ਮਹਾਂਮਾਇਆ ਦੇ ਅਦਭੁਤ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦਿਆਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਦੇਵੀ! ਤੂੰ ਹੀ ਗ੍ਰਹਾਂ, ਤਾਰਿਆਂ ਤੇ ਨਕਸ਼ਤਰਾਂ ਦੀ ਜਨਨੀ ਹੈਂ। ਆਕਾਸ਼ ਤੇਰਾ ਵਿਸ਼ਾਲ ਆਧਾਰ ਹੈ। ਇਹ ਤੇਰੀਆਂ ਅਨੇਕਾਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਹੋਰ ਵੀ ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹਨ। ਹੇ ਜਗਤ ਦੀ ਪਾਲਣਹਾਰ! ਸਮੁੰਦਰ, ਪਹਾੜ, ਟਾਪੂ, ਜੰਗਲ, ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਤੇਰੀ ਕੁੱਖ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹਨ। ਸਾਰੇ ਪਿੰਡ, ਵਾਸਤੇ, ਬਸਤੇ ਹੋਏ ਇਲਾਕੇ, ਪੂਰੀ ਧਰਤੀ, ਅੱਗ, ਪਾਣੀ ਤੇ ਹਵਾ—all ਕੁਝ ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਆਕਾਸ਼, ਜੋ ਗ੍ਰਹਾਂ, ਤਾਰਿਆਂ ਅਤੇ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਉੱਡ ਰਹੀਆਂ ਵਿਹਾਨਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨੂੰ ਥਾਂ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਧਰਤੀ ਲੋਕ, ਵਿਯੰਤਰਨ, ਸਵਰਗ, ਮਹਰ, ਜਨ, ਤਪ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮ ਲੋਕ—ਹੇ ਮੰਗਲਮਈ! ਇਹ ਸਾਰਾ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤੇ, ਦੈਤ, ਗੰਧਰਵ, ਚਾਰਣ, ਮਹਾਨ ਸੱਪ, ਯਕਸ਼, ਰਾਖਸ਼, ਪ੍ਰੇਤ ਅਤੇ ਗੁਪਤ ਜੀਵ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਈ! ਸਾਰੇ ਮਨੁੱਖ, ਪਸ਼ੂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅੰਦਰ ਤੇ ਬਾਹਰ ਉਹ ਅਨੰਤ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਕਰਤਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਲੀਲਾਵਾਂ ਤੇ ਰੂਪ ਵਿਆਖਿਆ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹਨ, ਜਿਸਦਾ ਮਾਪ ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਹੈ—ਹੇ ਵਿਸ਼ਣੂ! ਉਹ ਤੇਰੀ ਕੁੱਖ ਵਿੱਚ ਹੀ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਤੂੰ ਆਪ ਆਕਾਸ਼ ਹੈਂ, ਤੂੰ ਸਵਧਾ ਹੈਂ, ਗਿਆਨ ਹੈਂ, ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਹੈਂ, ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਚਮਕਣ ਵਾਲੀ ਜੋਤੀ ਹੈਂ; ਤੂੰ ਸਵਾਹਾ, ਸਵਧਾ, ਗਿਆਨ, ਅੰਮ੍ਰਿਤ, ਤੇ ਜੋਤੀ ਹੈਂ; ਤੂੰ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਆਈ ਹੈਂ। ਹੇ ਮਾਂ! ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰ, ਸਭ ਨੂੰ ਮੰਗਲ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰ। ਪਿਆਰ ਨਾਲ, ਤੂੰ ਉਸ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਪਾਲਦੀ ਹੈਂ, ਜਿਸ ਨੇ ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨੂੰ ਥਾਮਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਲੋਂ ਵਡਿਆਈ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਸ ਮਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਕਮਲ-ਨੈਨੀ, ਜਗਤ-ਰੱਖਿਆ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਨੂੰ ਧਾਰਿਆ। ਫਿਰ, ਜਗਤ ਨੂੰ ਜਗਾਉਣ ਲਈ, ਸਵੇਰ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਮਹਾਤਮਾ ਅਚ੍ਯੁਤ, ਦੇਵਕੀ ਦੇ ਅੰਗ-ਸੰਗ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ। ਉਸ ਦੇ ਜਨਮ ਵਾਲੇ ਦਿਨ, ਸਾਰੀ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅਲੌਕਿਕ ਖੁਸ਼ੀ ਤੇ ਆਨੰਦ ਛਾ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਚੰਨਣੀ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਨੇਕ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵਧੇਰੇ ਸੰਤੋਖ ਆ ਗਿਆ; ਤੇਜ਼ ਹਵਾਵਾਂ ਠੰਢੀਆਂ ਹੋ ਗਈਆਂ; ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰ ਵੀ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਗਏ ਜਦ ਜਨਾਰਦਨ ਜਨਮੇ। ਨਦੀਆਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਸੁਰਮਈ ਧੁਨੀਆਂ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਈਆਂ; ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਗਾਉਣ ਲੱਗ ਪਏ; ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਗੁੱਟ ਨੱਚਣ ਲੱਗ ਪਈਆਂ। ਆਕਾਸ਼ ਤੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕੀਤੀ; ਅੱਗਾਂ ਸ਼ਾਂਤ ਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਈ ਹੋ ਗਈਆਂ ਜਦ ਜਨਾਰਦਨ ਜਨਮੇ। ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਨੂੰ, ਜਦ ਜਨਾਰਦਨ, ਸਭ ਦਾ ਆਧਾਰ, ਜਨਮਿਆ, ਬੱਦਲ ਹੌਲੇ-ਹੌਲੇ ਗੱਜੇ ਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਵਰ੍ਹਣ ਲੱਗੇ। ਜਦ ਵਸੁਦੇਵ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਖਿੜੇ ਨੀਲੇ ਕਮਲ ਦੇ ਪੱਤੇ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਚਾਰ ਭੁਜਾਵਾਂ ਵਾਲਾ ਤੇ ਛਾਤੀ ਉੱਤੇ ਸ਼੍ਰੀਵਤਸ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਸੀ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਸਤਿਕਾਰ ਯੋਗ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਕੇ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ, ਪਰ ਕੰਸ ਦੇ ਡਰ ਕਰਕੇ, ਵਸੁਦੇਵ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ! ਤੂੰ ਸ਼ੰਖ, ਚਕਰ ਤੇ ਗਦਾ ਵਾਲਾ ਹੈਂ। ਆਪਣਾ ਇਹ ਦਿਵ੍ਯ ਰੂਪ ਲੁਕਾ ਲੈ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਆਪਣੀ ਕਿਰਪਾ ਕਰ। ਅੱਜ ਕੰਸ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਜਨਮ ਲਿਆ ਹੈ, ਤੇ ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਮਾਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀ ਇਹ ਚਤੁਰਭੁਜਾ ਮੂਰਤੀ ਲੁਕਾ ਲੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਕੰਸ ਨੂੰ ਤੇਰੇ ਅਵਤਾਰ ਦਾ ਪਤਾ ਨਾ ਲੱਗੇ। ਜੋ ਤੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਤੇ ਵਾਅਦਾ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਉਹ ਅੱਜ ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਹੇ ਮਾਤਾ! ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਕੁੱਖ ਤੋਂ ਜਨਮ ਲਿਆ ਹਾਂ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਭਗਵਾਨ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਏ। ਫਿਰ ਵਸੁਦੇਵ ਨੇ, ਉਸ ਰਾਤ, ਉਸ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਬਾਹਰ ਜਾਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕੀਤੀ। ਉਥੇ, ਜੋ ਰਾਖੀਦਾਰ ਸਨ, ਉਹ ਯੋਗਮਾਇਆ ਦੀ ਨੀਂਦ ਨਾਲ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋਏ ਪਏ ਸਨ, ਇਸ ਲਈ ਅਨਕਦੁੰਦੁਭੀ (ਵਸੁਦੇਵ) ਨੂੰ ਮਥੁਰਾ ਛੱਡਦੇ ਹੋਏ ਕਿਸੇ ਨੇ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ। ਉਸ ਰਾਤ, ਜਦ ਬੱਦਲ ਮੋਹੜਾ ਮੀਂਹ ਪਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਤਦ ਸ਼ੇਸ਼ਨਾਗ ਨੇ ਆਪਣਾ ਫਣ ਵਸੁਦੇਵ ਉੱਤੇ ਛਾਂਵ ਵਾਂਗ ਫੈਲਾ ਲਿਆ। ਵਸੁਦੇਵ, ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੂੰ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਗਹਿਰੀ ਯਮੁਨਾ ਵਿੱਚ ਵੜੇ, ਜੋ ਤਿੱਖੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਤੇ ਪਾਣੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘੁੱਟਣਾਂ ਤੱਕ ਸੀ। ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤੇ, ਕੰਸ ਦੀ ਲਾਗਤ (ਟੈਕਸ) ਦੇਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਨੇ ਨੰਦਾ ਤੇ ਹੋਰ ਗਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਮਥੁਰਾ ਤੋਂ ਆਏ ਹੋਏ ਸਨ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਯਸ਼ੋਦਾ ਵੀ, ਯੋਗਮਾਇਆ ਦੀ ਨੀਂਦ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੀ ਹੋਈ, ਇੱਕ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦੇ ਰਹੀ ਸੀ, ਹੇ ਮੈਤ੍ਰੇਯ, ਜਦ ਸਭ ਕੋਈ ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਵਸੁਦੇਵ ਨੇ ਮੁੰਡਾ ਰੱਖ ਕੇ ਤੇ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਉਸੇ ਰਾਤ ਯਸ਼ੋਦਾ ਦੇ ਪਾਸ ਜਾ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਜਦ ਯਸ਼ੋਦਾ ਜਾਗੀ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨਵੇਂ ਜਨਮੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਨੀਲੇ ਕਮਲ ਦੇ ਪੱਤੇ ਵਾਂਗ ਸ਼ਿਆਮ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ। ਵਸੁਦੇਵ, ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ, ਵਾਪਸ ਆਪਣੇ ਘਰ ਆ ਗਿਆ ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਵਕੀ ਦੇ ਪਾਸ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੀ। ਫਿਰ, ਬੱਚੀ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਖੀਦਾਰ ਜਾਗ ਪਏ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੇਵਕੀ ਦੇ ਜਨਮ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਕੰਸ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ। ਕੰਸ ਜਲਦੀ ਆਇਆ, ਤੇ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਫੜ ਲਿਆ, ਪਰ ਜਦ ਦੇਵਕੀ ਨੇ ਗਲੇ ਰੁੰਧ ਕੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ, "ਇਸ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇ, ਛੱਡ ਦੇ," ਤਾਂ ਉਹ ਥੋੜ੍ਹਾ ਰੁਕ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪੱਥਰ ਤੇ ਸੁੱਟਿਆ, ਪਰ ਉਹ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਥੰਮ ਗਈ ਤੇ ਵੱਡਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲਿਆ, ਅੱਠ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਲੈਸ। ਉਹ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਹੱਸ ਕੇ, ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਕੰਸ ਨੂੰ ਆਖਣ ਲੱਗੀ, "ਮੂਰਖ! ਮੈਨੂੰ ਸੁੱਟ ਕੇ ਤੈਨੂੰ ਕੀ ਮਿਲਣਾ ਹੈ? ਜੋ ਤੇਰੀ ਮੌਤ ਬਣੇਗਾ, ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਜਨਮ ਲੈ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਮੌਤ ਸੀ, ਹੁਣ ਤੇਰੀ ਮੌਤ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝ ਲੈ ਤੇ ਆਪਣੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਜਲਦੀ ਕੁਝ ਕਰ।" ਇਹ ਆਖ ਕੇ, ਉਹ ਦੇਵੀ, ਦਿਵ੍ਯ ਅਸਤਰਾਂ, ਸੁਗੰਧਾਂ ਤੇ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ, ਸਿੱਧਾਂ ਵਲੋਂ ਵਡਿਆਈ ਜਾਂਦੀ, ਰਾਜਾ ਕੰਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਈ। ਫਿਰ ਕੰਸ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਡਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਪ੍ਰਲੰਭ ਤੇ ਕੇਸ਼ੀ ਆਦਿ ਵੱਡੇ ਅਸੁਰਾਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ ਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮਾਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ...