ਮਹਾਨ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣਾਂ ਦੀ ਵਿਦਿਆ ਸਿੱਖਣ ਲਈ ਸੁਤ ਵੰਸ਼ਜ ਰੋਮਹਰਸ਼ਣ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਚੇਲਾ ਬਣਾਇਆ। ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਹੀ ਯਜੁਰਵੇਦ ਸੀ, ਪਰ ਉਸ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਚਾਰ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਦਿੱਤਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਚਾਰ ਭਾਗਾਂ ਤੋਂ ਚਾਰ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਪੁਜਾਰੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ ਅਤੇ ਫਿਰ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਯਜਨਾ ਕਰਾਈ। ਯਜੁਰ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਧਵਰਯੂ ਦਾ ਪਦ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਰਿਗ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਹੋਤ੍ਰ, ਸਾਮ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਉਦਗਾਤ੍ਰ ਅਤੇ ਅਥਰਵ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਪਦ ਬਣਾਇਆ। ਫਿਰ, ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਰਿਗ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖ ਕਰਕੇ ਰਿਗਵੇਦ, ਯਜੁਸ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨੂੰ ਯਜੁਰਵੇਦ ਅਤੇ ਸਾਮ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨੂੰ ਸਾਮਵੇਦ ਬਣਾਇਆ। ਅਥਰਵਵੇਦ ਦੇ ਜਰੀਏ, ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਸਾਰੇ ਰਾਜਸੀ ਕਰਮ ਕਰਵਾਏ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਪਦ ਉਚਿਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਵੇਦ ਰੁੱਖ ਉਸ ਰਿਸ਼ੀ ਵੱਲੋਂ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਚਾਰ ਵੱਡੀਆਂ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਨਿਕਲੀਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਤਣੇ ਤੋਂ ਡਾਲੀਆਂ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਪੈਲਾ ਨੇ ਰਿਗਵੇਦ ਨੂੰ ਦੋ ਸੰਹਿਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ—ਇੱਕ ਇੰਦ੍ਰਪ੍ਰਮਤੀ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ, ਦੂਜੀ ਬਾਸਕਲ ਨੂੰ। ਫਿਰ ਬਾਸਕਲ ਵੰਸ਼ਜ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਬਾਸਕਲ ਸੰਹਿਤਾ ਨੂੰ ਚਾਰ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਚੇਲਿਆਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਬੌਧ, ਅਗਨਿਮਠਰ, ਉਦਾਲਕ, ਯਾਜ਼੍ਯਨਵਲਕਯ ਅਤੇ ਪਰਾਸ਼ਰ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਹਰ ਇਕ ਨੇ ਆਪਣੀ-ਆਪਣੀ ਸ਼ਾਖਾ ਸੰਭਾਲੀ। ਇੰਦ੍ਰਪ੍ਰਮਤੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸੰਹਿਤਾ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਮਾਂਡੂਕਾਯਾ ਨੂੰ ਸਿਖਾਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚੇਲਿਆਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚੇਲਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਉਹ ਸੰਹਿਤਾ ਪੜ੍ਹੀ ਜਾਂਦੀ ਰਹੀ। ਇੰਦ੍ਰਪ੍ਰਮਤੀ ਨੇ ਪੰਜ ਸੰਹਿਤਾਵਾਂ ਬਣਾਈਆਂ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪੰਜ ਚੇਲਿਆਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀਆਂ—ਉਹ ਚੇਲੇ ਸਨ: ਮੁਦੁਗਲ, ਗੋਮੁਖ, ਵਾਤ੍ਸਯ, ਸ਼ਾਲੀਯ ਅਤੇ ਪੰਜਵਾਂ ਸ਼ਿਸ਼ਿਰ। ਸ਼ਾਕਪੂਰਨੀ ਨੇ ਤਿੰਨ ਸੰਹਿਤਾਵਾਂ ਬਣਾਈਆਂ ਤੇ ਉੱਜਵਤੁ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਨਿਰੁਕਤ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ। ਕ੍ਰੌਂਚ, ਵੈਤਾਲਿਕ ਅਤੇ ਬਲਾਕਾ ਨੇ ਵੀ ਨਿਰੁਕਤ ਬਣਾਈ, ਜਿਹੜੇ ਵੇਦ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਵਿਧਿਆਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਤੋਂ ਹੋਰ ਉਪ-ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਨਿਕਲੀਆਂ ਅਤੇ ਬਾਸਕਲੀ ਨੇ ਤਿੰਨ ਹੋਰ ਸੰਹਿਤਾਵਾਂ ਬਣਾਈਆਂ। ਉਸ ਦੇ ਚੇਲੇ ਕਾਲਾਯਨੀ, ਗਾਰਗਯ ਅਤੇ ਕਥਾਜਵ ਸਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਈ ਸੰਹਿਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਚਨਕਾਰਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਪਰਾਸ਼ਰ ਜੀ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਵਿਅਾਸ ਦੇ ਚੇਲੇ, ਗਿਆਨੀ ਵੈਸ਼ੰਪਾਇਨ ਨੇ ਯਜੁਰਵੇਦ ਦੀ ਸਤਾਈ (27) ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਬਣਾਈਆਂ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇਹ ਆਪਣੇ ਚੇਲਿਆਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀਆਂ, ਜੋ ਅੱਗੇ ਚੇਲਿਆਂ ਤੋਂ ਚੇਲਿਆਂ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀਆਂ ਗਈਆਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਚੇਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮਰਾਤ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਯਾਜ਼੍ਯਨਵਲਕਯ ਵੀ ਸੀ, ਜੋ ਧਰਮ ਦੇ ਮਾਰਗ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਤੇ ਆਪਣੇ ਅਧਿਆਪਕ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਉਹੀ ਰਿਸ਼ੀ, ਜੋ ਅੱਜ ਮਹਾ ਮੇਰੂ ਦੀ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਆਉਣਗੇ। ਉਸ ਲਈ, ਸੱਤ ਰਾਤਾਂ ਬਾਅਦ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਹੱਤਿਆ ਦਾ ਪਾਪ ਹੋਵੇਗਾ—ਇਹ ਨਿਯਮ ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਸਭਾ ਵੱਲੋਂ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਸਿਰਫ ਵੈਸ਼ੰਪਾਇਨ ਨੇ ਇਸ ਨਿਯਮ ਦਾ ਉਲੰਘਣ ਕੀਤਾ—ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭੈਣਪੋਤੇ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੈਰ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ। ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਚੇਲਿਆਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ: "ਹੇ ਚੇਲਿਆਂ! ਮੇਰੇ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਹੱਤਿਆ ਦੇ ਪਾਪ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਵਰਤ ਕਰੋ, ਇਸ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਨਾ ਪੁੱਛੋ।" ਯਾਜ਼੍ਯਨਵਲਕਯ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਗੁਰੂਦੇਵ, ਮੈਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਥੱਕੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਥੋੜ੍ਹੀ ਤਾਕਤ ਵਾਲੇ ਦੂਜੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ। ਮੈਂ ਆਪ ਹੀ ਇਹ ਵਰਤ ਕਰ ਲਵਾਂਗਾ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਅਧਿਆਪਕ ਨੇ ਕ੍ਰੋਧਤ ਹੋ ਕੇ ਆਖਿਆ, "ਜਿਹੜਾ ਗਿਆਨ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਲਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਵਾਪਸ ਕਰ ਦੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕੀਤੀ ਹੈ।" ਅਤੇ ਕਿਹਾ, "ਜਦ ਤੂੰ ਐਸਾ ਆਖਿਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਆਜ्ञਾ ਨਾ ਮੰਨਣ ਵਾਲੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨਾਲ ਕੋਈ ਕੰਮ ਨਹੀਂ।" ਯਾਜ਼੍ਯਨਵਲਕਯ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਹੇ ਭਟਟਯਾ, ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਮੰਗਿਆ, ਉਹ ਮੈਂ ਸਮਝਾ ਦਿੱਤਾ। ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਜੋ ਕੁਝ ਜਾਣਨਾ ਸੀ, ਉਹ ਸਿੱਖ ਲਿਆ।" ਫਿਰ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰੋਂ ਯਜੁਰਵੇਦ ਦੇ ਮੰਤ੍ਰ, ਜਿਵੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲਿਆ ਸੀ, ਖੂਨ ਨਾਲ ਲਥਪਥ ਉਲਟੀ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ ਅਧਿਆਪਕ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਕਰ ਦਿੱਤੇ। ਫਿਰ, ਰਿਸ਼ੀ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਅਨੁਸਾਰ ਚਲੇ ਗਏ। ਉਹ ਯਜੁਰਵੇਦ ਦੇ ਮੰਤ੍ਰ, ਜੋ ਯਾਜ਼੍ਯਨਵਲਕਯ ਨੇ ਛੱਡੇ, ਉਹ ਤਿੱਤਰਾਂ ਨੇ ਚੁਗ ਲਏ, ਅਤੇ ਉਹ ਤੈਤਿਰੀਯਾ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਏ। ਜਿਹੜੇ ਚੇਲੇ ਆਪਣੇ ਅਧਿਆਪਕ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ 'ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਹੱਤਿਆ ਦੇ ਪਾਪ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਵਰਤ ਕਰਦੇ ਰਹੇ, ਉਹ ਚਰਕ ਅਧਵਰਯੂ ਬਣੇ। ਯਾਜ਼੍ਯਨਵਲਕਯ ਨੇ, ਉੱਚਤਮ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਸੂਰਜ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਯਜੁਰਵੇਦ ਦੇ ਮੰਤ੍ਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਣ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ—ਉਸ ਸਾਵਿਤਾ ਨੂੰ, ਜੋ ਸਭ ਕੁਝ ਧਾਰਣ ਕਰਦਾ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਸਾਰ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅੱਗ ਅਤੇ ਸੋਮ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਕਾਰਣ, ਤੇ ਭਾਸਕਰ, ਜੋ ਉੱਚੀ ਤੇਜਸਵੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਗਿਆਨ, ਕਾਲਾ, ਕਾਠਾ, ਨਿਮੇਸ਼ਾ ਦੇ ਰੂਪ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਧਿਆਨਯੋਗ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦਾ ਰੂਪ, ਅਕ੍ਸ਼ਰ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਅਵਤਾਰ ਹੈ। ਜੋ ਆਪਣੇ ਭਿਆਨਕ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਪਾਲਦਾ ਅਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਜੋ ਬਰਫ, ਪਾਣੀ, ਗਰਮੀ ਅਤੇ ਮੀਂਹ ਦਾ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟਾ ਅਤੇ ਨਾਸਕ ਹੈ, ਉਸ ਸੂਰਜ ਨੂੰ, ਤਿੰਨ ਸਮਿਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਉਹੀ ਹਨ, ਜੋ ਹਨੇਰੇ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਜਗਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜੀਵਨ ਦੇ ਆਧਾਰ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਦੇ ਹਨ—ਉਸ ਵਿਵਸਵਾਨ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਜਦ ਤੱਕ ਉਹ ਉੱਗਦੇ ਨਹੀਂ, ਕੋਈ ਵੀ ਧਰਮਕਰਮ ਯੋਗ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੀ ਪਾਣੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਦਾ ਕਾਰਣ ਹੈ—ਉਸ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਜਦ ਉਹ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਛੂਹਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਦ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਕਰਨਯੋਗ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਸਵਰੂਪ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਾਵਿਤਾ, ਸੂਰਜ, ਭਾਸਕਰ, ਵਿਵਸਵਾਨ, ਆਦਿਤਯ, ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਧਾਨ ਨੂੰ ਮੁੜ ਮੁੜ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤੇ।