ਜਦੋਂ ਉਸ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਜਾਗੀ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਾਂ ਕੋਲ ਗਿਆ ਅਤੇ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗਾ, “ਮਾਂ, ਅਸੀਂ ਕਿੱਥੇ ਹਾਂ? ਸਾਡੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਕਿੱਥੇ ਹਨ?” ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ਹਰ ਗੱਲ ਉਸਨੂੰ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ। ਫਿਰ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਰਿਆਸਤ ਖੋਹ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਉੱਤੇ ਕ੍ਰੋਧੀ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਹਾਈਹਯਾ, ਤਾਲਜੰਘ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਲਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਹਾਈਹਯਾ ਅਤੇ ਤਾਲਜੰਘ ਮਾਰ ਦਿੱਤੇ। ਜਦੋਂ ਸ਼ਾਕ, ਯਵਨ, ਕਾਂਬੋਜ, ਪਾਰਦ ਅਤੇ ਪਹਲਵਾਂ ਮਾਰੇ ਗਏ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਗੁਰੂ ਵਸੀਸ਼ਠ ਦੇ ਪਾਸ ਸ਼ਰਨ ਲਈ ਆਏ। ਵਸੀਸ਼ਠ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜੀਉਂਦੇ-ਮਰੇ ਵਰਗਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਸਗਰ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਪੁੱਤਰ, ਹੁਣ ਇਹ ਜੀਉਂਦੇ-ਮਰੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਮਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਕਾਫੀ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿਰਫ ਮੈਂ, ਤੇਰੇ ਵਚਨ ਦੀ ਰਾਖੀ ਲਈ, ਆਪਣੇ ਕਰਤਵਿਆਂ ਅਤੇ ਦੁਜਾ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਛੱਡਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ ਹੈ।” ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅਧਿਆਪਕ ਦੇ ਬਚਨਾਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਿਆ, ਅਤੇ ਵਸੀਸ਼ਠ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ। ਯਵਨਾਂ ਨੂੰ ਮੂੰਡਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਸ਼ਾਕਾਂ ਨੂੰ ਸਿਰ ਦੇ ਉੱਤੇ ਵਾਲ ਮੂੰਡਣੇ ਪਏ, ਪਾਰਦਾਂ ਨੂੰ ਲੰਮੇ ਵਾਲ ਰੱਖਣੇ ਪਏ, ਪਹਲਵਾਂ ਨੂੰ ਦਰਿੜ੍ਹ ਰੱਖਣੀ ਪਈ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਖਸ਼ਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵੇਦ ਮੰਤਰਾਂ ਅਤੇ ਸੰਸਕਾਰਕ ਉਚਾਰਣਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡਣਾ ਪਿਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਰਤਵਿਆਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਉਹ ਮਲੇਛ ਹੋ ਗਏ। ਸਗਰ ਮੁੜ ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸੱਤਾਂ ਦਵੀਆਂ ਵਾਲੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਅਟੱਲ ਰਾਜ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ, ਪਰਾਸ਼ਰ ਜੀ ਨੇ ਦੱਸਿਆ: ਸਗਰ ਦੀਆਂ ਦੋ ਪਤਨੀਆਂ ਸਨ—ਸੁਮਤੀ, ਜੋ ਕਾਸ਼ਯਪ ਦੀ ਧੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਕੇਸ਼ਿਨੀ, ਵਿਦਰਭ ਦੇ ਰਾਜੇ ਦੀ ਧੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਸੰਤਾਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਸਗਰ ਨੇ ਉਰਵਾ ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਉੱਚੀ ਭਗਤੀ ਕੀਤੀ। ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਵਰ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਆਖਿਆ, “ਇੱਕ ਪਤਨੀ ਤੋਂ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਹੋਵੇਗਾ ਜੋ ਵੰਸ਼ ਚਲਾਏਗਾ, ਦੂਜੀ ਤੋਂ ਸਠ ਹਜ਼ਾਰ ਪੁੱਤਰ ਹੋਣਗੇ। ਜੋ ਚਾਹੋ, ਚੁਣ ਲਵੋ।” ਕੇਸ਼ਿਨੀ ਨੇ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਚੁਣਿਆ, ਅਤੇ ਸੁਮਤੀ ਨੇ ਸਠ ਹਜ਼ਾਰ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕੀਤੀ। ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕੇਸ਼ਿਨੀ ਨੇ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮਿਆ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਅਸਮੰਜਸ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ, ਜੋ ਵੰਸ਼ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਸੁਮਤੀ ਨੂੰ ਕਾਸ਼ਯਪ ਦੀ ਧੀ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਸਠ ਹਜ਼ਾਰ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ। ਅਸਮੰਜਸ ਤੋਂ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਅੰਸ਼ੁਮਾਨ ਜਨਮਿਆ। ਪਰ ਅਸਮੰਜਸ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਬੁਰੇ ਚਾਲ-ਚਲਣ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, “ਜਦੋਂ ਇਹ ਬਚਪਨ ਲੰਘਾ ਲਵੇਗਾ, ਤਾਂ ਸਮਝਦਾਰ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।” ਪਰ ਜਦੋਂ ਉਹ ਬਚਪਨ ਪਾਰ ਕਰ ਗਿਆ, ਉਸਦੇ ਮਾੜੇ ਵਿਵਹਾਰ ਕਰਕੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਸਠ ਹਜ਼ਾਰ ਪੁੱਤਰ ਵੀ ਅਸਮੰਜਸ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਚਲਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਸਗਰਾਂ ਦੇ ਇਸ ਵਿਵਹਾਰ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਯਜਨ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਗਏ। ਦੇਵਤੇ, ਜੋ ਪੂਰਨ ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ ਤੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਸਨ, ਕਪਿਲ ਰਿਸ਼ੀ ਕੋਲ ਗਏ, ਜੋ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦਾ ਅੰਸ਼ ਸੀ, ਅਤੇ ਆਖਿਆ, “ਮਹਾਰਾਜ, ਸਗਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਅਸਮੰਜਸ ਵਾਂਗ ਵਿਵਹਾਰ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਜੇ ਇਹ ਮਾੜਾ ਵਿਵਹਾਰ ਕਰਦੇ ਰਹੇ, ਤਾਂ ਸੰਸਾਰ ਕਿਵੇਂ ਚੱਲੇਗਾ?” ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਸੁਣ ਕੇ ਆਖਿਆ, “ਕੁਝ ਹੀ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਾਰੇ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਣਗੇ।” ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਕਾਰ, ਸਗਰ ਨੇ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਜਦੋਂ ਸਗਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਘੋੜਾ ਰੱਖ ਰਹੇ ਸਨ, ਕੋਈ ਆ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਚੋਰੀ ਕਰ ਗਿਆ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗੁਫਾ ਵਿਚ ਲੈ ਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੇ ਘੋੜੇ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨਾਂ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰਦਿਆਂ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਯੋਜਨ ਤੱਕ ਖੋਦਿਆ। ਪਾਤਾਲ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਘੋੜਾ ਘੁੰਮਦਾ ਹੋਇਆ ਵੇਖਿਆ। ਉਥੇ ਹੀ, ਕੁਝ ਦੂਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭਗਵਾਨ ਕਪਿਲ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ, ਜੋ ਹੇਮੰਤ ਰੁੱਤ ਦੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ, ਮੱਥਾ ਝੁਕਾਇਆ ਹੋਇਆ, ਸਾਰੇ ਦਿਸ਼ਾ ਰੋਸ਼ਨ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਹੀ ਘੋੜਾ ਚੋਰ—ਕਪਿਲ ਰਿਸ਼ੀ—ਸਨ। ਉਹ ਮਾੜੇ ਮਨ ਵਾਲੇ ਪੁੱਤਰ ਹਥਿਆਰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਚੀਕਣ ਲੱਗੇ, “ਇਹ ਸਾਡਾ ਦੁਸ਼ਮਣ ਹੈ, ਯਜਨ ਵਿਚ ਰੁਕਾਵਟ ਪਾਈ ਹੈ, ਘੋੜਾ ਚੋਰ ਮਾਰਿਆ ਜਾਵੇ!” ਅਤੇ ਉਹ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਾਈ ਕਰ ਗਏ। ਪਰ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਹੌਲੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲ ਦੇਖਿਆ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਨਿਕਲਣ ਵਾਲੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਉਹ ਸਾਰੇ ਸੜ ਕੇ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਏ। ਜਦੋਂ ਸਗਰ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਉਸਦੇ ਪੁੱਤਰ ਘੋੜੇ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਮਹਾਨ ਕਪਿਲ ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਏ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੋਤੇ ਅੰਸ਼ੁਮਾਨ ਨੂੰ ਆਖਿਆ ਕਿ ਉਹ ਘੋੜਾ ਲੈ ਆਵੇ। ਅੰਸ਼ੁਮਾਨ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾਮਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਖੋਦੀ ਹੋਈ ਰਾਹੀਂ, ਸ਼ਰਧਾ ਅਤੇ ਵਿਨਮਰਤਾ ਨਾਲ ਕਪਿਲ ਜੀ ਕੋਲ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜਾ ਹੋਇਆ। ਫਿਰ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਜਾ, ਇਹ ਘੋੜਾ ਆਪਣੇ ਦਾਦਾ ਨੂੰ ਦੇ ਆ, ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਵਰ ਮੰਗ। ਤੇਰੇ ਵੰਸ਼ਜ ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਸਵਰਗ ਤੋਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਲਿਆਉਣਗੇ।” ਅੰਸ਼ੁਮਾਨ ਨੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ, “ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਵਰ ਮਿਲੇ ਕਿ ਮੇਰੇ ਪੂਰਵਜ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਨਾਲ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਏ ਹਨ, ਉਹ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣ।” ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਜੋ ਤੂੰ ਮੰਗਦਾ ਹੈਂ, ਉਹ ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਆਖ ਚੁੱਕਾ ਹਾਂ—ਤੇਰਾ ਪੋਤਾ ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਸਵਰਗ ਤੋਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਲਿਆਵੇਗਾ।