ਇੱਕ ਵਾਰ, ਮਹਾਨ ਰਾਜਨ, ਧਰਮ ਦੇ ਗੁਣ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਚਾਰ ਆਸ਼੍ਰਮਾਂ ਬਾਰੇ ਵਿਸ਼ਣੁ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਸ਼ੂਦਰ ਵੀ ਦਾਨ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਘਰੇਲੂ ਯਜਨ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਤਰਪਣ ਆਦਿ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਆਪਣੇ ਨੌਕਰਾਂ ਜਾਂ ਹੋਰ ਲੋੜਵੰਦਾਂ ਦੀ ਉਪਜੀਵਿਕਾ ਲਈ, ਹਰ ਕੋਈ ਜਾਇਜ਼ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸੰਪਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ-ਸਾਥੀ ਦੇ ਨਾਲ ਢੁਕਵੇਂ ਸਮੇਂ ਮਿਲ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਦਇਆ, ਸਹਿਨਸ਼ੀਲਤਾ, ਅਹੰਕਾਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋਣਾ, ਸਚਾਈ, ਪਵਿੱਤਰਤਾ, ਚਿੰਤਾ-ਰਹਿਤ ਜੀਵਨ, ਸੁਭਾਗਤਾ ਅਤੇ ਮਿੱਠਾ ਬੋਲਣਾ—ਇਹ ਸਭ ਗੁਣ ਹਨ। ਦੋਸਤੀ, ਲਾਲਚ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋਣਾ, ਕੰਜੂਸੀ ਨਾ ਕਰਨੀ, ਅਤੇ ਈਰਖਾ ਨਾ ਕਰਨੀ—ਇਹ ਗੁਣ ਵੀ ਹਰ ਵਰਗ ਦੇ ਆਮ ਗੁਣ ਹਨ। ਇਹ ਗੁਣ ਕੇਵਲ ਵਰਗਾਂ ਲਈ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਚਾਰੇ ਆਸ਼੍ਰਮਾਂ ਲਈ ਵੀ ਆਮ ਹਨ। ਹੁਣ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਹਰ ਵਰਗ—ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਕਸ਼ਤਰੀ, ਵੈਸ਼ ਅਤੇ ਸ਼ੂਦਰ—ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਤਵਿਆਂ ਬਾਰੇ ਦੱਸਾਂਗਾ। ਦੋਹਾਂ ਉੱਚ ਵਰਗਾਂ ਲਈ, ਜੇ ਜ਼ਰੂਰਤ ਪਏ ਤਾਂ, ਉਹ ਕਸ਼ਤਰੀ ਜਾਂ ਵੈਸ਼ ਦੇ ਕਰਤਵੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਸ਼ੂਦਰ ਦੇ ਕਰਤਵੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਪਰ ਜਦ ਤੱਕ ਵੱਡੀ ਮਜ਼ਬੂਰੀ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਕਰਤਵੀਂ ਨਾ ਛੱਡਣੇ ਚਾਹੀਦੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਜਨ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵਰਗਾਂ ਦੇ ਕਰਤਵੀਂ ਦੱਸ ਦਿੱਤੇ ਹਨ; ਹੁਣ ਮੈਂ ਆਸ਼੍ਰਮਾਂ ਦੇ ਕਰਤਵੀਂ ਸੁਣਾਵਾਂਗਾ। ਉਰਵਾ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਮੁੰਡਾ ਉਪਨਯਨ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰਵਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਕੋਲ ਰਹਿ ਕੇ, ਵੇਦ ਪਾਠ ਵਿੱਚ ਲਗਨ ਕਰੇ, ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਵਾਂਗ ਜੀਵੇ। ਉੱਥੇ, ਉਹ ਪਵਿੱਤਰਤਾ, ਚੰਗਾ ਆਚਰਨ, ਤੇ ਵਰਤ ਆਦਿ ਅਭਿਆਸ ਕਰੇ, ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰੇ, ਅਤੇ ਮਨ ਲਾ ਕੇ ਵੇਦ ਪੜ੍ਹੇ। ਸਵੇਰ ਤੇ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ, ਉਹ ਸੂਰਜ ਅਤੇ ਅੱਗ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਕਰੇ, ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰੇ। ਜਦ ਗੁਰੂ ਖੜਾ ਹੋਵੇ, ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਵੀ ਖੜਾ ਹੋਵੇ; ਜਦ ਗੁਰੂ ਚੱਲੇ, ਉਹ ਪਿੱਛੇ ਪਿੱਛੇ ਚੱਲੇ; ਜਦ ਗੁਰੂ ਬੈਠੇ, ਉਹ ਹੇਠਾਂ ਬੈਠੇ; ਅਤੇ ਕਦੇ ਵੀ ਗੁਰੂ ਦੇ ਅਗੇ ਉਲਟ ਵਿਹਾਰ ਨਾ ਕਰੇ। ਵੇਦ ਪਾਠ ਵੀ ਸਿਰਫ਼ ਗੁਰੂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ, ਧਿਆਨ ਲਾ ਕੇ, ਗੁਰੂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਕਰੇ; ਅਤੇ ਭਿਖਿਆ ਦਾ ਖਾਣਾ ਵੀ ਗੁਰੂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਹੀ ਖਾਏ। ਗੁਰੂ ਦੇ ਪਹਿਲਾਂ ਨ੍ਹਾ ਲੈਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨ੍ਹਾਵੇ, ਅਤੇ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਗੁਰੂ ਲਈ ਪਾਣੀ, ਲੱਕੜ ਆਦਿ ਲਿਆਏ। ਜਦੋਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੇ ਵੇਦ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਿੱਖ ਲਿਆ, ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਮਿਲ ਗਈ, ਤਾਂ ਉਹ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਆਸ਼੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਆਹ ਕਰੇ, ਆਪਣੀ ਮੇਹਨਤ ਨਾਲ ਧਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇ, ਅਤੇ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਦੇ ਸਾਰੇ ਕਰਤਵੀਂ ਪੂਰੇ ਕਰੇ। ਉਹ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਮਹਿਮਾਨਾਂ ਲਈ ਯਜਨ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਭੋਜਨ ਨਾਲ ਆਤਿਥਿਆ, ਵੇਦ ਪਾਠ ਅਤੇ ਸੰਤਾਨ ਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕਾਰ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰੇ। ਉਹ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਦੀ ਆਹੂਤੀ ਦੇਵੇ, ਪੂਰੇ ਸੰਸਾਰ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਕਰੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਲੋਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਜਾਂ ਸੰਨਿਆਸੀ ਭਿਖਿਆ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਗ੍ਰਿਹਸਥੀ ਦੀ ਹੀ ਕਿਰਪਾ ਤੇ ਆਧਾਰਤ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਆਸ਼੍ਰਮ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵੇਦ ਪਾਠ ਅਤੇ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਲਈ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਉਹ ਵੀ ਗ੍ਰਿਹਸਥੀ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਆਸਰਾ ਨਹੀਂ, ਜੋ ਨਿਯਮਤ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਉਹ ਵੀ ਗ੍ਰਿਹਸਥੀ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਹੀ ਜੀਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਰਾਜਨ, ਮਹਿਮਾਨਾਂ ਨਾਲ ਮਿੱਠਾ ਬੋਲੋ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰੋ, ਉਪਹਾਰ ਦਿਓ, ਅਤੇ ਜੋ ਵੀ ਘਰ ਆਉਣ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਛੋਣਾ, ਬੈਠਕ ਅਤੇ ਭੋਜਨ ਦਿਓ। ਜੇ ਕੋਈ ਮਹਿਮਾਨ ਨਿਰਾਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਘਰ ਛੱਡ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਘਰ ਦੇ ਮਾਲਕ ਦੀ ਪਾਪੀਤਾ ਵਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪੁੰਨਤਾ ਘਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਲਈ ਆਦਰਹੀਣਤਾ, ਅਹੰਕਾਰ, ਪਖੰਡ, ਦੁਖ, ਹਾਨੀ ਅਤੇ ਰੁੱਖਾਪਣ ਚੰਗੇ ਨਹੀਂ। ਪਰ ਜੋ ਗ੍ਰਿਹਸਥੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਉੱਚੇ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਬੰਧਨਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉੱਚੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਵੱਧ ਉਮਰ ਆ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਰਤਵੀਂ ਪੂਰੇ ਕਰ ਲਏ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰਕੇ, ਇਕੱਲਾ ਜਾਂ ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ, ਵਣਵਾਸ ਆਸ਼੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਚਲਾ ਜਾਵੇ। ਉੱਥੇ, ਪੱਤਿਆਂ, ਜੜ੍ਹਾਂ ਅਤੇ ਫਲਾਂ ਉੱਤੇ ਜੀਵਨ ਯਾਪਨ ਕਰੇ, ਜਟਾਓਂ ਅਤੇ ਵੱਡੀ ਦਾਡੀ ਰੱਖੇ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸੋਵੇ, ਅਤੇ ਹਰ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਮਹਿਮਾਨ ਦੀ ਆਦਰ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰੇ। ਉਸ ਦੇ ਵਸਤ੍ਰ ਚਮੜੇ, ਛਾਲ ਜਾਂ ਘਾਹ ਦੇ ਬਣੇ ਹੋਣ; ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਨ੍ਹਾਵਣਾ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ, ਆਹੂਤੀਆਂ, ਆਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਆਦਰ, ਦਾਨ ਤੇ ਹੋਮ ਕਰਨਾ—ਇਹ ਸਭ ਉਸ ਲਈ ਉਚਿਤ ਹਨ। ਜੰਗਲ ਦੇ ਤੇਲ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਮਲਣਾ, ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਨੀ ਅਤੇ ਗਰਮੀ-ਠੰਢ ਆਦਿ ਸਹਿਣਾ ਵੀ ਉਸ ਲਈ ਉਚਿਤ ਹੈ। ਜੋ ਵਨਵਾਸੀ ਇਹ ਨਿਯਮਤ ਜੀਵਨ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਖਾਮੀਆਂ ਨੂੰ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਸਾੜ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਬਿਨਾਸੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਚੌਥਾ ਆਸ਼੍ਰਮ ਸੰਨਿਆਸ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਉੱਚਾ ਮੰਨਿਆ। ਸੰਨਿਆਸੀ ਨੂੰ ਪਤਨੀ, ਪੁੱਤਰ, ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨਾਲ ਮੋਹ ਛੱਡ ਕੇ, ਈਰਖਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਸੰਨਿਆਸ ਆਸ਼੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਤਿੰਨ ਮੁੱਖ ਲਕੜੀਆਂ—ਧਰਮ, ਅਰਥ, ਕਾਮ—ਦੇ ਸਾਰੇ ਕਾਰਜ ਛੱਡ ਦੇਵੇ, ਅਤੇ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਨਾਲ ਸਮਾਨਤਾ ਅਤੇ ਮਿੱਤਰਤਾ ਰੱਖੇ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਬੋਲ, ਮਨ ਅਤੇ ਕਰਮ ਦੁਆਰਾ, ਜੇੜੇ ਵੀ ਜੀਵ ਹਨ—ਚਾਹੇ ਜਿਹੜੀ ਵੀ ਉਤਪੱਤੀ ਹੋਵੇ—ਕਦੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਹਾਨੀ ਨਾ ਪਹੁੰਚਾਵੇ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਮੋਹ-ਮਾਇਆ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਰਹੇ। ਉਹ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਾਤ, ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਰਾਤਾਂ ਹੀ ਰਹੇ, ਅਤੇ ਅਜਿਹਾ ਜੀਵੇ ਕਿ ਨਾ ਮੋਹ ਜੰਮੇ, ਨਾ ਵੈਰ। ਜੀਵਨ ਨਿਰਵਾਹ ਲਈ, ਬਿਨਾਂ ਮੰਗੇ, ਸਿਰਫ਼ ਸਮੇਂ ਤੇ, ਚੰਗੇ ਆਚਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਘਰੋਂ ਭਿਖਿਆ ਲੈ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇੱਛਾ, ਕ੍ਰੋਧ, ਅਹੰਕਾਰ, ਭ੍ਰਮ, ਲਾਲਚ ਆਦਿ ਸਭ ਛੱਡ ਕੇ, ਸੰਨਿਆਸੀ ਨੂੰ ਨਿਰਲੇਪ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਸੰਨਿਆਸੀ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਨਿਡਰਤਾ ਦੇ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਲਈ ਵੀ ਹਰ ਥਾਂ ਨਿਡਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਹੀ ਅਗਨਿ ਮੰਨ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਮੂੰਹ ਨੂੰ ਹੀ ਹਵਨ-ਕੁੰਡ ਮੰਨ ਕੇ, ਭਿਖਿਆ ਨਾਲ ਮਿਲੀ ਹੋਈ ਆਹੂਤੀਆਂ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ; ਐਸਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜਿਹੜਾ ਸੰਨਿਆਸ ਆਸ਼੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਇਹ ਰੀਤ ਨਿਭਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਹੜੇ ਅੰਤਿਮ ਅੱਗ ਜਗਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਜਨ, ਜੀਵਨ ਦੇ ਹਰ ਆਸ਼੍ਰਮ ਅਤੇ ਵਰਗ ਦੇ ਕਰਤਵੀਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਦਾ ਇਹ ਸੰਕਲਪ ਹੈ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਪਰਮ ਗਤੀ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।