ਇਹ ਕਥਾ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਰਾਜਵੰਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਹਾਨ ਪਰੰਪਰਾ ਬਾਰੇ ਹੈ। ਕਈ ਰਥੀਤਰ, ਜੋ ਕਿ ਕਸ਼ਤਰੀ ਵੰਸ਼ ਤੋਂ ਜੰਮੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅੰਗਿਰਸ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਵੀ ਉਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜੋ ਦੋ ਵਾਰ ਜੰਮੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਸ਼ਤਰੀ ਆਚਾਰ-ਵਿਚਾਰ ਅਪਣਾਏ ਹਨ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮਨੁ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭੁੱਖ ਲੱਗੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨੱਕ ਤੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਇਕਸ਼ਵਾਕੂ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ। ਇਕਸ਼ਵਾਕੂ ਦੇ ਤਿੰਨ ਮੁੱਖ ਪੁੱਤਰ ਸਨ—ਵਿਕੁਕਸ਼ੀ, ਨਿਮੀ ਅਤੇ ਡੰਡ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਸ਼ਕੁਨੀ ਆਦਿ ਪੰਜਾਹ ਪੁੱਤਰ ਉੱਤਰੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਰੱਖਵਾਲੇ ਬਣੇ। ਹੋਰ ਅਠਤਾਲੀ ਪੁੱਤਰ ਦੱਖਣੀ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਬਣੇ। ਇਕਸ਼ਵਾਕੂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਸ਼੍ਰਾਦਧ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਵਿਕੁਕਸ਼ੀ ਨੂੰ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ, "ਸ਼੍ਰਾਦਧ ਲਈ ਯੋਗ ਮਾਸ ਲਿਆ ਕੇ ਆਉ।" ਵਿਕੁਕਸ਼ੀ ਨੇ ਆਗਿਆ ਮੰਨ ਕੇ ਧਨੁਸ਼ ਚੁੱਕਿਆ ਅਤੇ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਜਾ ਕੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਜਾਨਵਰ ਮਾਰੇ। ਪਰ ਜਦ ਉਹ ਥੱਕ ਗਿਆ, ਬਹੁਤ ਭੁੱਖਾ ਤੇ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਸੀ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਖਰਗੋਸ਼ ਖਾ ਲਿਆ। ਬਾਕੀ ਮਾਸ ਲੈ ਕੇ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਕੋਲ ਆ ਗਿਆ। ਇਕਸ਼ਵਾਕੂ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਗੁਰੂ ਵਸੀਸ਼ਠ ਨੂੰ ਇਹ ਮਾਸ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ ਗਿਆ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਤੁਹਾਡਾ ਪੁੱਤਰ ਦੁਸ਼ਟਤਾ ਕਰ ਗਿਆ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਨੇ ਖਰਗੋਸ਼ ਖਾ ਲਿਆ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਮਾਸ ਅਸ਼ੁੱਧ ਹੈ।" ਗੁਰੂ ਵਸੀਸ਼ਠ ਦੇ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਵਿਕੁਕਸ਼ੀ ਨੂੰ 'ਸ਼ਸ਼ਾਦ' ਨਾਮ ਮਿਲ ਗਿਆ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ। ਜਦ ਪਿਤਾ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ, ਤਦ ਸ਼ਸ਼ਾਦ ਨੇ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਰਾਜ ਕੀਤਾ। ਸ਼ਸ਼ਾਦ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਪੁਰੰਜਯਾ ਹੋਇਆ। ਪੁਰੰਜਯਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਘਟਨਾ ਵੀ ਵਰਨਣਯੋਗ ਹੈ। ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਦੈਤਿਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਭਿਆਨਕ ਯੁੱਧ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਦੈਤਿਆਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਬੇਹੱਦ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਹਰਾ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਦੇਵਤੇ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ। ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ, ਆਦਿ-ਅੰਤ ਰਹਿਤ ਨਾਰਾਇਣ, ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ ਅਤੇ ਕਿਹਾ, "ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਇੱਛਾ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ। ਜੋ ਕਰਨਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੁਣੋ।" "ਸ਼ਸ਼ਾਦ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਪੁਰੰਜਯਾ, ਜੋ ਰਾਜਰਿਸ਼ੀ ਅਤੇ ਕਸ਼ਤਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹੈ, ਮੇਰਾ ਹੀ ਅੰਸ਼ ਹੋਵੇਗਾ ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਦੈਤਿਆਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਾਂਗਾ। ਇਸ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਪੁਰੰਜਯਾ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਨਾਸ਼ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰੋ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੂੰ ਨਮਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਪੁਰੰਜਯਾ ਕੋਲ ਗਏ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਕਸ਼ਤਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ, ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਡੀ ਸਹਾਇਤਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ, ਤੁਸੀਂ ਸਾਡੀ ਮਦਦ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਨਾ ਕਰੋ।" ਪੁਰੰਜਯਾ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਜੇ ਇੰਦਰ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਸਵੈṁ ਆਪਣੇ ਮੋਢਿਆਂ 'ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਲੈ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਹੀ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡਾ ਸਾਥੀ ਬਣਾਂਗਾ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਨੇ ਸਹਿਮਤੀ ਦਿੱਤੀ। ਫਿਰ ਇੰਦਰ ਨੇ ਵੱਛੇ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਿਆ ਅਤੇ ਪੁਰੰਜਯਾ ਆਪਣੇ ਬਲ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਕੋਹੜੇ 'ਤੇ ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦੇਵਤਾ-ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਪੁਰੰਜਯਾ ਨੇ ਸਾਰੇ ਦੈਤਿਆਂ ਦਾ ਸੰਘਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਕਿਉਂਕਿ ਰਾਜਾ ਵੱਛੇ ਦੇ ਕੋਹੜੇ 'ਤੇ ਖੜਾ ਹੋ ਕੇ ਦੈਤਿਆਂ ਦੀ ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ, ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਕਕੁਤਸਥ ਪਿਆ। ਕਕੁਤਸਥ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਅਨੇਨਾਃ ਹੋਇਆ। ਪෘਥੁ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਅਨੇਨਸਾ ਹੋਇਆ। ਅਨੇਨਸਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਵਿਟਰਾਸ਼ਵ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਚਾਂਦ੍ਰ ਯੁਵਨਾਸ਼ਵ ਹੋਇਆ। ਚਾਂਦ੍ਰ ਯੁਵਨਾਸ਼ਵ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸ਼ਾਵਸਤ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਸ਼ਾਵਸਤੀ ਨਗਰੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਸ਼ਾਵਸਤ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਬ੍ਰਿਹਦਾਸ਼ਵ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਤੋਂ ਕੁਵਲਯਾਸ਼ਵ ਜੰਮਿਆ। ਕੁਵਲਯਾਸ਼ਵ ਨੇ, ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਇਕਵੀ ਹਜ਼ਾਰ ਪੁੱਤਰਾਂ ਸਮੇਤ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਉਡਕ ਦੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਅਸੁਰ ਦੁੰਧੂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਦੁੰਧੁਮਾਰਾ ਪਿਆ। ਪਰ ਦੁੰਧੂ ਦੀ ਸਾਂਸ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪੁੱਤਰ ਸੜ ਕੇ ਮਰ ਗਏ, ਸਿਰਫ ਤਿੰਨ—ਦ੍ਰਿੜਾਸ਼ਵ, ਚੰਦਰ ਅਤੇ ਕਪਿਲਾਸ਼ਵ—ਬਚੇ। ਵ੍ਰਿਢਾਸ਼ਵ ਤੋਂ ਹਰਿਆਸ਼ਵ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਤੋਂ ਨਿਕੁੰਭ ਜੰਮਿਆ। ਨਿਕੁੰਭ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਅਮਿਤਾਸ਼ਵ ਹੋਇਆ। ਅਮਿਤਾਸ਼ਵ ਤੋਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਾਸ਼ਵ, ਫਿਰ ਪ੍ਰਸੇਨਜਿਤ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਸੇਨਜਿਤ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਯੁਵਨਾਸ਼ਵ ਹੋਇਆ। ਇਹ ਯੁਵਨਾਸ਼ਵ ਸੰਤਾਨ-ਰਹਿਤ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਗੱਲ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਉਦਾਸ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਦਇਆਲੂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਯਜ್ಞ ਕਰਵਾਇਆ।