ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਨਾਗਰ ਕੌਣ ਹੈ? ਉਸ ਦੀ ਚਾਲ-ਚਲਣ ਕਿਹੋ ਜਿਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ? ਕਿਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਨਾਗਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ? ਹੇ ਧਰਮ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਨਾਗਰ ਦੀ ਸੱਚੀ ਪਰਭਾਵਨਾ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੇਰੇ ਲਈ ਕੁਝ ਵੀ ਅਜਾਣ ਨਹੀਂ।” ਤਦ ਪਾਰਾਸ਼ਰ ਜੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਤਿੰਨ ਵਰਣਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਦਾ ਹੋਵੇ, ਮਾਇਆ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੇਠ ਆ ਕੇ ਰਿਗ, ਯਜੁਰ ਤੇ ਸਾਮ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਾਗਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਾਪੀ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤਿੰਨੋ ਵੇਦ ਸਾਰੇ ਵਰਣਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਹਨ, ਹੇ ਦੁਜਾ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ, ਜਦ ਕੋਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਨਾਗਰ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।” ਫਿਰ ਪਾਰਾਸ਼ਰ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਹੁਣ ਇੱਕ ਹੋਰ ਕਥਾ ਸੁਣ, ਜੋ ਸਿਆਣੇ ਵਸੀਸ਼ਠ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਮਨ ਵਾਲੇ ਭੀਸ਼ਮ ਜੀ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਸੀ। ਮੈਂ ਵੀ, ਹੇ ਮੈਤ੍ਰੇਯ, ਇਹ ਕਥਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਸੁਣੀ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਅੱਜ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਪੁੱਛ ਰਿਹਾ ਹੈਂ, ਇਹ ਨਗਰ ਦੇ ਸਬੰਧ ਵਿੱਚ ਸੀ।” ਇੱਕ ਵਾਰੀ, ਹੇ ਦੁਜਾ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਭਿਆਨਕ ਯੁੱਧ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ, ਹਿਰਾਦਾ ਦੇ ਆਗੂਪਨ ਵਿੱਚ ਦੈਤਿਆਂ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਹਰਾ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਦੇਵਤੇ ਦੁੱਧ ਸਾਗਰ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਕੰਢੇ ਤੇ ਗਏ ਅਤੇ ਉਥੇ ਵਿਸ਼ਨੁ ਜੀ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਲਈ ਤਪ ਕਰਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਇਹ ਸਤੁਤਿ ਗਾਈ: “ਅੱਜ, ਭਗਵਾਨ ਉਹ ਬਚਨ ਉਚਾਰਨ ਕਰਨਗੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਰਾਹੀਂ ਵਿਸ਼ਨੁ, ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਸਾਡੇ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰਨ। ਜਿਸ ਤੋਂ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਉਪਜੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਉਸ ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਸਤੁਤਿ ਭਲਾ ਕੌਣ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਫਿਰ ਵੀ, ਅਸੀਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਅਗਿਆਨ ਅਤੇ ਕਾਮਨਾ ਕਰਕੇ ਨਾਸ ਹੋ ਚੁਕੀ ਹੈ, ਤੇਰੇ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਜਿੰਨੀ ਸਮਝ ਹੈ, ਉੱਨੀ ਹੀ ਤੇਰੀ ਸਤੁਤਿ ਕਰਾਂਗੇ। ਤੂੰ ਹੀ ਧਰਤੀ, ਪਾਣੀ, ਅੱਗ, ਹਵਾ ਅਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਹੈਂ; ਤੂੰ ਹੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਇੰਦਰੀ, ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਪਰਮ ਆਤਮਾ ਹੈਂ। ਹੇ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਆਤਮਾ, ਤੇਰਾ ਇਹ ਇੱਕ ਰੂਪ ਪ੍ਰਗਟ ਅਤੇ ਅਪ੍ਰਗਟ ਦੋਹਾਂ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੇਰਾ ਜੋ ਰੂਪ ਸਭ ਦੇ ਹਿੱਤ ਲਈ ਤੇਰੇ ਨਾਭੀ ਦੇ ਕਮਲ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਪਜਿਆ, ਉਸ ਬ੍ਰਹਮ ਰੂਪ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਇੰਦਰ, ਸੂਰਜ, ਰੁਦ੍ਰ, ਵਸੂ, ਅਸ਼ਵਿਨੀ, ਮਰੁਤ, ਸੋਮ ਆਦਿ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈਂ, ਅਸੀਂ ਵੀ ਉਸੇ ਪਰਮ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਹੇ ਗੋਵਿੰਦ, ਤੇਰਾ ਜੋ ਰੂਪ ਪਖੰਡ, ਅਗਿਆਨ, ਅਧੀਰਤਾ ਅਤੇ ਅਸਯਮ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੈਤ ਰੂਪ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ। ਤੇਰਾ ਜੋ ਰੂਪ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਗਿਆਨ ਪਰਧਾਨ ਨਹੀਂ, ਇੰਦਰੀਆਂ ਸੁਸਤ ਹਨ, ਅਤੇ ਧੁਨ ਆਦਿ ਵਲ ਲੋਭੀ ਹੈ, ਉਸ ਯਕ੍ਸ਼ ਰੂਪ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ। ਤੇਰਾ ਜੋ ਭਿਆਨਕ, ਨਿਰਦਈ ਤੇ ਅੰਧਕਾਰਮਈ, ਮੋਹ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਨਿਸ਼ਾਚਰ ਰੂਪ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ। ਹੇ ਜਨਾਰਦਨ, ਤੇਰਾ ਜੋ ਰੂਪ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ, ਧਰਮ ਦਾ ਆਧਾਰ ਹੈ, ਤੇ ਪੁੰਨ ਦੇ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਧਰਮ ਰੂਪ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ। ਤੇਰਾ ਜੋ ਸਿੱਧ ਰੂਪ ਹੈ, ਜੋ ਅਧਿਕਤਰ ਆਨੰਦਮਈ, ਅਸੰਗ ਅਤੇ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਚਲਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ। ਹੇ ਹਰੀ, ਤੇਰਾ ਜੋ ਬਹੁਤ ਧੀਰਜਵਾਨ, ਭਯੰਕਰ ਤੇ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਦੋ-ਜੁੱਠੀ ਜੀਭ ਵਾਲਾ ਨਾਗ ਰੂਪ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ। ਹੇ ਵਿਸ਼ਨੁ, ਤੇਰਾ ਜੋ ਜਾਗਰੂਕ, ਸ਼ਾਂਤ, ਨਿਰਦੋਸ਼ ਤੇ ਪਾਪ-ਰਹਿਤ, ਰਿਸ਼ੀ ਰੂਪ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ। ਹੇ ਕਮਲ-ਨੇਤਰ, ਤੇਰਾ ਜੋ ਰੂਪ ਯੁਗ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਖਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਕਾਲ ਰੂਪ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ। ਉਸ ਰੁਦ੍ਰ-ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ—ਦੇਵਤਿਆਂ ਸਮੇਤ—ਨੂੰ ਖਾ ਕੇ, ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਉਸੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨਚਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਜਨਾਰਦਨ, ਤੇਰੇ ਉਸ ਰੂਪ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਜੋ ਮਨੁੱਖੀ ਆਤਮਾ ਰੂਪ ਹੈ, ਜੋ ਰਜੋ ਗੁਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਸਾਰੇ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਕਰਤਾ ਹੈ। ਹੇ ਵਿਅਪਕ, ਤੇਰੇ ਉਸ ਰੂਪ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਜੋ ਤਾਮਸੀ, ਅਠਾਈ ਰੂਪਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ, ਮਾਰਗ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਭਟਕਣ ਵਾਲਾ, ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੀ ਆਤਮਾ ਹੈ। ਉਸ ਮੁੱਖ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਜਿਸ ਦਾ ਰੂਪ ਯਜ੍ਨ ਦਾ ਅੰਗ ਹੈ, ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਸਿਧੀ ਦਾ ਸਾਧਨ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੋ ਰੁੱਖ ਆਦਿ ਨੂੰ ਵੰਡਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਵਿਸ਼ਵ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਜਿਸ ਦਾ ਰੂਪ ਸਭ ਕੁਝ—ਪਸ਼ੂ, ਮਨੁੱਖ, ਦੇਵ, ਆਕਾਸ਼, ਧੁਨ ਆਦਿ—ਦਾ ਆਦਿ ਹੈ। ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਕਾਰਣਾਂ ਦੇ ਕਾਰਣ, ਉਸ ਤੇਰੇ ਆਦਿ ਰੂਪ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ, ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ, ਬੁੱਧਿ ਆਦਿ ਤੋਂ ਨਿਰਾਲਾ, ਤੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨਾਲ ਤੁਲਨਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਅਸੀਂ ਉਸ ਤੇਰੇ ਰੂਪ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ, ਸਰਵੋਚ ਪਵਿੱਤਰ, ਉੱਚਤਮ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਦਿੱਸਣ ਵਾਲਾ, ਸਫੈਦੀ, ਲੰਬਾਈ, ਘਣਤਾ ਆਦਿ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਅਤੇ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਉਸ ਬ੍ਰਹਮ-ਸਾਰ ਰੂਪ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਜੋ ਅਜਨਮਾ, ਅਵਿਨਾਸੀ, ਸਾਡੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ, ਹੋਰ ਸਰੀਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਿਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ। ਅਸੀਂ ਵਾਸੁਦੇਵ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਜੋ ਨਿਰਮਲ, ਅਵਿਨਾਸੀ, ਸਭ ਬੀਜਾਂ ਦਾ ਮੂਲ, ਜਿਸ ਦਾ ਰੂਪ ਇਹ ਪੂਰਾ ਵਿਸ਼ਵ ਹੈ, ਅਜਨਮਾ, ਅਨਾਦਿ ਤੇ ਸਰਵੋਚ ਅਵਸਥਾ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਤੁਤਿ ਸਮਾਪਤ ਹੋਣ ਉਪਰੰਤ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਹਰੀ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ, ਜੋ ਸੰਖ, ਚਕ੍ਰ ਤੇ ਗਦਾ ਧਾਰਨ ਕੀਤੇ ਹੋਏ, ਗਰੁੜ ਉੱਤੇ ਖੜੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਵੀ ਦੇਵਤਾ ਸਨ। ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ, ਵੱਡੀ ਆਦਰ ਨਾਲ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਗਏ ਤੇ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, “ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਸਾਡੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ, ਦੈਤਿਆਂ ਤੋਂ ਸਾਨੂੰ ਬਚਾ, ਅਸੀਂ ਤੇਰੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਆਏ ਹਾਂ। ਤਿੰਨ ਲੋਕ ਅਤੇ ਯਜ੍ਨ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਦੈਤਿਆਂ ਨੇ, ਹਿਰਾਦਾ ਦੇ ਆਗੂਪਨ ਹੇਠ, ਕਬਜ਼ੇ ਕਰ ਲਏ ਹਨ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਦੇ ਹੁਕਮ ਦੀ ਵੀ ਉਲੰਘਣਾ ਹੋ ਚੁਕੀ ਹੈ, ਹੇ ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਅਸੀਂ ਤੇ ਉਹ ਵੀ ਤੇਰੇ ਹੀ ਅੰਸ਼ ਹਾਂ, ਹੇ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਪਰ ਅਗਿਆਨ ਦੇ ਭੇਦ ਕਰਕੇ ਅਸੀਂ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਵੱਖਰਾ ਵੇਖਦੇ ਹਾਂ। ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਵਰਣ ਦੇ ਕਰਤਵਿਆਂ ਵਿਚ ਲੱਗੇ ਹੋਏ, ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਮਾਰਗ ਤੇ ਚੱਲ ਰਹੇ, ਤੇ ਤਪ ਕਰ ਰਹੇ ਹਾਂ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਉਹ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ। ਹੇ ਅਪਾਰ, ਸਾਨੂੰ ਕੋਈ ਐਸਾ ਉਪਾਅ ਬਤਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਉਹ ਅਸੁਰਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰ ਸਕੀਏ।” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਮਾਇਆ ਦੀ ਮੋਹ-ਭਰਮ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ। ਫਿਰ ਵਿਸ਼ਨੁ ਜੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਇਹ ਮਾਇਆ ਦਾ ਭਰਮ ਉਹ ਸਾਰੇ ਦੈਤਿਆਂ ਨੂੰ ਭਟਕਾ ਦੇਵੇਗਾ; ਫਿਰ, ਜਦ ਉਹ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਮਾਰਗ ਤੋਂ ਭਟਕ ਜਾਣਗੇ, ਤਾਂ ਨਾਸ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋ ਜਾਣਗੇ। ਜਦ ਤੱਕ ਮੈਂ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਦੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਹਾਂ, ਉਹ ਸਾਰੇ, ਚਾਹੇ ਦੇਵਤਾ ਹੋਣ ਜਾਂ ਦੈਤ, ਜੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਾ ਉਲੰਘਣ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਨਾਸ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਵਿੱਤਰ ਸੰਵਾਦ, ਨਾਗਰ ਦੀ ਪਰਭਾਵਨਾ, ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਮੂਲ ਸ਼ਬਦਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਹ ਮਹਾਨ ਕਥਾ ਪੂਰੀ ਹੋਈ।