ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖੇਤਰਾਂ—ਸੌਰਾਸ਼ਟਰ, ਅਵੰਤਿ, ਸ਼ੂਦਰ ਦੇ ਦੇਸ਼, ਅਭੀਰ, ਨਰਮਦਾ ਅਤੇ ਮਾਰੁਭੂਮੀ—ਉੱਤੇ ਆਉਟਕਾਸਟ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਅਭੀਰ ਤੇ ਸ਼ੂਦਰ ਰਾਜ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ-ਨਾਲ, ਸਿੰਧੂ ਦੇ ਕੰਢੇ, ਦਵੀ, ਉਰਵੀ, ਚੰਦਰਭਾਗਾ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਉੱਤੇ ਵੀ ਆਉਟਕਾਸਟ, ਮਲੇੱਛ ਤੇ ਸ਼ੂਦਰ ਰਾਜ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਇੱਕੋ-ਵੇਲੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਰਾਜਾ ਬਣੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਇਹ ਰਾਜੇ ਦਇਆ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ‘ਚ ਬਹੁਤ ਥੋੜ੍ਹੇ, ਪਰ ਗੁੱਸੇ ‘ਚ ਵਧੇਰੇ, ਝੂਠ ਤੇ ਅਧਰਮ ‘ਚ ਮਗਨ ਰਹਿ ਕੇ, ਔਰਤਾਂ, ਬੱਚਿਆਂ ਅਤੇ ਗਾਂਵਾਂ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਕਰਦੇ, ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਦੌਲਤ ਵਾਸਤੇ ਲਾਲਚੀ, ਅਸਲ ਤੋਂ ਖਾਲੀ, ਤੇ ਅਗਿਆਨਤਾ ਦੇ ਹਨੇਰੇ ‘ਚ ਡੁੱਬੇ ਰਹਿੰਦੇ। ਇਹ ਰਾਜੇ ਜਲਦੀ ਉਭਰਦੇ ਤੇ ਡਿੱਗ ਪੈਂਦੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਵੀ ਘੱਟ ਹੁੰਦੀ, ਵੱਡੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ, ਘੱਟ ਗੁਣ ਅਤੇ ਵਧੀਕ ਲਾਲਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਉੱਤੇ ਸਾਫ਼ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਬੁਰਾਈਆਂ ਕਰਕੇ ਲੋਕ ਵੀ ਮਿਲੀ-ਜੁਲੀ ਜਾਤੀਆਂ ਵਾਂਗ ਹੋ ਗਏ, ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਓਟ ਲੈ ਕੇ, ਮਲੇੱਛਾਂ ਦੇ ਰਸਤੇ ਅਪਣਾ ਲੈਣ ਲੱਗੇ, ਤੇ ਅਧਰਮ ਕਰਕੇ ਆਪੋ ਆਪਣੀ ਹੀ ਨਾਸ਼ ਕਰ ਲੈਣ ਲੱਗੇ। ਹਰ ਰੋਜ਼, ਧਰਮ ਅਤੇ ਅਰਥ ਦੀ ਲਗਾਤਾਰ ਘਾਟ ਤੇ ਰੁਕਾਵਟ ਕਰਕੇ, ਸੰਸਾਰ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਨਾਸ਼ ਵੱਲ ਵਧਣ ਲੱਗਿਆ। ਹੁਣ ਅਜਿਹਾ ਸਮਾਂ ਆ ਗਿਆ ਕਿ ਸਿਰਫ਼ ਦੌਲਤ ਹੀ ਉੱਚ ਕੁਲ ਹੋਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਗਈ। ਤਾਕਤ ਹੀ ਧਰਮ ਦਾ ਮਾਪਦੰਡ ਬਣ ਗਿਆ। ਸਿਰਫ਼ ਆਪਸੀ ਆਕਰਸ਼ਣ ਹੀ ਵਿਆਹ ਦਾ ਆਧਾਰ ਬਣ ਗਿਆ। ਕੇਵਲ ਨਾਰੀ-ਸੁਭਾ ਹੀ ਭੋਗ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣੀ। ਝੂਠ ਹੀ ਜਿੱਤ ਦਾ ਮਾਪਦੰਡ ਬਣ ਗਿਆ। ਉੱਚਾ ਹੋਣਾ ਹੀ ਜ਼ਮੀਨ ਦਾ ਹੱਕ ਬਣ ਗਿਆ। ਸਿਰਫ਼ ਬ੍ਰਹਮਾ-ਸੂਤਰ ਧਾਰਨ ਕਰਨਾ ਹੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੋਣ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਬਣ ਗਿਆ। ਰਤਨਾਂ ਅਤੇ ਧਾਤੂਆਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੋਣਾ ਹੀ ਇੱਜ਼ਤ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਗਿਆ। ਕੇਵਲ ਚਿੰਨ੍ਹ ਪਾਉਣ ਨਾਲ ਹੀ ਆਸ਼੍ਰਮ ਦੀ ਪਛਾਣ ਹੋਣ ਲੱਗੀ। ਅਨਿਆਇਕਤਾ ਹੀ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਦਾ ਸਾਧਨ ਬਣੀ। ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਹੀ ਬੇਰੋਜ਼ਗਾਰੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣੀ। ਨਿਰਭੈ ਹੋ ਕੇ ਵੱਡੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰਨਾ ਹੀ ਵਿਦਵਤਾ ਬਣ ਗਿਆ। ਗਰੀਬੀ ਹੀ ਧਰਮ ਦਾ ਮਾਪਦੰਡ ਬਣੀ। ਸਿਰਫ਼ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨਾ ਹੀ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਬਣ ਗਿਆ। ਦਾਨ ਦੇਣਾ ਹੀ ਧਰਮ ਹੋ ਗਿਆ। ਸਿਰਫ਼ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨਾ ਹੀ ਵਿਆਹ ਬਣ ਗਿਆ। ਚੰਗੇ ਕੱਪੜੇ ਪਾਉਣ ਨਾਲ ਹੀ ਲਾਇਕਤ ਮਿਲਣ ਲੱਗੀ। ਦੂਰਲੇ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਹੀ ਤੀਰਥ ਮੰਨਿਆ ਜਾਣ ਲੱਗਾ। ਝੂਠਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਨਾ ਹੀ ਮਹਾਨਤਾ ਦਾ ਮਾਪਦੰਡ ਬਣ ਗਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਹਰ ਜਾਤੀ ਵਿੱਚ, ਜਿਹੜਾ ਵੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਤਾਕਤਵਰ ਹੋਵੇਗਾ, ਉਹੀ ਰਾਜਾ ਬਣ ਜਾਵੇਗਾ, ਭਾਵੇਂ ਉਸ ਵਿੱਚ ਕਿੰਨੇ ਵੀ ਦੁਸ਼ਕਰਮ ਹੋਣ। ਐਸੇ ਲਾਲਚੀ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਜ਼ੁਲਮਾਂ ਤੋਂ ਤੰਗ ਆ ਕੇ, ਲੋਕ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਘਾਟੀਆਂ ਵਿੱਚ ਆਸ਼ਰਾ ਲੈਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਖਾਣਾ ਸ਼ਹਦ, ਸਾਗ-ਸਬਜ਼ੀਆਂ, ਜੜ੍ਹਾਂ, ਫਲ, ਪੱਤੇ ਤੇ ਫੁੱਲ ਹੀ ਰਹਿ ਗਿਆ। ਲੋਕ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀ ਛਾਲ, ਪੱਤੇ ਜਾਂ ਖੁਰਦਰੇ ਕੱਪੜੇ ਪਾ ਕੇ, ਠੰਢ, ਹਵਾ, ਗਰਮੀ ਤੇ ਮੀਂਹ ਸਹਿ ਰਹੇ ਸਨ। ਕਲੀ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਦੀ ਉਮਰ ਵੀ ਤੇਈ (23) ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੱਧ ਨਹੀਂ ਰਹੀ। ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਹਾਲਤ, ਰੁਕਾਵਟ ਰਹਿਤ, ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਹੇਠਾਂ ਵਧਣ ਲੱਗੀ। ਜਦੋਂ ਵੇਦਿਕ ਤੇ ਸਮ੍ਰਿਤੀ-ਆਧਾਰਤ ਕਰਮ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਣਗੇ, ਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਪੁੰਨ ਰਹਿ ਜਾਵੇਗਾ, ਤਦੋਂ ਸਰਬਵਿਆਪੀ, ਸਵੈ-ਸੰਭੂਤ, ਬ੍ਰਹਮ-ਸਰੂਪ, ਅਨਾਦਿ, ਅਨੰਤ, ਸਭ ਗੁਣਾਂ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਵਾਲੇ ਪਰਮੇਸ਼ਰ ਵਾਸੁਦੇਵ ਦਾ ਇੱਕ ਅੰਸ਼, ਵਿਸ਼ਣੁਯਸ਼ਸ ਨਾਮ ਦੇ ਮੁੱਖ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਘਰ, ਜੋ ਸ਼ੰਭਲਾ ਪਿੰਡ ਦਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਕਲਕੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਵਤਾਰ ਲੈ ਕੇ ਜਨਮ ਲਏਗਾ। ਉਹ ਸਾਰੇ ਮਲੇੱਛਾਂ, ਚੋਰਾਂ ਤੇ ਮੰਦ-ਚਿੱਤ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰੇਗਾ ਤੇ ਸਾਰੇ ਕਰਮਾਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਠੀਕ ਥਾਂ ਤੇ ਵਾਪਸ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੇਗਾ। ਕਲੀ ਯੁੱਗ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਰਾਤ ਦੇ ਮੂਲ ਤੇ, ਜਦੋਂ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਮੁਕ ਜਾਵੇਗਾ, ਤਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਨ ਨਿਰਮਲ ਤੇ ਸਾਫ਼ ਹੋ ਜਾਣਗੇ, ਜਿਵੇਂ ਨੀਂਦ ਤੋਂ ਜਾਗੇ ਹੋਣ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ, ਵੱਡੇ ਉਮਰ ਵਾਲੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਅਨੁਸਾਰ ਸੰਤਾਨ ਜਨਮਣਗੇ। ਉਹ ਬੱਚੇ ਕ੍ਰਿਤ (ਸੱਤਯੁੱਗ) ਦੇ ਮਾਪਦੰਡਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਹੋਣਗੇ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਇਹ ਹੋਵੇਗੀ—ਜਦੋਂ ਚੰਦ੍ਰਮਾ, ਸੂਰਜ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ (ਗੁਰੂ) ਇਕੋ ਰਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਜਾਣਗੇ, ਤਾਂ ਕ੍ਰਿਤ ਯੁੱਗ ਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋ ਵੰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ—ਭੂਤਕਾਲ, ਵਰਤਮਾਨ ਤੇ ਭਵਿੱਖ—ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਰਣਨਾ ਇੱਥੇ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਪਰੀਕਸ਼ਿਤ ਦੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਨੰਦਾ ਦੇ ਰਾਜਤਿਲਕ ਤੱਕ, ਇਹ ਸਮਾਂ ਇੱਕ ਹਜ਼ਾਰ ਪੰਜ (1050) ਸਾਲ ਮੰਨਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਜੋ ਦੋ ਪਹਿਲਾਂ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਚੜ੍ਹਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਜਿਹੜਾ ਨਕਸ਼ਤ੍ਰ ਰਾਤ ਨੂੰ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨੋਟ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਸੌ ਸਾਲ ਉਸ ਨਕਸ਼ਤ੍ਰ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਪਰੀਕਸ਼ਿਤ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਹੇ ਦੁਜਜਾਤੀ ਵਿੱਚੋਂ ਵਧੀਆ, ਉਹ ਮਘਾ ਨਕਸ਼ਤ੍ਰ ਵਿੱਚ ਸਨ। ਫਿਰ, ਕਲੀ ਯੁੱਗ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਦੀ ਮਿਆਦ ਬਾਰਾਂ ਸੌ (1200) ਸਾਲ ਹੈ।