਧ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ। ਹੇ ਦੈਤਿਆ ਦੇ ਵਧੀਆ, ਮੈਂ ਅਮਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਤੱਛਾ ਹੀ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ; ਉਹ ਮੇਰੇ ਲਈ ਹਾਸੇ ਜੋਗ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਹੋਰ ਸਾਰੇ। ਫਿਰ ਵੀ, ਹੇ ਦੈਤਿਆ ਦੇ ਸਿਰਮੌਰ, ਮੈਨੂੰ ਹੋਰ ਵੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਯਤਨ ਕਰਨਾ ਪਵੇਗਾ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੰਦ-ਮੱਤ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾ ਸਕਾਂ। ਇਸ ਲਈ, ਜੋ ਜੋ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ, ਜਾਂ ਜੋ ਯਜਨਾਂ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਘਾਰੋ, ਤਾਂ ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਵੇ।