ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਧਰਮ ਦੇ ਨਿਯਮ ਬਦਲ ਗਏ। ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਸਿਰਫ਼ ਦਾਨ ਦੇਣ ਨੂੰ ਹੀ ਧਰਮ ਦਾ ਮੂਲ ਮੰਨ ਲਿਆ। ਵਿਆਹ ਸਿਰਫ਼ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲੈਣ ਨਾਲ ਹੀ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਚੰਗੇ ਕੱਪੜੇ ਪਾ ਲੈਣ ਨੂੰ ਹੀ ਯੋਗਤਾ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਦੂਰੋਂ ਲਿਆ ਪਾਣੀ ਹੀ ਤੀਰਥ ਬਣ ਗਿਆ। ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੀ ਸਚੀ ਸ਼ਕਲ ਛੱਡ ਕੇ ਝੂਠਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈਂਦੇ, ਤੇ ਇਹੀ ਵੱਡਿਆਈ ਦੀ ਪਛਾਣ ਬਣ ਗਈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹਰ ਜਾਤੀ ਵਿੱਚ, ਜਿਸ ਕੋਲ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਤਾਕਤ ਸੀ, ਉਹੀ ਰਾਜਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ, ਭਾਵੇਂ ਉਸ ਵਿੱਚ ਕਈ ਔਗੁਣ ਹੋਣ। ਇਹ ਨਾਅਨਸਾਫ਼ ਰਾਜੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਤੰਗ ਕਰਦੇ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਲੋਕ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਘਾਟੀਆਂ ਵਿੱਚ ਆਸਰਾ ਲੈ ਲੈਂਦੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਖਾਣਾ ਮਧੁ, ਸਬਜ਼ੀਆਂ, ਜੜ੍ਹਾਂ, ਫਲ, ਪੱਤੇ ਤੇ ਫੁੱਲ ਹੁੰਦੇ। ਲੋਕ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀ ਛਾਲ, ਪੱਤਿਆਂ ਜਾਂ ਰੁੱਖੀ ਕਪੜੀ ਦੇ ਵਸਤ੍ਰ ਪਾ ਕੇ, ਠੰਢ, ਹਵਾ, ਗਰਮੀ ਤੇ ਮੀਂਹ ਸਹਿਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦੇ। ਕੋਈ ਵੀ ਮਨੁੱਖ ਤੇਈ ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੱਧ ਨਹੀਂ ਜੀਉਂਦਾ। ਕਲੀ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਹਾਲਤ ਲਗਾਤਾਰ ਖ਼ਰਾਬ ਹੁੰਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਵੇਦ ਤੇ ਸਮ੍ਰਿਤੀਆਂ ਦੇ ਕਰਮ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਣਗੇ, ਤੇ ਧਰਮ ਦਾ ਸਿਰਫ਼ ਨਾਮ ਹੀ ਬਚੇਗਾ, ਤਦੋਂ ਸਭ ਗੁਣਾਂ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਆਦਿ-ਅੰਤ ਰਹਿਤ, ਸਰਬ-ਵਿਆਪਕ ਪਰਮੇਸ਼ਰ ਵਾਸੁਦੇਵ ਦਾ ਇੱਕ ਅੰਸ਼, ਕਲਕੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਸੰਭਲ ਪਿੰਡ ਦੇ ਮੁੱਖ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵਿਣੁਯਸ਼ਸ ਦੇ ਘਰ ਜਨਮ ਲਏਗਾ। ਉਹ ਸਾਰੇ ਮਲੇਛਾਂ, ਚੋਰਾਂ ਤੇ ਦੁਸ਼ਟ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਕੇ, ਧਰਮ ਨੂੰ ਮੁੜ ਠੀਕ ਥਾਂ ਤੇ ਸਥਾਪਤ ਕਰੇਗਾ। ਕਲੀ ਦੇ ਅੰਤ ਸਮੇਂ, ਜਦੋਂ ਰਾਤ ਮੁੱਕੇਗੀ, ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਨ ਨਿਰਮਲ ਤੇ ਸਾਫ਼ ਹੋ ਜਾਣਗੇ, ਜਿਵੇਂ ਨੀਂਦ ਤੋਂ ਜਾਗ ਪਏ ਹੋਣ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ, ਵੱਡੇ ਉਮਰ ਵਾਲੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਅਨੁਸਾਰ ਸੰਤਾਨ ਉਤਪੰਨ ਕਰਨਗੇ। ਉਹ ਬੱਚੇ ਕ੍ਰਿਤ ਯੁੱਗ ਦੇ ਮਾਪਦੰਡਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਹੋਣਗੇ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਚੰਦਰਮਾ, ਸੂਰਜ ਤੇ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ (ਗੁਰੂ) ਇੱਕੋ ਰਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਣਗੇ, ਤਾਂ ਕ੍ਰਿਤ ਯੁੱਗ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ। ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਪਿਛਲੇ, ਮੌਜੂਦਾ ਤੇ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਦੋ ਵੰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਇਹ ਕਥਾ ਹੈ। ਪਰਿਕਸ਼ਿਤ ਦੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਨੰਦ ਦੇ ਰਾਜਤਿਲਕ ਤੱਕ, ਇਹ ਸਮਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਪਚਾਸੀ ਸਾਲ ਮੰਨੋ। ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਜੋ ਦੋ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਚੜ੍ਹਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਜੋ ਨਕਸ਼ਤਰ ਰਾਤ ਨੂੰ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਨੋਟ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਸੌ ਸਾਲ ਤੱਕ ਉਸ ਨਕਸ਼ਤਰ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਪਰਿਕਸ਼ਿਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਉਹ ਮਘਾ ਵਿੱਚ ਸਨ। ਫਿਰ ਕਲੀ ਯੁੱਗ ਆਇਆ, ਜੋ ਬਾਰਾਂ ਸੌ ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਵਾਸੁਦੇਵ ਦੇ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਣੁ ਦਾ ਅੰਸ਼ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ, ਤਾਂ ਕਲੀ ਇੱਥੇ ਆ ਗਈ। ਜਦ ਤੱਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਰਨ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਰਹੇ, ਕਲੀ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਛੂਹ ਸਕੀ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਸਦਾ-ਥਿਰ ਵਿਸ਼ਣੁ ਦਾ ਅੰਸ਼ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਸਵਰਗ ਚਲੇ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਧਰਮਪੁੱਤਰ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾਵਾਂ ਸਮੇਤ ਰਾਜ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਜਦ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਸਵਰਗ ਚਲੇ ਗਏ, ਪਾਂਡਵਾਂ ਨੇ ਅਸ਼ੁਭ ਸੰਕੇਤ ਵੇਖ ਕੇ ਪਰਿਕਸ਼ਿਤ ਦਾ ਰਾਜਤਿਲਕ ਕੀਤਾ। ਜਦੋਂ ਵੱਡੇ ਰਿਸ਼ੀ ਪੂਰਵਾਅਸ਼ਾਢਾ ਵੱਲ ਵਧਣ ਲੱਗਣਗੇ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਇਹ ਚਲਣ ਤੇਜ਼ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ। ਜਿਸ ਦਿਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਜੀ ਸਵਰਗ ਗਏ, ਉਸ ਦਿਨੋਂ ਹੀ ਕਲੀ ਯੁੱਗ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੋਈ। ਮਨੁੱਖੀ ਗਿਣਤੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਕਲੀ ਯੁੱਗ ਤਿੰਨ ਲੱਖ ਸਠ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਚੱਲੇਗਾ। ਇਹ ਸੱਤ ਸੌ ਪੰਜ ਦੇਵਤਾ ਦੇ ਸਾਲ ਹਨ; ਜਦ ਇਹ ਪੂਰਾ ਹੋਵੇਗਾ, ਤਾਂ ਮੁੜ ਕ੍ਰਿਤ ਯੁੱਗ ਆਵੇਗਾ। ਹਰ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਕਸ਼ਤਰੀ, ਵੈਸ਼ ਤੇ ਸ਼ੂਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ ਜਨਮ ਲੈ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ। ਵੰਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਨਾਮਾਂ ਦੀ ਵਾਧੂਤਾ, ਦੁਹਰਾਵਾਂ ਤੇ ਮਿਲਾਪ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਮੈਂ ਸਾਰੇ ਨਾਮ ਨਹੀਂ ਗਿਣ ਸਕਿਆ। ਦੇਵਾਪੀ, ਪਉਰਵ ਰਾਜਾ, ਤੇ ਪੁਰੁ, ਜੋ ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਤੋਂ ਹਨ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਯੋਗ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹਨ, ਕਲਾਪਾ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਵਸਦੇ ਹਨ। ਕ੍ਰਿਤ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਮੁੜ ਆ ਕੇ ਕਸ਼ਤਰੀ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਨਗੇ, ਜੋ ਮਨੂ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਬੀਜ ਬਣਨਗੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਯੁੱਗਾਂ—ਕ੍ਰਿਤ, ਤ੍ਰੇਤਾ, ਤੇ ਦੁਆਪਰ—ਵਿੱਚ ਮਨੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੇ ਰਾਜ ਕੀਤਾ। ਕਲੀ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ, ਕੁਝ ਬੀਜਧਾਰੀ ਅਜੇ ਵੀ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਦੇਵਾਪੀ ਤੇ ਪੁਰੁ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮੈਂ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਹੈ; ਇਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਾਂ ਸੌ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ। ਇਹ ਤੇ ਹੋਰ ਰਾਜੇ, ਮੋਹ ਵਿਚ ਪੈ ਕੇ, ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮੰਨਦੇ ਰਹੇ, ਭਾਵੇਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਨਾਸ਼ਵੰਤ ਸਨ। 'ਇਹ ਅਡੋਲ ਧਰਤੀ ਮੇਰੀ ਕਿਵੇਂ? ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਜਾਂ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਕਿਵੇਂ ਹੋਵੇਗੀ?'—ਇਹ ਸੋਚਦੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਰਾਜੇ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਗਏ। ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋਰ ਆਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੋਰ ਆਉਣਗੇ, ਤੇ ਜੋ ਆਉਣਗੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਪਿੱਛੋਂ ਹੋਰ ਆ ਜਾਣਗੇ। ਜਦੋਂ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਦੀ ਲਾਲਚ ਤੇ ਯੁੱਧ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਿਆ ਵੇਖਦੀ ਹੈ, ਧਰਤੀ ਪੱਤਝੜ ਵਿੱਚ ਖਿੜੇ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਂਗ ਹੱਸ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਮੈਤ੍ਰੇਯਾ, ਹੁਣ ਧਰਤੀ ਵਲੋਂ ਗਾਏ ਗਏ ਉਹ ਸ਼ਲੋਕ ਸੁਣ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਸੀਤ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਧਰਮਧਵਜ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਸੁਣਾਇਆ ਸੀ।