ਪਰਾਚੀਨ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਜਿਸ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੇ ਆਪ ਹੀ ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਸਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਕੇ, ਵੇਦਾਂ ਨੂੰ ਕਈ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਭਗਵਾਨ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਮੋਹ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੈ, ਹਰ ਇਕ ਸ਼ਾਖਾ ਦੇ ਗਿਆਨ ਦਾ ਮੂਲ ਹੈ। ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਪਰਾਸ਼ਰ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਆਦਿ ਵੇਦ ਚਾਰ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਲੱਖ ਸ਼ਲੋਕ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਦਸ ਗੁਣਾ ਵੱਡਾ ਯਜਨ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦਾ ਨਿਕਾਸ ਹੈ। ਫਿਰ, ਅਠਾਈਵੀਂ ਮਨਵੰਤਰੀ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ, ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਵਿਆਸ ਜੀ ਨੇ, ਚਾਰ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ ਇਕਲੌਤੇ ਵੇਦ ਨੂੰ ਚਾਰ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਦਿੱਤਾ। ਜਿਵੇਂ ਵਿਆਸ ਜੀ ਨੇ ਵੇਦ ਵੰਡੇ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਰ ਵਿਆਸਾਂ ਨੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਮੈਂ ਵੀ ਇਹ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹਾਂ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਮੈਤ੍ਰੇਯਾ! ਤੂੰ ਸਮਝ ਲੈ ਕਿ ਵੇਦਾਂ ਦੀਆਂ ਇਹ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਚਾਰੋਂ ਯੁਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਸਥਾਪਤ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਤੂੰ ਜਾਣ ਲੈ ਕਿ ਕਾਲੇ ਰੰਗ ਵਾਲੇ, ਟਾਪੂ ਉੱਤੇ ਜਨਮੇ ਵਿਆਸ ਜੀ, ਆਪ ਹੀ ਨਾਰਾਇਣ ਭਗਵਾਨ ਹਨ। ਹੇ ਮੈਤ੍ਰੇਯਾ! ਹੋਰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਕੌਣ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜੋ ਮਹਾਭਾਰਤ ਦਾ rachnakarta ਹੋਵੇ? ਮੇਰੇ ਇਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਵਾਲੇ ਪੁੱਤਰ ਵਿਆਸ ਜੀ ਨੇ, ਦੁਆਪਰ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਵੇਦਾਂ ਨੂੰ ਵੰਡਿਆ। ਹੁਣ ਸੁਣ, ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਹੋਇਆ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ, ਵਿਆਸ ਜੀ ਨੇ ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਵੰਡ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਚਾਰ ਵਿਦਵਾਨ ਅਤੇ ਵੇਦ-ਪਾਰੰਗਤ ਸ਼ਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਚੁਣਿਆ। ਵਿਆਸ ਜੀ ਨੇ ਪੈਲਾ ਨੂੰ ਰਿਗਵੇਦ, ਵੈਸ਼ੰਪਾਇਨ ਨੂੰ ਯਜੁਰਵੇਦ, ਜੈਮਿਨੀ ਨੂੰ ਸਾਮਵੇਦ ਅਤੇ ਸੁਮੰਤੁ ਨੂੰ ਅਥਰਵੇਦ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਲਈ ਚੁਣਿਆ। ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣਾਂ ਦੀ ਵਿਦਿਆ ਲਈ, ਮਹਾਨ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲੇ ਵਿਆਸ ਜੀ ਨੇ ਰੋਮਹਰਸ਼ਣ, ਜੋ ਸੂਤ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ਿਸ਼ਿ ਬਣਾਇਆ। ਪਹਿਲਾਂ, ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਯਜੁਰਵੇਦ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਵਿਆਸ ਜੀ ਨੇ ਚਾਰ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹੀ ਚਾਰ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਪੁਰੋਹਿਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਏ ਅਤੇ ਫਿਰ ਯਜਨ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ। ਯਜੁਰ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਅਧਵਰਿਉ, ਰਿਗ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਹੋਤ੍ਰ, ਸਾਮ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਉਦਗਾਤ੍ਰ ਅਤੇ ਅਥਰਵ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਵਿਧੀ ਬਣਾਈ। ਫਿਰ, ਰਿਗ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨੂੰ ਰਿਗਵੇਦ, ਯਜੁਸ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨੂੰ ਯਜੁਰਵੇਦ ਅਤੇ ਸਾਮ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨੂੰ ਸਾਮਵੇਦ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ। ਅਥਰਵੇਦ ਰਾਹੀਂ, ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਰਾਜਸੀ ਕਰਮ ਕਰਵਾਏ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਵਿਧੀ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਵੇਦ-ਵ੍ਰੱਖ ਵਿਆਸ ਜੀ ਨੇ ਚਾਰ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਤਣੇ ਤੋਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਨਿਕਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਪੈਲਾ ਨੇ ਰਿਗਵੇਦ ਨੂੰ ਦੋ ਸੰਹਿਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ—ਇੱਕ ਇੰਦਰਪ੍ਰਮਤੀ ਨੂੰ ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਬਾਸਕਲ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ। ਫਿਰ, ਬਾਸਕਲ ਸੰਹਿਤਾ ਨੂੰ ਚਾਰ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਬੌਧ, ਅਗਨਿਮਠਰ, ਉੱਡਾਲਕ, ਯਾਜ਼ਨਵਲਕਯ ਅਤੇ ਪਰਾਸ਼ਰ ਆਦਿ ਸ਼ਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ। ਇੰਦਰਪ੍ਰਮਤੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸੰਹਿਤਾ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਵਾਲੇ ਮਾਂਡੂਕਆਯਾ ਨੂੰ ਸਿਖਾਈ। ਫਿਰ, ਉਸ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੇ ਉਹ ਸੰਹਿਤਾ ਪੜ੍ਹੀ। ਉਸ ਨੇ ਪੰਜ ਸੰਹਿਤਾਵਾਂ ਬਣਾਈਆਂ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪੰਜ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ—ਮੁਦੁਗਲ, ਗੋਮੁਖ, ਵਾਤਸਯ, ਸ਼ਾਲੀਆ ਅਤੇ ਸ਼ਿਸ਼ਿਰ—ਨੂੰ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਸ਼ਾਕਪੂਰਣੀ ਨੇ ਤਿੰਨ ਸੰਹਿਤਾਵਾਂ ਬਣਾਈਆਂ ਅਤੇ ਉਜਵਤੁ ਨੇ ਨਿਰੁਕਤ ਰਚਿਆ। ਕ੍ਰੌਂਚ, ਵੈਤਾਲਿਕਾ ਅਤੇ ਬਲਾਕ ਵੀ ਨਿਰੁਕਤ ਦੇ ਰਚਨਹਾਰ ਹੋਏ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਤੋਂ ਹੋਰ ਉਪਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਨਿਕਲੀਆਂ। ਬਾਸਕਲੀ ਨੇ ਤਿੰਨ ਹੋਰ ਸੰਹਿਤਾਵਾਂ ਬਣਾਈਆਂ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਕਾਲਾਯਨੀ, ਗਾਰਗਿਆ ਅਤੇ ਕਥਾਜਵ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅਨੇਕ ਸੰਹਿਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਚਨਹਾਰ ਵਰਣਨ ਕੀਤੇ ਗਏ। ਹੁਣ ਯਜੁਰਵੇਦ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ। ਵਿਆਸ ਜੀ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ, ਮਹਾਨ ਗਿਆਨੀ ਵੈਸ਼ੰਪਾਇਨ ਨੇ ਯਜੁਰਵੇਦ ਦੀ ਸੱਤੀ (27) ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਬਣਾਈਆਂ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਯਾਜ਼ਨਵਲਕਯ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਰਾਤਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸਨ, ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਉਹ ਧਰਮ-ਗਿਆਨੀ, ਆਪਣੇ ਅਧਿਆਪਕ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਅਤੇ ਅੱਜ ਮਹਾਮੇਰੂ ਦੀ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਆਉਣਗੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਸੱਤ ਰਾਤਾਂ ਬਾਅਦ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਹਤਿਆ ਦਾ ਪਾਪ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਹ ਨਿਯਮ ਪਹਿਲਾਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਸਭਾ ਵੱਲੋਂ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਕੇਵਲ ਵੈਸ਼ੰਪਾਇਨ ਨੇ ਇਹ ਨਿਯਮ ਲੰਘਿਆ, ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਭਾਣਜੇ ਨੂੰ ਪੈਰ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ। ਫਿਰ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ, "ਮੇਰੇ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਪਾਪ-ਹਰਨ ਵਰਤ ਕਰੋ, ਇਸ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛੋ ਨਾ।" ਯਾਜ਼ਨਵਲਕਯ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਮਹਾਰਾਜ! ਮੈਨੂੰ ਇਹਨਾਂ ਥੱਕੇ ਹੋਏ, ਊਰਜਾ ਰਹਿਤ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ; ਮੈਂ ਆਪ ਹੀ ਇਹ ਵਰਤ ਕਰ ਲਵਾਂਗਾ।" ਇਹ ਸੁਣਕੇ, ਗੁਰੂ ਨੇ ਕ੍ਰੋਧ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਆਖਿਆ, "ਜੇ ਤੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਊਰਜਾ ਰਹਿਤ ਆਖਦਾ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਤੇਰੇ ਵਰਗੇ ਆਗਿਆ-ਅਣੁਸਾਰੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ। ਜੋ ਕੁਝ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਸਿੱਖਿਆ, ਉਹ ਸਭ ਵਾਪਸ ਕਰ।" ਯਾਜ਼ਨਵਲਕਯ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਮਹਾਰਾਜ! ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਮੰਗਿਆ, ਉਹ ਮੈਂ ਵਾਪਸ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਜੋ ਕੁਝ ਜਾਣਨਾ ਸੀ, ਪੂਰਾ ਲੈ ਲਿਆ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਯਾਜ਼ਨਵਲਕਯ ਨੇ ਯਜੁਰਵੇਦ ਦੇ ਮੰਤ੍ਰ, ਜੋ ਲਹੂ ਨਾਲ ਰੰਗੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਨ, ਵਾਪਸ ਉਗਲ ਦਿੱਤੇ। ਫਿਰ ਉਹ ਰਿਸ਼ੀ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਚਲੇ ਗਏ। ਉਹ ਮੰਤ੍ਰ, ਜੋ ਯਾਜ਼ਨਵਲਕਯ ਨੇ ਵਾਪਸ ਕੀਤੇ, ਤਿੱਤਰਾਂ (ਪੰਛੀਆਂ) ਨੇ ਚੁਗ ਲਏ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਤੈਤਿਰੀਯ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਹਤਿਆ ਪਾਪ ਨਿਵਾਰਨ ਵਰਤ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਚਰਕ ਅਧਵਰਿਉ ਬਣ ਗਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਵੰਡ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ, ਉਪਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦਾ ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਵਰਣਨ ਹੈ।