ਮਿੱਤਰ ਮੈਤਰੇਯ ਜੀ, ਯਾਜ਼੍ਯਵਲਕਯ ਜੀ, ਜੋ ਪਰਮ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਅਤੇ ਸੱਚੀ ਲਗਨ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਸਨ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਕਾਗਰ ਕਰਕੇ, ਯਜੁਰਵੇਦ ਦੇ ਮੰਤ੍ਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਸੂਰਜ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਉਹ ਸੂਰਜ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਨਮਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਹਿੰਦੇ, "ਮੈਂ ਉਸ ਸਵੀਤਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਸਭ ਕੁਝ ਸੰਭਾਲਣ ਵਾਲਾ, ਬੰਧਨਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਪਵਿਤ੍ਰ ਤੇਜ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਜੋ ਰਿਗ, ਯਜੁਰ ਅਤੇ ਸਾਮ ਵੇਦ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੈ, ਤਿੰਨੋਂ ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਮੂਲ ਹੈ—ਉਸ ਨੂੰ ਸਲਾਮ।" "ਅੱਗ ਅਤੇ ਸੋਮ ਦੇ ਸਰੂਪ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਮੁਢਕਾਰਣ ਵਾਲੇ ਭਾਸਕਰ ਨੂੰ, ਜੋ ਪਰਮ ਤੇਜ ਅਤੇ ਸੁਸ਼ੁਮਨਾ ਦੀਆਂ ਮਹਾਨ ਕਿਰਨਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ—ਉਸ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।" "ਜਿਸ ਦੀ ਸਾਰ ਹੀ ਕਾਲ ਦੇ ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਹੈ—ਕਲਾ, ਕਾਠਾ, ਅਤੇ ਨਿਮੇਸ਼ਿਆਂ ਦੇ ਗਿਆਨ ਵਾਲਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਸਰੂਪ ਅਤੇ ਅਕ੍ਸ਼ਯ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦਾ ਅਵਤਾਰ ਹੈ—ਉਸ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।" "ਉਹ ਜੋ ਆਪਣੇ ਤੀਖੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਪਾਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਆਪ ਹੀ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਹੈ—ਉਸ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।" "ਉਹ ਜੋ ਬਰਫ, ਪਾਣੀ, ਤਾਪ ਅਤੇ ਵਰਖਾ ਪੈਦਾ ਅਤੇ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ—ਉਸ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਸਮਿਆਂ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੈ।" "ਉਹ ਜੋ ਹਨੇਰੇ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਜਗਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਾਰਿਆਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਆਧਾਰ ਹੈ—ਉਸ ਵਿਵਸਵਤ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।" "ਜਦ ਤੱਕ ਉਹ ਨਹੀਂ ਚੜ੍ਹਦਾ, ਕੋਈ ਭੀ ਧਰਮਕਰਮ ਯੋਗ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੀ ਪਾਣੀ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਦਾ ਕਾਰਣ ਹੈ—ਉਸ ਰਚਨਹਾਰ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।" "ਜਦ ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਛੂਹਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਹੀ ਸੰਸਾਰ ਕਰਮਯੋਗ ਬਣਦਾ ਹੈ—ਉਸ ਪਵਿਤ੍ਰ ਆਤਮਾ ਨੂੰ, ਜੋ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਦਾ ਕਾਰਣ ਹੈ, ਨਮਸਕਾਰ।" "ਸਵੀਤਾ, ਸੂਰਜ, ਭਾਸਕਰ, ਵਿਵਸਵਤ, ਆਦਿਤਯਾ—ਇਹ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਆਦਿ ਸਰੂਪ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਨਮਸਕਾਰ।" "ਉਸ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਜਿਸ ਦੀ ਸੋਨੇ ਦੀ ਰਥੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਭਰੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਚਲਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਸੰਸਾਰਾਂ ਨੂੰ ਰੌਸ਼ਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਅੱਖ ਹੈ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦ ਯਾਜ਼੍ਯਵਲਕਯ ਨੇ ਐਸੀਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਤੁਤੀਆਂ ਨਾਲ ਸੂਰਜ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ, ਤਦ ਸੂਰਜ ਨੇ ਘੋੜੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਕਿਹਾ, "ਤੂੰ ਜੋ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ, ਮੰਗ ਲੈ।" ਯਾਜ਼੍ਯਵਲਕਯ ਨੇ ਸੂਰਜ ਅੱਗੇ ਨਮਨ ਕਰਕੇ ਕਿਹਾ, "ਮੈਨੂੰ ਉਹ ਯਜੁਰਵੇਦ ਦੇ ਮੰਤ੍ਰ ਦਿਓ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਆਚਾਰਯ ਦੇ ਕੋਲ ਨਹੀਂ ਹਨ।" ਇਸ ਉੱਤੇ, ਭਾਗ੍ਯਸ਼ਾਲੀ ਸੂਰਜ ਨੇ ਉਹ ਮੰਤ੍ਰ, ਜੋ ਆਯਾਤਯਾਮਾ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਯਾਜ਼੍ਯਵਲਕਯ ਦੇ ਆਚਾਰਯ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਤਾ ਸਨ, ਉਹ ਯਾਜ਼੍ਯਵਲਕਯ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤੇ। ਹੇ ਦੋਵਾਂ ਵਾਰ ਜਨਮੇ ਹੋਏ, ਯਜੁਰਵੇਦ ਦੇ ਇਹ ਮੰਤ੍ਰ ਵਾਜਿਨਾ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਸਿਖਾਏ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਸੂਰਜ-ਘੋੜਾ ਪਰੰਪਰਾ ਆਰੰਭ ਹੋਈ। ਹੇ ਭਾਗ੍ਯਸ਼ਾਲੀ, ਵਾਜਿਨਾ ਦੀ ਪੰਦਰਾਂ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕਾਣਵ ਆਦਿਕ, ਜੋ ਯਾਜ਼੍ਯਵਲਕਯ ਨੇ ਪ੍ਰਾਰੰਭ ਕੀਤੇ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ। ਮੈਤਰੇਯ ਜੀ, ਹੁਣ ਸੁਣੋ, ਵਿਆਸ ਜੀ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਜੈਮੀਨੀ ਨੇ ਸਾਮ ਵੇਦ ਦੇ ਰੁੱਖ ਨੂੰ ਲੜੀਵਾਰ ਵੰਡਿਆ। ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸੁਮੰਤੁ ਅਤੇ ਸੁਕਰਮਾ, ਦੋਵੇਂ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਹਰ ਇੱਕ ਨੇ ਇੱਕ-ਇੱਕ ਸੰਹਿਤਾ ਪੜ੍ਹੀ। ਸੁਕਰਮਾ, ਜੋ ਸੁਮੰਤੁ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਸੰਹਿਤਾ ਦੀ ਹਜ਼ਾਰ ਵੰਡਾਂ ਕੀਤੀਆਂ, ਅਤੇ ਦੋ ਬੁਧਿਮਾਨ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੇ ਇਹ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ। ਹੇ ਉਤਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਹਿਰਣ੍ਯਨਾਭ ਕੌਸ਼ਲਯ ਵੰਸ਼ੀ ਅਤੇ ਪੌਸ਼ਪਿੰਜੀ, ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਹੋਏ; ਉੱਤਰੀ ਸਾਮ ਗਾਇਕ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਪੰਦਰਾਂ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਸੰਹਿਤਾਵਾਂ ਹਿਰਣ੍ਯਨਾਭ ਤੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉਤਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ, ਉਹ ਪੂਰਬੀ ਸਾਮ ਗਾਇਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਜਾਣੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਲੋਕਾਕ੍ਸ਼ੀ, ਕੁਥੁਮੀ, ਕੁਸੀਦੀ, ਅਤੇ ਲੰਗਲੀ—ਇਹ ਪੌਸ਼ਪਿੰਜੀ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਹੋਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹੋਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਸੰਹਿਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਵਧਾ ਦਿੱਤਾ। ਹਿਰਣ੍ਯਨਾਭ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਬੁਧਿਮਾਨ, ਆਪਣੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਚੌਵੀ ਸੰਹਿਤਾਵਾਂ ਸਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਾਮ ਵੇਦ ਦੀਆਂ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਬਹੁਤ ਵਧ ਗਈਆਂ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਅਥਰਵ ਵੇਦ ਦੇ ਸੰਕਲਨ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਸੁਮੰਤੁ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਕਬੰਧ ਨੂੰ ਇਹ ਗਿਆਨ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਪੂਰੀ ਨਿਸ਼ਠਾ ਨਾਲ ਇਸ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਦੇਵਦਰਸ਼ ਅਤੇ ਪਾਠਯ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਰਿਸ਼ੀ ਸੁਮੰਤੁ, ਜੋ ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਸੀ, ਨੇ ਅਥਰਵ ਵੇਦ ਸਿਖਾਇਆ; ਦੇਵਦਰਸ਼ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਮੌਦਗ, ਬ੍ਰਹਮਬਲੀ, ਸ਼ੌਕਿਆਯਨੀ, ਪਿਪ੍ਪਲਾਦ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਹੋਏ। ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਪਾਠਯ ਦੇ ਵੀ ਤਿੰਨ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਹੋਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੰਹਿਤਾਵਾਂ ਵੰਡੀਆਂ: ਜਾਜਾਲੀ, ਕੁਮੁਦ, ਅਤੇ ਤੀਜਾ ਸ਼ੌਣਕ। ਸ਼ੌਣਕ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਕੇ ਇੱਕ ਸੰਹਿਤਾ ਬਭ੍ਰਵ ਨੂੰ, ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਸੰਹਿਤਾ ਸੌਂਧਵਾਯਨ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ। ਸੈੰਧਵ ਅਤੇ ਮੂੰਜਿਕੇਸ਼ ਨੇ ਇਸ ਸਥਾਪਿਤ ਸੰਹਿਤਾ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਕਸ਼ਤ੍ਰਕਲਪ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸੰਹਿਤਾਵਾਂ ਵੀ ਹੋਈਆਂ। ਚੌਥਾ ਆਂਗੀਰਸ ਹੈ, ਪੰਜਵਾਂ ਸ਼ਾਂਤਿਕਲਪ; ਇਹ ਅਥਰਵਣਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੰਹਿਤਾਵਾਂ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਕੀਤੀ। ਪੌਰਾਣਿਕ ਕਥਾਵਾਂ, ਉਪਕਥਾਵਾਂ, ਗੀਤਾਂ ਅਤੇ ਰਿਤੀ-ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂ ਰਾਹੀਂ, ਜੋ ਪੁਰਾਣਾਂ ਦੇ ਅਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਪੁਰਾਣ ਸੰਹਿਤਾ ਬਣਾਈ। ਵਿਆਸ ਜੀ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸੂਤ ਰੋਮਹਰਸ਼ਣ ਸੀ; ਵਿਆਸ ਜੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪੁਰਾਣ ਸੰਹਿਤਾ ਦਿੱਤੀ। ਸੁਮਤੀ, ਅਗ੍ਰਿਵਰਜ, ਮਿਤਰਯੂ, ਸ਼ਮਸਪਾਯਨ, ਅਕ੍ਰਿਤਵਰਨ ਅਤੇ ਸਾਵਰਣੀ—ਇਹ ਛੇ ਉਸ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਬਣੇ। ਕਸ਼੍ਯਪ ਨੇ ਸੰਹਿਤਾ ਬਣਾਈ; ਸਾਵਰਣੀ ਅਤੇ ਸ਼ਸ਼ਪਾਯਨ ਨੇ ਵੀ। ਰੋਮਹਰਸ਼ਣ ਨੇ ਹੋਰ ਇੱਕ ਬਣਾਈ; ਇਹ ਤਿੰਨ ਮੁੱਖ ਸੰਹਿਤਾਵਾਂ ਹਨ। ਇਸ ਚਾਰ ਵੰਡ ਰਾਹੀਂ, ਹੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਸਭ ਪੁਰਾਣਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਪੁਰਾਣ ਬ੍ਰਹਮਾ ਪੁਰਾਣ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੁਰਾਣਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨੀ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਅਠਾਰਾਂ ਪੁਰਾਣ ਹਨ: ਬ੍ਰਹਮਾ, ਪਦਮ, ਵੈਸ਼ਨਵ, ਸ਼ੈਵ ਅਤੇ ਭਾਗਵਤ। ਫਿਰ ਨਾਰਦੀਆ, ਫਿਰ ਸਤਵਾਂ ਮਾਰਕੰਡੇਯ; ਅੱਠਵਾਂ ਅਗ્નੇਯ ਅਤੇ ਨੌਵਾਂ ਭਵਿੱਖ। ਦਸਵਾਂ ਬ੍ਰਹਮਵੈਵਰਤ, ਗਿਆਰਵਾਂ ਲਿੰਗ; ਬਾਰਵਾਂ ਵਰਾਹ ਅਤੇ ਤੇਰਵਾਂ ਸਕੰਧ। ਚੌਦਵਾਂ ਵਾਮਨ, ਪੰਦਰਵਾਂ ਕੂর্ম; ਮਤਸਯ, ਗਰੁੜ ਅਤੇ ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮੰਡ—ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਹਨ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਉਪਪੁਰਾਣਾਂ ਦੀ ਵੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਹੈ; ਇਹ ਅਠਾਰਾਂ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਹਨ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵੇਦਾਂ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣਾਂ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੀ ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਕਥਾ ਹੈ।