ਇੱਕ ਵਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਇੱਕ ਡਰਾਉਣੇ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਰਾਖਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਇਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜੋੜਾ ਡਰ ਕੇ ਭੱਜ ਪਿਆ, ਪਰ ਉਸ ਰਾਖਸ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਫੜ ਲਿਆ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੇ ਉਸ ਰਾਖਸ ਨੂੰ ਵਾਰ ਵਾਰ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਆਖਣ ਲੱਗੀ, “ਇਖ੍ਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਸ਼ਿੰਗਾਰ, ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ, ਮਿਤ੍ਰਸਹਾ! ਤੁਸੀਂ ਰਾਖਸ ਨਹੀਂ, ਰਾਜਾ ਹੋ। ਤੁਸੀਂ ਨਾਰੀ ਧਰਮ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹੋ, ਮੇਰੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਨਾ ਮਾਰੋ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਅਜੇ ਅਪੂਰਨ ਹਾਂ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਵਿਨਤੀ ਕਰਦੀ ਰਹੀ, ਪਰ ਸ਼ੇਰ ਵਰਗੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਜਾਨਵਰ ਵਾਂਗ ਖਾ ਲਿਆ। ਇਸ ਘਟਨਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੇ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭਰ ਕੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਦਿੱਤਾ, “ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਮੈਨੂੰ ਅਪੂਰਨ ਛੱਡ ਕੇ ਖਾ ਲਿਆ, ਤੂੰ ਵੀ ਕਾਮ ਵਾਸਨਾ ਨਾਲ ਘਿਰ ਜਾਵੇਂ।” ਇਹ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਕੇ ਉਹ ਅੱਗ ਵਿਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਈ। ਬਾਰਾਂ ਸਾਲ ਬਾਅਦ, ਜਦ ਸ਼ਾਪ ਸਮਾਪਤ ਹੋ ਗਿਆ, ਮਦਯੰਤੀ ਨੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਯਾਦ ਦਿਵਾਇਆ, ਜੋ ਹੁਣ ਨਾਰੀ ਮਿਲਾਪ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਨਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ। ਬਿਨਾਂ ਪੁੱਤਰ ਦੇ, ਰਾਜੇ ਨੇ ਵਸੀਸ਼ਠ ਜੀ ਕੋਲ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖੀ, ਤਾਂ ਵਸੀਸ਼ਠ ਨੇ ਮਦਯੰਤੀ ਨਾਲ ਨਿਸ਼ੇਚਯ ਸੰਸਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਸੱਤ ਸਾਲ ਤੱਕ ਉਹ ਬੱਚਾ ਮਾਂ ਦੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ। ਫਿਰ ਮਦਯੰਤੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗਰਭ ਨੂੰ ਪੱਥਰ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਕ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮਿਆ। ਉਸਦਾ ਨਾਮ ਅਸ਼ਮਕਾ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਅਸ਼ਮਕਾ ਤੋਂ ਮੁਲਕਾ ਜਨਮਿਆ। ਜਦ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਕਸ਼ਤਰੀਯ ਵੰਸ਼ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਦੋਂ ਮੁਲਕਾ ਨੂੰ ਔਰਤਾਂ ਨੇ, ਜੋ ਨੰਗੀਆਂ ਉਸਦੇ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਖੜੀਆਂ ਸਨ, ਬਚਾ ਲਿਆ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ “ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਢਾਲ ਨਾਲ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ” ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੁਲਕਾ ਤੋਂ ਦਸ਼ਰਥ, ਫਿਰ ਇਲਿਵਿਲਾ, ਫਿਰ ਵਿਸ਼੍ਵਸਹਾ ਜਨਮੇ। ਵਿਸ਼੍ਵਸਹਾ ਤੋਂ ਖਟਵੰਗਾ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ। ਇੱਕ ਵਾਰ, ਦੇਵਤਾ-ਅਸੁਰ ਜੰਗ ਵਿੱਚ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਤੇ ਖਟਵੰਗਾ ਨੇ ਅਸੁਰਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਉਪਲਬਧੀਆਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਵਰ ਮੰਗਣ ਲਈ ਆਖਿਆ। ਖਟਵੰਗਾ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਜੇਕਰ ਕੁਝ ਲੈਣਾ ਹੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਉਮਰ ਦੱਸੋ।” ਤੁਰੰਤ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ “ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਸਿਰਫ ਇਕ ਪਲ ਦੀ ਉਮਰ ਰਹਿ ਗਈ ਹੈ।” ਤਾਂ ਉਹ, ਆਪਣੇ ਆਕਾਸ਼ੀ ਰਥ ਵਿਚ, ਹੌਂਸਲੇ ਨਾਲ ਮਰਤਭੂਮੀ ਉੱਤੇ ਆਇਆ ਤੇ ਆਖਿਆ, “ਮੇਰੇ ਲਈ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ ਕੋਈ ਨਹੀਂ, ਮੈਂ ਕਦੇ ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਹਟਿਆ, ਨਾ ਹੀ ਮੈਂ ਕਦੇ ਕਿਸੇ ਵਿੱਚ ਭੇਦ-ਭਾਵ ਕੀਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਸਦਾ-ਅਟੱਲ ਪਰਮਾਤਮਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਵੀ, ਉਹ ਪਰਮਾਤਮਾ, ਵਾਸੁਦੇਵ ਦੀ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪਰਮ ਆਤਮਾ ਵਿਚ ਲੀਨ ਕਰਾਂਗਾ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਪਰਮ ਆਤਮਾ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸ ਬਾਰੇ, ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਖਟਵੰਗਾ ਵਰਗਾ ਕੋਈ ਹੋਰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕੇਗਾ।” ਸਿਰਫ ਇਕ ਪਲ ਦੀ ਉਮਰ ਮਿਲਣ ਤੇ, ਬੁੱਧੀ ਤੇ ਸੱਚਾਈ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜ ਦਿੱਤਾ। ਖਟਵੰਗਾ ਤੋਂ ਦੀਰਘਬਾਹੂ, ਫਿਰ ਰਘੁ, ਫਿਰ ਅਜ, ਫਿਰ ਅਜ ਤੋਂ ਦਸ਼ਰਥ ਪੈਦਾ ਹੋਏ। ਦਸ਼ਰਥ ਨੂੰ, ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ, ਕਮਲ-ਨਾਭੀ ਵਾਲੇ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੋਂ ਚਾਰ ਹਿੱਸਿਆਂ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਰਾਮ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਭਰਤ ਤੇ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲਿਆ। ਰਾਮ, ਜਦ ਉਹ ਅਜੇ ਬਾਲਕ ਹੀ ਸੀ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਤੇ ਯਜਨ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਗਿਆ ਤੇ ਤਾਟਕਾ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ। ਯਜਨ ਦੌਰਾਨ, ਉਸ ਨੇ ਮਾਰੀਚਾ ਨੂੰ ਤੀਰ ਨਾਲ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ। ਸੁਬਾਹੁ ਆਦਿਕ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਆਪਣੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਾਲ, ਰਾਮ ਨੇ ਅਹਲਿਆ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਪਾਪ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਜਨਕ ਦੇ ਘਰ, ਰਾਮ ਨੇ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੀ ਮਹਾਨ ਧਨੁਸ਼ ਨੂੰ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਪ੍ਰਤੀਯੋਗਤਾ ਵਿਚ ਜਿੱਤ ਕੇ, ਉਸਨੇ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ, ਰਾਜਾ ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਵਿਆਹ ਲਿਆ। ਫਿਰ, ਰਾਮ ਨੇ ਭਾਰਗਵ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਪ੍ਰਚੰਡ ਪਰਸ਼ੁਰਾਮ ਦੀ ਅਹੰਕਾਰ ਭੰਗ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਪਿਤਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਮੰਨ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਰਾਜਪਾਟ ਦੀ ਇੱਛਾ ਛੱਡ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਤੇ ਭਰਾ ਸਮੇਤ, ਜੰਗਲ ਦਾ ਵਾਸ ਕੀਤਾ। ਜੰਗਲ ਵਿਚ, ਰਾਮ ਨੇ ਵਿਰਾਢ, ਖਰ, ਦੂषण, ਕਬੰਧ ਤੇ ਵਾਲੀ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ। ਰਾਮ ਨੇ ਸਮੁੰਦਰ ਉੱਤੇ ਪੁਲ ਬਣਾਇਆ, ਰਾਖਸਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਵੰਸ਼ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਸੀਤਾ ਨੂੰ, ਜੋ ਅਗਨੀ-ਪਰীক্ষਾ ਦੁਆਰਾ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਈ, ਵਾਪਸ ਲਿਆਇਆ। ਰਾਮ ਦੀ ਵਾਪਸੀ ਤੇ, ਅਯੋਧਿਆ ਵਿਚ ਉਸ ਦੀ ਰਾਜਤਿਲਕ ਸਮਾਰੋਹ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਸੌ ਸਾਲਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਪੂਰੀ ਨਹੀਂ ਦੱਸੀ ਜਾ ਸਕਦੀ; ਫਿਰ ਵੀ, ਸੁਣੋ: ਲਕਸ਼ਮਣ, ਭਰਤ, ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ, ਵਿਭੀਸ਼ਣ, ਸੁਗਰੀਵ, ਅੰਗਦ, ਜਾਂਬਵੰਤ, ਹਨੁਮਾਨ ਆਦਿ ਖੁਸ਼ਚਿਹਰੇ ਸਹਿਯੋਗੀਆਂ ਨਾਲ, ਛਤਰੀਆਂ, ਵਿਝੀਆਂ ਨਾਲ ਸੇਵਾ ਹੋਈ। ਸਭ ਦੇਵਤਾ—ਬ੍ਰਹਮਾ, ਇੰਦਰ, ਯਮ, ਨਿਰ੍ਰਿਤ, ਵਰੁਣ, ਵਾਯੂ, ਕੁਬੇਰ, ਈਸ਼ਾਨ ਆਦਿ—ਉਪਸਥਿਤ ਹੋਏ। ਵਸੀਸ਼ਠ, ਵਾਮਦੇਵ, ਵਾਲਮੀਕਿ, ਮਾਰਕੰਡੇਯ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ, ਭਰਦਵਾਜ, ਅਗਸਤ ਆਦਿ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ। ਚਾਰੋ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਪਾਠਕ, ਵਾਂਗੀਆਂ, ਬਾਂਸਰੀ, ਮ੍ਰਿਦੰਗ, ਨਗਾਰੇ, ਸ਼ੰਖ, ਕਹਲ, ਗੋਮੁਖ ਆਦਿ ਸੰਗੀਤ-ਵਾਦਨ ਤੇ ਨ੍ਰਿਤ੍ਯ ਹੋਏ। ਸਾਰੇ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿਚ, ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ, ਰਘੁਕੁਲ ਦੇ ਚੰਨ, ਸੀਤਾ ਤੇ ਆਪਣੇ ਤਿੰਨ ਭਰਾਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਿਅ, ਰਾਮ, ਕੋਸਲ ਦੇ ਰਾਜਸਿੰਘਾਸਨ ਉੱਤੇ ਬੈਠੇ ਤੇ ਗਿਆਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਤੱਕ ਰਾਜ ਕੀਤਾ।