ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਭੂ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੀ ਦਿਵਿਆ ਅੰਸ਼, ਜੋ ਵਸੁਦੇਵ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲਿਆ ਸੀ, ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਕਲੀ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਆ ਗਿਆ। ਜਦ ਤੱਕ ਉਸਦੇ ਕਮਲ-ਪੈਰ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਛੁਹਦੇ ਰਹੇ, ਕਲੀ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਗਲਵਕੜੀ 'ਚ ਨਹੀਂ ਲਿਆ ਸਕਿਆ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦਾ ਉਹ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਅੰਸ਼ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਸਵਰਗ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਧਰਮ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਤੇ ਉਸਦੇ ਭਰਾ ਨੇ ਰਾਜ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਵਿਦਾ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਪਾਂਡਵ ਨੇ ਅਸ਼ੁਭ ਸ਼ਕੁਨ ਵੇਖ ਕੇ ਪਰਿਕਸ਼ਿਤ ਦਾ ਰਾਜਿਆਭਿਸ਼ੇਕ ਕੀਤਾ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਪੂਰਵਾਸ਼ਾਢਾ ਵੱਲ ਜਾਣ ਲੱਗੇ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਚਲਚਲਾਓ ਵਧਣ ਲੱਗਾ। ਜਿਸ ਦਿਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਸਵਰਗ ਗਏ, ਉਸੇ ਦਿਨ ਕਲੀ ਯੁਗ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੋਈ—ਇਸ ਦੀ ਮਿਆਦ ਮੈਂ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ। ਮਨੁੱਖੀ ਗਿਣਤੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਕਲੀ ਯੁਗ ਤਿੰਨ ਲੱਖ ਸਾਠ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਚਲੇਗਾ। ਇਹ ਸੱਤ ਸੌ ਪੰਜ ਦਿਵਿਆ ਸਾਲ ਹਨ; ਜਦ ਇਹ ਮੁਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਫਿਰ ਕ੍ਰਿਤਾ ਯੁਗ ਆਵੇਗਾ। ਹਰ ਯੁਗ ਵਿੱਚ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਖ਼ਤਰੀ, ਵੈਸ਼, ਤੇ ਸ਼ੂਦਰ ਵਿਚੋਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਨਾਮਾਂ ਦੀ ਬਹੁਤਾਤ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦੁਹਰਾਈ ਤੇ ਵੰਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕੋ-ਜਿਹੇ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ। ਦੇਵਾਪੀ, ਪੌਰਵ ਰਾਜਾ, ਤੇ ਪੁਰੁ, ਜੋ ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹਨ, ਵੱਡੀ ਯੋਗ-ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੇ, ਕਲਾਪਾ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਕ੍ਰਿਤਾ ਯੁਗ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਦੋਵਾਂ ਮੁੜ ਆਉਣਗੇ, ਖ਼ਤਰੀ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਸਥਾਪਕ ਬਣ ਕੇ, ਮਨੂ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਜੜ ਬਣਨਗੇ। ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਧਰਤੀ ਤੇ ਮਨੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੇ ਕ੍ਰਿਤਾ, ਤ੍ਰੇਤਾ, ਤੇ ਦੁਆਪਰ—ਇਹ ਤਿੰਨ ਯੁਗਾਂ ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਕੀਤਾ। ਕਲੀ ਯੁਗ ਵਿੱਚ, ਕੁਝ ਵੰਸ਼-ਬੀਜੀ ਤੁਰਦੇ ਰਹੇ, ਜਿਵੇਂ ਦੇਵਾਪੀ ਤੇ ਪੁਰੁ ਅੱਜ ਵੀ ਸਥਾਪਤ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ; ਇਹ ਪੂਰੀ ਦੱਸਣ ਲਈ ਸੌ ਸਾਲ ਵੀ ਕਾਫੀ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਤੇ ਹੋਰ ਰਾਜੇ, ਮੋਹ ਵਿਚ ਅੰਨ੍ਹੇ ਹੋ ਕੇ, ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਅਪਣਾ ਹਕ ਜਤਾਉਂਦੇ ਰਹੇ, ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਮਰਣਯੋਗ ਰਹੇ। "ਇਹ ਅਟੱਲ ਧਰਤੀ ਕਿਵੇਂ ਮੇਰੀ ਹੋਵੇਗੀ? ਕਿਵੇਂ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਜਾਂ ਵੰਸ਼ ਨੂੰ ਮਿਲੇਗੀ?"—ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਅੰਤ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚੇ। ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋਰ ਆਏ, ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਆਏ, ਤੇ ਜੋ ਆਉਣਗੇ, ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਹੋਰ ਆਉਣਗੇ। ਜਦੋਂ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਤੇ ਯਾਤਰਾ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਦੇਖਦੇ ਹੋ, ਧਰਤੀ ਸ਼ਰਦ ਰੁੱਤ ਵਿੱਚ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਹੱਸਦੀ ਜਾਪਦੀ ਹੈ। ਮੈਤ੍ਰੇਯਾ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਉਹ ਸ਼ਲੋਕ ਸੁਣ, ਜੋ ਰਿਸ਼ੀ ਅਸੀਤਾ ਨੇ ਧਰਮਧਵਜ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਸੁਣਾਏ ਸਨ। ਧਰਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਇਹ ਮੋਹ ਕਿਵੇਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਹੜਾ ਬੁਧੀਮਾਨ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ, ਇੱਕੋ-ਜਿਹੇ ਕਰਤਵਾਂ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਨ ਬਹੁਤ ਵਿਸ਼ਵਾਸੀ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ? ਪਹਿਲਾਂ, ਆਪਣਾ ਮਨ ਜਿੱਤ ਕੇ, ਮੰਤਰੀ ਜਿੱਤਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਫਿਰ, ਨੌਕਰ, ਨਾਗਰਿਕ, ਤੇ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਜਿੱਤਣ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।" "ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, 'ਅਸੀਂ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਸਮੁੰਦਰ ਸਮੇਤ ਜਿੱਤ ਲਵਾਂਗੇ,' ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ, ਉਹ ਮੋਹ-ਜੋੜ ਵਿੱਚ ਫਸ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਮੌਤ ਨੂੰ, ਜੋ ਨੇੜੇ ਹੈ, ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੇ। ਸਮੁੰਦਰ ਹੱਦ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਸੰਸਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਨਾਲ ਮਿਲਣ ਵਾਲੀ ਮੁਕਤੀ ਕੀ ਹੈ, ਤੇ ਇਸ ਦਾ ਫਲ ਕੀ ਹੈ?" "ਪੂਰਵਜਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਨਾ ਜਾਣ, ਰਾਜੇ ਵੱਡੇ ਮੋਹ ਵਿਚ ਮੈਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਮੇਰੀ ਵਜ੍ਹਾ ਨਾਲ, ਪਿਤਾ-ਪੁੱਤਰ, ਭਰਾ-ਭੈਣ ਵਿਚ ਝਗੜਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਮੋਹ ਤੇ ਮਨ ਦੀ ਲਗਨ ਕਰਕੇ। ਇਹ ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ ਮੇਰੀ ਹੈ, ਮੇਰੇ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਹੈ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਲਈ—ਜੋ ਮਰਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਿਤੇ ਹੋਰ ਰਾਜਾ ਬਣਿਆ, ਉਸ ਨੇ ਵੀ ਇਹ ਗਲਤ ਸੋਚ ਲੀ।" "ਮਨ ਨੂੰ ਲਗਨ ਵਿਚ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਵੇਖ ਕੇ, ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਮੌਤ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚਲਣ ਵਾਲੇ ਦੇ ਮਨ 'ਚ ਮੇਰੇ ਮੋਹ ਦੀ ਲਗਨ ਕਿਵੇਂ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ? 'ਇਹ ਧਰਤੀ ਮੇਰੀ ਹੈ—ਇਸ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇ!'—ਇਹ ਰਾਜੇ ਆਪਣੇ ਦੂਤਾਂ ਰਾਹੀਂ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਮੇਰੀ ਲਗਨ ਵਧੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਪਰ ਮੋਹ-ਬੰਨ੍ਹੇ ਹੋਏ ਲਈ ਦੁਬਾਰਾ ਦਇਆ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।" ਪ੍ਰਸਾਰਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਮੈਤ੍ਰੇਯਾ, ਇਹ ਧਰਤੀ-ਗੀਤ ਦੇ ਸ਼ਲੋਕ ਹਨ; ਜਦ ਸੁਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਮੋਹ ਪਿਘਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਦੀ ਤਾਪ ਨਾਲ ਹਿਮ ਪਿਘਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮੈਂ ਮਨੂ ਦੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਤੈਨੂੰ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰਾਜੇ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇ ਅੰਸ਼ ਤੇ ਉਪ-ਅੰਸ਼ ਹਨ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਦੇ ਹਨ।" "ਜੋ ਮਨੂ ਦੀ ਇਹ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਸਾਰਾ ਪਾਪ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਸਦੀ ਆਤਮਾ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਚੰਦ੍ਰ ਤੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਮਹਾਨ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਪੂਰੀ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਤੁੱਲ ਧਨ-ਸੰਪਦਾ ਤੇ ਅਡੋਲ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।" "ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ, ਜਹਨੂ, ਮਾਂਧਾਤਾ, ਸਗਰਾ, ਅਵਿਕਸ਼ਿਤ, ਰਘੁ, ਯਯਾਤੀ, ਨਹੁਸ਼ਾ ਆਦਿ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਅੰਤ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚੇ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਜਾਣ ਕੇ, ਜੋ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ, ਦੌਲਤ ਵਾਲੇ, ਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸਿਰਫ਼ ਕਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਗਈਆਂ, ਉਹ ਸਮੇਂ ਤੇ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਏ।" "ਇਹ ਸਭ ਸੁਣ ਕੇ, ਬੁਧੀਮਾਨ ਮਨੁੱਖ ਪੁੱਤਰਾਂ, ਪਤਨੀ, ਘਰ, ਖੇਤ, ਜਾਂ ਜਾਇਦਾਦ ਨਾਲ ਮੋਹ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤਪ ਕਰੇ, ਵੱਡੇ ਯਜਨ ਕੀਤੇ, ਤੇ ਵੱਡੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸਮੇਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸਿਰਫ਼ ਨਿਸ਼ਾਨ ਰਹਿ ਗਈਆਂ।" "ਪ੍ਰਿਥੁ, ਜਿਸ ਨੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕੀਤਾ, ਵੈਰੀਆਂ ਤੇ ਅਜੈ ਰਹਿਆ, ਉਹ ਸਮੇਂ ਦੀ ਹਵਾ ਨਾਲ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਰੂਈ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਸੜ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕਾਰਤਵੀਰਿਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਸਾਰੇ ਮਹਾਦੀਪ ਜਿੱਤੇ, ਵੈਰੀ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕੀਤਾ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਾਜ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲਿਆ—ਉਹ ਹੁਣ ਸਿਰਫ਼ ਕਥਾਵਾਂ ਤੇ ਸੰਦੇਹ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ।" "ਰਘੁਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਦਸ-ਸਿਰਾ ਰਾਵਣ ਦੀ ਜੋ ਮਹਿਮਾ ਸਾਰੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ 'ਚ ਚਮਕੀ, ਉਹ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਦੇ ਨਾਸਕ ਦੇ ਇਕ ਭ੍ਰਕਟੀ ਨਾਲ ਇਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਭਸਮ ਹੋ ਗਈ, ਅੱਗੇ ਰਾਖ ਵੀ ਨਾ ਰਹੀ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਧਰਤੀ ਤੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ, ਤੇ ਮੋਹ-ਬੰਨ੍ਹੇ ਹੋਣ ਦੀ ਹਕੀਕਤ, ਸੰਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਬੁਧੀਮਾਨ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸਮਝਾਈ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਅਸਲੀਅਤ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ ਮੋਹ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਸਕਣ।