ਗ੍ਰਿਤਸਮਦ ਤੋਂ ਸ਼ੌਣਕ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਚਾਰ ਵਰਨਾਂ ਦੀ ਵਿਧੀ ਨੂੰ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਕਾਸ਼ਯ ਤੋਂ ਕਾਸ਼ਯਾ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਉਸ ਤੋਂ ਕਾਸ਼ੀ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਫਿਰ ਰਾਸ਼ਟਰ, ਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰ ਤੋਂ ਉਸਦਾ ਪੁੱਤਰ ਦੀਰਘਤਪਾ ਹੋਇਆ। ਦੀਰਘਤਪਾ ਤੋਂ ਧਨਵੰਤਰੀ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ। ਧਨਵੰਤਰੀ, ਜੋ ਹਰ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਤੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸੀ, ਉਸਨੂੰ ਪੂਰਨ ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ ਭਗਵਾਨ ਨਾਰਾਇਣ ਨੇ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਵਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਕਿ, "ਤੂੰ ਕਾਸ਼ੀ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈ ਕੇ ਆਯੁਰਵੇਦ ਵਿਦਿਆ ਨੂੰ ਅੱਠ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੇਂਗਾ ਅਤੇ ਯਜਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਪਾਵੇਂਗਾ।" ਧਨਵੰਤਰੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਕੇਤੁਮਾਨ ਹੋਇਆ, ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਭੀਮਰਥ, ਫਿਰ ਦਿਵੋਦਾਸ, ਤੇ ਫਿਰ ਪ੍ਰਤਰਦਨ। ਪ੍ਰਤਰਦਨ ਨੇ ਭਦ੍ਰਸ਼੍ਰੇਣਯ ਦੀ ਲਾਈਨ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਵੈਰੀ ਜਿੱਤ ਲਏ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਸ਼ਤ੍ਰੁਜਿਤ ਕਿਹਾ ਗਿਆ। ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਿਅ ਪੁੱਤਰ ਕਾਰਨ ਉਹ ਵਤ्सਾ ਕਿਹਾ ਗਿਆ, ਤੇ ਉਸਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਵੀ ਵਤ्सਾ ਆਖਿਆ ਗਿਆ। ਸੱਚ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਭਗਤੀ ਕਰਕੇ ਉਸਨੂੰ ਰਿਤਧਵਜ ਨਾਮ ਮਿਲਿਆ। ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਕੁਵਲਯਾ ਨਾਮ ਦਾ ਘੋੜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਕੁਵਲਯਾਸ਼੍ਵ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ। ਉਸਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਨਾਮ ਅਲਰਕ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਅੱਜ ਵੀ ਇਹ ਸ਼ਲੋਕ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਛੇ ਹਜ਼ਾਰ ਛੇ ਸੌ ਸਾਲ ਤੱਕ, ਅਲਰਕ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਨੇ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਰਾਜ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਜਦ ਉਹ ਅਜੇ ਵੀ ਨੌਜਵਾਨ ਸੀ। ਅਲਰਕ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸਨਨਤੀ ਹੋਇਆ; ਸਨਨਤੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੁਨੀਥ, ਉਸ ਤੋਂ ਸੁਕੇਤੁ, ਫਿਰ ਧਰਮਕੇਤੁ, ਫਿਰ ਸਤਯਕੇਤੁ, ਉਸ ਤੋਂ ਵਿਭੂ, ਫਿਰ ਸੁਵਿਭੂ, ਸੁਕੁਮਾਰ, ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਕੇਤੁ, ਵੀਤਿਹੋਤ੍ਰ, ਭਰਗ, ਭਰਗਭੂਮੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਾਜਿਆਂ ਨਾਲ ਚਾਰ ਵਰਨਾਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਹੋਈ। ਇਹ ਕਾਸ਼ਯਪ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਰਾਜੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਰਾਜੀ ਦੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਸੁਣੋ। ਰਾਜੀ ਦੇ ਪੰਜ ਸੌ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ, ਜਿਹੜੇ ਬੇਮਿਸਾਲ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਰਾਜਧਿਕਾਰੀ ਵਾਲੇ ਸਨ। ਜਦ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਦੈਤ ਰਣ ਦੇ ਅਰੰਭ 'ਤੇ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਬ੍ਰਹਮਾ ਕੋਲ ਗਏ ਤੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਕਿਸ ਪਾਸੇ ਜਿੱਤ ਹੋਏਗੀ?" ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ, "ਜਿੱਤ ਉਸ ਪਾਸੇ ਹੋਏਗੀ, ਜਿਧਰ ਰਾਜੀ ਹਥਿਆਰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਲੜੇਗਾ।" ਦੈਤ ਰਾਜੀ ਕੋਲ ਗਏ ਅਤੇ ਕਿਹਾ, "ਜੇ ਜਿੱਤ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਤੂੰ ਸਾਡਾ ਇੰਦਰ ਬਣੀਂ।" ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਸਾਡੇ ਲਈ ਤਾਂ ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਹੀ ਇੰਦਰ ਹੈ, ਅਸੀਂ ਉਸ ਲਈ ਯਤਨ ਕਰਦੇ ਹਾਂ।" ਫਿਰ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਆਏ, ਤੇ ਜਦ ਰਾਜੀ ਨੇ ਉਹੋ ਜਿਹਾ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਤੂੰ ਹੀ ਇੰਦਰ ਬਣੀਂ।" ਰਾਜੀ ਅਤੇ ਦੇਵਸੈਨਾ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਦੈਤ ਧਵੰਸ ਹੋ ਗਏ। ਇੰਦਰ ਨੇ ਵੈਰੀ ਪੱਖ ਨੂੰ ਹਰਾ ਕੇ ਰਾਜੀ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿਰ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਕਿਹਾ, "ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ, ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਤੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਹੋ।" ਰਾਜੀ ਨੇ ਹੱਸ ਕੇ ਆਖਿਆ, "ਜਿਵੇਂ ਵੀ ਹੋਵੇ, ਨਮਸਕਾਰ ਦਾ ਉੱਤਰ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।" ਫਿਰ ਉਹ ਆਪਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ। ਇੰਦਰ ਨੇ ਇੰਦਰਪਦ ਰੱਖਿਆ, ਪਰ ਜਦ ਰਾਜੀ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ, ਤਾਂ ਨਾਰਦ ਦੇ ਉਕਸਾਏ ਤੇ ਰਾਜੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੇ ਇੰਦਰ ਕੋਲ ਰਾਜ ਮੰਗਿਆ। ਇੰਦਰ ਨੇ ਨਾ ਦਿੱਤਾ, ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਹਰਾ ਕੇ ਖੁਦ ਇੰਦਰਪਦ ਲੈ ਲਿਆ। ਬਹੁਤ ਸਮਾਂ ਬੀਤਣ ਉਪਰੰਤ, ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਇੰਦਰ ਇਕੱਲਾ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਯਜਨ ਹਿੱਸੇ ਤੋਂ ਵਾਂਝਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਪੁੱਛਿਆ। ਇੰਦਰ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਮੈਨੂੰ ਜੁਜੂਬ ਫਲ ਦੇ ਆਕਾਰ ਦੀ ਯਜਨ ਪਿੰਡੀ ਹੀ ਦੇ ਦੇਵੋ।" ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਜੇ ਤੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਆਖਦਾ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਕੀ ਨਾ ਕਰਦਾ?" ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਕ੍ਰਿਆ ਕਰਕੇ ਰਾਜੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਮੱਤ ਭਟਕਾ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਰਾਜੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਧਰਮ ਤੋਂ ਹਟ ਗਏ, ਵੇਦਾਂ ਤੋਂ ਵਿਰੁੱਧ ਹੋ ਗਏ, ਤੇ ਇੰਦਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਫੇਰ ਇੰਦਰਪਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਇੰਦਰ ਦੀ ਹਾਰ ਤੇ ਫਿਰ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਕੋਈ ਅਪਮੰਗਲ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ। ਫਿਰ ਰੰਭਾ ਨਿਸ਼ੰਤਾਨ ਰਹੀ। ਖ਼ਸ਼ਤ੍ਰਵ੍ਰਿਧ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਤਿਕਸ਼ਤ੍ਰ, ਉਸ ਤੋਂ ਸੰਜਯ, ਫਿਰ ਵਿਜਯ, ਫਿਰ ਯਜ੍ਨਕ੍ਰਿਤ, ਉਸ ਤੋਂ ਹਰਸ਼ਵਰਧਨ, ਫਿਰ ਸਾਹਦੇਵ, ਆਦਿਨ, ਜਯਸੇਨ, ਸੰਹੁਤੀ, ਤੇ ਖ਼ਸ਼ਤ੍ਰਧਰਮਾ—ਇਹ ਖ਼ਸ਼ਤ੍ਰਵ੍ਰਿਧ ਦੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਹੈ। ਹੁਣ ਨਹੁਸ਼ ਦੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਸੁਣੋ। ਨਹੁਸ਼ ਦੇ ਛੇ ਬਲਸ਼ਾਲੀ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ—ਯਤੀ, ਯਯਾਤੀ, ਸਮਯਾਤੀ, ਆਯਾਤੀ, ਵਿਯਾਤੀ, ਤੇ ਕ੍ਰਿਤੀ। ਯਤੀ ਨੇ ਰਾਜ ਨਹੀਂ ਚਾਹਿਆ, ਯਯਾਤੀ ਰਾਜਾ ਬਣਿਆ ਤੇ ਉਸਨੇ ਦੈਤਿਆਚਾਰਯ ਉਸ਼ਨਸ ਦੀ ਧੀ ਦੇਵਯਾਨੀ ਅਤੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਾਪਰਵਨ ਦੀ ਧੀ ਸ਼ਰਮਿਸ਼ਠਾ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ। ਕਵੀ ਦੀ ਸ਼ਾਪ ਕਰਕੇ ਯਯਾਤੀ ਨੂੰ ਅਕਾਲ ਵਧਾਪਾ ਆ ਗਿਆ। ਸ਼ੁਕ੍ਰ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਨਾਲ, ਯਯਾਤੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਵਧਾਪਾ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਪੁੱਤਰ ਯਾਦਵ ਨੂੰ ਦੇਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕੀਤੀ, ਤੇ ਆਖਿਆ, "ਤੇਰੀ ਮਾਂ ਦੀ ਸ਼ਾਪ ਕਰਕੇ ਮੈਨੂੰ ਵਧਾਪਾ ਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਪਰ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਆਪਣਾ ਵਧਾਪਾ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ, ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੀ ਜਵਾਨੀ ਦੇ ਦੇ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਰਸ ਭੋਗ ਸਕਾਂ।" ਜਦ ਆਖਿਆ ਗਿਆ, "ਇਹ ਅਸਵੀਕਾਰ ਨਾ ਕਰੀ," ਤਾਂ ਯਾਦਵ ਨੇ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਪਿਤਾ ਨੇ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ, "ਤੇਰੇ ਵੰਸ਼ ਨੂੰ ਰਾਜ ਨਹੀਂ ਮਿਲੇਗਾ।" ਫਿਰ ਯਯਾਤੀ ਨੇ ਦ੍ਰੁਹਯੁ, ਤੁਰਵਸੁ ਤੇ ਅਨੁ ਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣੀ ਜਵਾਨੀ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਹਾ, ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਵੀ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ। ਆਖਿਰ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੇ ਪੁੱਤਰ ਪੁਰੂ, ਜੋ ਸ਼ਰਮਿਸ਼ਠਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਨੂੰ ਆਖਿਆ। ਪੁਰੂ ਨੇ ਬੜੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪਿਤਾ ਦਾ ਵਧਾਪਾ ਲੈ ਲਿਆ ਤੇ ਆਪਣੀ ਜਵਾਨੀ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤੀ। ਯਯਾਤੀ ਨੇ ਨਵੀਂ ਜਵਾਨੀ ਪਾ ਕੇ, ਧਰਮ, ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਅਨੁਸਾਰ ਰਸ ਭੋਗੇ ਅਤੇ ਪ੍ਰਜਾ ਦੀ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਵਿਸ਼ਵਾਚੀ ਨਾਲ ਰਸ ਭੋਗ ਕੇ ਸੋਚਦਾ ਰਿਹਾ ਕਿ ਕਦੇ ਮੇਰੀ ਇੱਛਾਵਾਂ ਮੁੱਕ ਜਾਣ। ਪਰ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਉਸਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਕਿ ਰਸ ਹੋਰ ਮਿੱਠੇ ਹਨ। ਪਰ ਇੱਛਾ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਮੁੱਕਦੀ, ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਨੂੰ ਘਿਉ ਪਾਉਣ ਨਾਲ ਵਧਦੀ ਹੈ। ਧਰਤੀ ਦੇ ਸਾਰੇ ਚੌਲ, ਜੌ, ਸੋਨਾ, ਧਨ, ਅਤੇ ਇਸਤਰੀਆਂ ਵੀ ਇੱਕ ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਕਦੇ ਪੂਰੇ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਇਸ ਲਈ ਵਾਧੂ ਲਾਲਚ ਛੱਡ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜਦ ਮਨੁੱਖ ਕਿਸੇ ਜੀਵ ਨਾਲ ਦੁਸ਼ਮਣੀ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ ਤੇ ਸਭ ਨੂੰ ਸਮਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਾਲ ਵੇਖਦਾ, ਤਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਉਸ ਲਈ ਸੁਖਦਾਈ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਲਾਲਚ, ਜੋ ਭੁਲੇਖੇ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਛੱਡਣ ਔਖੀ ਹੈ, ਤੇ ਜਿਸ ਦੀ ਉਮਰ ਨਹੀਂ ਵੱਧਦੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਗਿਆਨੀ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਉਮਰ ਨਾਲ ਵਾਲ ਤੇ ਦੰਦ ਪੱਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਧਨ ਤੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਦੇ ਪੱਕੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਰਸ ਭੋਗਣ ਉਪਰੰਤ ਵੀ, ਮੇਰੀ ਇੱਛਾ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਵਧਦੀ ਰਹੀ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਹੁਣ ਮੈਂ ਲਾਲਚ ਛੱਡ ਕੇ, ਮਨ ਨੂੰ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵਿੱਚ ਲਾ ਕੇ, ਮੋਹ ਤੇ ਮਮਤਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਹਿਰਣਾਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਾਂਗਾ। ਆਖਿਰ, ਯਯਾਤੀ ਨੇ ਪੁਰੂ ਤੋਂ ਵਧਾਪਾ ਲੈ ਲਿਆ, ਉਸ ਨੂੰ ਜਵਾਨੀ ਵਾਪਸ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਤੇ ਪੁਰੂ ਨੂੰ ਰਾਜਾ ਬਣਾ ਕੇ, ਆਪ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਤਪੱਸਿਆ ਲਈ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਤੁਰਵਸਾ ਨੂੰ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ, ਦ੍ਰੁਹਯੁ ਨੂੰ ਪੱਛਮ, ਤੇ ਯਾਦਵ ਨੂੰ ਦੱਖਣੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਵਸਾਇਆ।