ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਸੌਭਰੀ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਜਿਸ ਦੁੱਖ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਇਕ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਹੋਈ ਸੀ, ਉਹ ਹੁਣ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ ਅਤੇ ਬੇਸ਼ੁਮਾਰ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨਾਲ ਲੱਗਣ ਵਾਲੀ ਮੋਹ-ਮਮਤਾ ਕਰਕੇ ਕਈ ਗੁਣਾ ਵਧ ਗਿਆ ਹੈ। ਪੁੱਤਰਾਂ, ਪੋਤਿਆਂ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵੀ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਹੋਰ ਸੰਬੰਧਾਂ ਨਾਲ ਜੋ ਮੋਹ ਬਣਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ 'ਮਮਤਾ' ਕਹਿ ਕੇ ਸੱਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਮਮਤਾ ਆਹਿਸਤਾ-ਆਹਿਸਤਾ ਵਧਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਅਖੀਰਕਾਰ ਵੱਡੇ ਦੁੱਖ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸੌਭਰੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਜਿਹੜੀ ਤਪੱਸਿਆ ਮੈਂ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਕਰੀ ਸੀ, ਉਹ ਅਜੇ ਅਧੂਰੀ ਹੀ ਰਹਿ ਗਈ ਹੈ; ਇਹ ਮੋਹ ਮੇਰੀ ਤਪੱਸਿਆ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਰੁਕਾਵਟ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ। ਮੱਛੀਆਂ ਨਾਲ ਸੰਗਤ ਕਰਕੇ, ਪੁੱਤਰਾਂ ਆਦਿਕ ਦੀ ਇੱਛਾ ਜਾਗੀ, ਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਤਪੱਸਿਆ ਤੋਂ ਡੋਲ ਗਿਆ। ਤਿਆਗੀਆਂ ਲਈ, ਮੋਹ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਹੀ ਮੋਖਸ਼ ਦਾ ਰਾਹ ਹੈ; ਮੋਹ ਤੋਂ ਹੀ ਸਾਰੇ ਦੋਸ਼ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਜੋਗੀ ਵੀ ਮੋਹ ਵਿਚ ਫਸ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਜੋ ਗਿਆਨ-ਹੀਣ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਦਾ ਕੀ ਹਾਲ ਹੋਵੇਗਾ? ਸੌਭਰੀ ਨੇ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਹੁਣ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਅਸਲ ਆਤਮਾ ਲਈ, ਮੋਹ ਤੇ ਮਲਕੀਅਤ ਦੀ ਇੱਛਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਸਮਝਦਾਰੀ ਨਾਲ ਕਰਮ ਕਰਾਂਗਾ। ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਅੰਦਰ ਕੋਈ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਦੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਕਦੇ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਮੈਂ ਕੇਵਲ ਤਪੱਸਿਆ ਰਾਹੀਂ ਹੀ, ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਸਰਜਨਹਾਰ, ਅਕਲਪਨੀਯ, ਸੁੱਖਮ ਤੋਂ ਵੀ ਸੁੱਖਮ, ਅਣਮਾਪ, ਚਿੱਟੇ-ਕਾਲੇ ਰੂਪ ਵਾਲੇ, ਸਭ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਾਂਗਾ। ਮੇਰਾ ਮਨ, ਜੋ ਦੋਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋਵੇ, ਸਦਾ ਵਿਸ਼ਣੂ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਰਹੇ—ਉਹ ਵਿਸ਼ਣੂ ਜੋ ਸਰਬ-ਰੂਪੀ, ਸਰਬ-ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ, ਅਣਮੁਕਤ ਤੇ ਅਨੰਤ ਹੈ—ਤਾਂ ਜੋ ਮੈਂ ਮੁੜ ਮੁਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਾਂ। ਮੈਂ ਵਿਸ਼ਣੂ, ਜੋ ਸਭ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦੇ ਵੀ ਅਧਿਆਪਕ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ, ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ, ਅਨੰਤ, ਸਰਬ-ਪ੍ਰਭੂ, ਆਦਿ-ਮੱਧ-ਰਹਿਤ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ। ਸ਼੍ਰੀ ਪਾਰਾਸ਼ਰ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨਾਲ ਗੱਲਾਂ ਕਰਕੇ, ਸੌਭਰੀ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਧਨ-ਦੌਲਤ, ਪੁੱਤਰ, ਘਰ, ਸੀਟ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਾਰੀਆਂ ਵਸਤਾਂ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਆਪਣੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਵੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀਆਂ ਅਤੇ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ। ਉੱਥੇ, ਹਰ ਰੋਜ਼ ਵਨਵਾਸੀ ਲਈ ਨਿਯਮਤ ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਲਿਆ, ਮਨ ਨੂੰ ਪੱਕਾ ਕਰ ਲਿਆ, ਅਤੇ ਅਗਨੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਸਥਾਪਤ ਕਰਕੇ ਭਿਖਾਰੀ ਜੀਵਨ ਅਪਣਾਇਆ। ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ, ਉਹ ਉਸ ਭਗਵਾਨ ਨਾਲ ਜੁੜ ਗਏ ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ, ਅਜਨਮਾ, ਆਦਿ-ਅੰਤ-ਰਹਿਤ, ਅਚਲ ਅਤੇ ਮੌਤ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਅਚੁਤ ਦਾ ਸਰਬੋਤਮ, ਅਨੰਤ, ਅਟੱਲ ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਗਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਾਂਧਾਤ੍ਰੀ ਦੀ ਧੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਜੋ ਕੋਈ ਵੀ ਇਸ ਸੌਭਰੀ ਦੀ ਕਥਾ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ, ਉਚਾਰਨ ਕਰਦਾ, ਪੜ੍ਹਦਾ, ਪੜ੍ਹਾਉਂਦਾ, ਸੁਣਦਾ, ਦੱਸਦਾ, ਸਮਝਦਾ ਜਾਂ ਲਿਖਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਛੇ ਜਨਮਾਂ ਤੱਕ ਮਾੜੇ ਪੁੱਤਰ, ਝੂਠਾ ਧਰਮ ਜਾਂ ਅਣਉਚਿਤ ਕਾਰਜਾਂ ਨਾਲ ਮੋਹ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਬੋਲੀ ਜਾਂ ਮਨ ਕਦੇ ਸਹੀ ਰਾਹ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਡੋਲਣਗੇ। ਹੁਣ ਮਾਂਧਾਤੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਵਰਣਨ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅੰਬਰীਸ਼, ਜੋ ਮਾਂਧਾਤੂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਯੁਵਨਾਸ਼ਵ ਹੋਇਆ। ਯੁਵਨਾਸ਼ਵ ਤੋਂ ਹਾਰੀਤ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ; ਹਾਰੀਤ ਤੋਂ ਅੰਗਿਰਸ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਹਾਰੀਤ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ। ਪਾਤਾਲ ਵਿੱਚ, ਮੌਨੇਯਾ ਨਾਮਕ ਗੰਧਰਵ ਸਠ ਕ੍ਰੋੜ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸਾਰੇ ਨਾਗ ਵੰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਸਿਆਸੀ ਹਕੂਮਤ ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਰਤਨਾਂ ਨੂੰ ਹਥਿਆ ਲਿਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਬੜੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੇ ਗੰਧਰਵਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋ ਕੇ, ਜਦੋਂ ਸਭ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਜੋ ਜਲ ਉੱਤੇ ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਅੱਧ-ਖੁੱਲੀਆਂ ਕਮਲ-ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਸੁੱਤੇ ਤੇ ਜਾਗਦੇ, ਨਾਗ ਰਾਜਿਆਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਵਿਨਤੀ ਕੀਤੀ: "ਪ੍ਰਭੂ! ਅਸੀਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੇ ਡਰ ਨਾਲ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹਾਂ—ਇਹ ਡਰ ਕਿਵੇਂ ਦੂਰ ਹੋਵੇਗਾ?" ਉਦੋਂ ਪਰਮ ਪੁਰਖ, ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ, ਉੱਤਮ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: "ਮੈਂ ਯੁਵਨਾਸ਼ਵ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਪੁਰੁਕੁਤਸਾ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰਾਂਗਾ, ਜੋ ਮਾਂਧਾਤੂ ਦੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਰਾਹੀਂ ਮੈਂ ਸਾਰੇ ਦੁਸ਼ਟ ਗੰਧਰਵਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਾਂਗਾ।" ਇਹ ਸੁਣਕੇ, ਨਾਗ ਰਾਜਿਆਂ ਨੇ ਜਲ ਉੱਤੇ ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ ਕਰਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਮੁੜ ਨਾਗ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪਰਤ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨਰਮਦਾ ਨਦੀ ਨੂੰ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਉਹ ਪੁਰੁਕੁਤਸਾ ਨੂੰ ਲੈ ਆਵੇ। ਨਰਮਦਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪਾਤਾਲ ਵਿੱਚ ਲੈ ਗਿਆ। ਉੱਥੇ, ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਪੁਰੁਕੁਤਸਾ ਨੇ ਸਾਰੇ ਗੰਧਰਵਾਂ ਦਾ ਸੰਘਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਉਹ ਮੁੜ ਆਪਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਆ ਗਿਆ। ਸਾਰੇ ਨਾਗ ਰਾਜਿਆਂ ਨੇ ਨਰਮਦਾ ਨੂੰ ਵਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਜੋ ਕੋਈ ਭੀ, ਚਿੱਤ ਲਾ ਕੇ, ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਲਏਗਾ, ਉਸ ਨੂੰ ਸੱਪਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ ਦਾ ਡਰ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗਾ। ਇਸ ਸੰਬੰਧੀ ਇਹ ਸ਼ਲੋਕ ਹੈ: "ਸਵੇਰੇ ਨਰਮਦਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਰਾਤ ਨੂੰ ਨਰਮਦਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਹੇ ਨਰਮਦਾ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ—ਮੈਨੂੰ ਵਿਸ਼ੀਲੇ ਸੱਪਾਂ ਤੋਂ ਬਚਾ।" ਜੋ ਕੋਈ ਇਹ ਸ਼ਲੋਕ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਜਾਂ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਸੱਪ ਨਹੀਂ ਡੱਸਦੇ; ਵਿਸ਼ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਜੇਕਰ ਉਹ ਯਾਦ ਕਰਕੇ ਉਚਾਰਨ ਕਰੇ। ਨਾਗ ਰਾਜਿਆਂ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਵਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਪੁਰੁਕੁਤਸਾ ਦੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਟੁੱਟੇਗੀ। ਪੁਰੁਕੁਤਸਾ ਨੇ ਨਰਮਦਾ ਤੋਂ ਤ੍ਰਸਦੱਸਯੂ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ। ਤ੍ਰਸਦੱਸਯੂ ਤੋਂ ਅਨਰਣਯਾ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਰਾਵਣ ਨੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੀ ਜਿੱਤ ਦੌਰਾਨ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਅਨਰਣਯਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਪૃਸ਼ਦਸ਼ਵ ਹੋਇਆ; ਪૃਸ਼ਦਸ਼ਵ ਤੋਂ ਹਰਯਸ਼ਵ; ਹਰਯਸ਼ਵ ਤੋਂ ਹਸਤ; ਹਸਤ ਤੋਂ ਸੁਮਨਾ; ਸੁਮਨਾ ਤੋਂ ਤ੍ਰਿਧਨਵਾ; ਤ੍ਰਿਧਨਵਾ ਤੋਂ ਤ੍ਰੈਯਾਰੁਣੀ; ਤ੍ਰੈਯਾਰੁਣੀ ਤੋਂ ਸਤ੍ਯਵ੍ਰਤ, ਜੋ ਤ੍ਰਿਸ਼ੰਕੁ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਚੰਡਾਲ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ। ਬਾਰਾਂ ਸਾਲ ਦੇ ਅਕਾਲ ਦੌਰਾਨ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੀ ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਪਰਵਰਿਸ਼ ਲਈ, ਅਤੇ ਚੰਡਾਲਾਂ ਤੋਂ ਦਾਨ ਨਾ ਲੈਣ ਦੀ ਨੀਤ ਨਾਲ, ਉਹ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਜਹਨਵੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਵੱਡੇ ਬੋਹੜ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਹਿਰਨ ਦਾ ਮਾਸ ਲਿਆਉਂਦਾ। ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਉਸ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਰੀਰ ਸਮੇਤ ਸਵਰਗ ਲੈ ਗਏ। ਤ੍ਰਿਸ਼ੰਕੁ ਤੋਂ ਹਰਿਸ਼ਚੰਦਰ ਹੋਇਆ; ਉਸ ਤੋਂ ਰੋਹਿਤਾਸ਼ਵ; ਫਿਰ ਹਰਿਤ; ਹਰਿਤ ਤੋਂ ਚੰਚੂ; ਚੰਚੂ ਤੋਂ ਵਿਜਯਵਸੁਦੇਵ; ਵਿਜਯਵਸੁਦੇਵ ਤੋਂ ਰੁਰੂਕਾ; ਰੁਰੂਕਾ ਤੋਂ ਵ੍ਰਿਕਾ। ਫਿਰ ਵ੍ਰਿਕਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਬਾਹੂ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਹੈਹਯਾ, ਤਾਲਜੰਘਾ ਆਦਿ ਨੇ ਹਰਾਇਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸਹਪਤਨੀ ਨੂੰ ਸੰਤਾਨ ਤੋਂ ਰੋਕਣ ਲਈ ਵਿਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਅਤੇ ਸੰਬੰਧਤ ਕਥਾਵਾਂ ਸੰਮਾਨ ਨਾਲ ਵਰਣਨ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।