ਮੈਤ੍ਰੇਯ ਨੇ ਪਰਾਸ਼ਰ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਆਦਰ ਸਹਿਤ ਪੁੱਛਿਆ, "ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲੋਂ ਇਹ ਸਮਝ ਲਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਵਿਸ਼ਨੁ ਹੀ ਹੈ, ਵਿਸ਼ਨੁ ਵਿੱਚ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਨੁ ਤੋਂ ਹੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੁਝ ਨਹੀਂ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਇਹ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਹਰ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਮਹਾਤਮਾ ਵਿਸ਼ਨੁ, ਵਿਆਸ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਵੇਦਾਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਵੰਡਦੇ ਹਨ। ਹਰ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਵਿਆਸ ਕੌਣ ਰਹੇ ਹਨ? ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਇਹ ਵੀ ਦੱਸੋ ਕਿ ਵੇਦਾਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਕਿਵੇਂ ਵੰਡੀਆਂ ਗਈਆਂ।" ਪਰਾਸ਼ਰ ਜੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਮੈਤ੍ਰੇਯ ਜੀ, ਵੇਦਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਬੇਅੰਤ ਹੈ। ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਦੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਵਰਣਨਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ, ਪਰ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਸੁਣੋ। ਹਰ ਦ੍ਵਾਪਰ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ, ਵਿਸ਼ਨੁ ਵਿਆਸ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਹੀ ਵੇਦ ਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਕਈ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਦੇਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ, ਉਰਜਾ ਅਤੇ ਸਮਰਥਾ ਘੱਟ ਹੋ ਗਈ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਵੇਦਾਂ ਨੂੰ ਵੰਡਦੇ ਹਨ। ਜਿਸ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਉਹ ਇਕੱਲੇ ਵੇਦ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵੰਡਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਰੂਪ ਨੂੰ ‘ਵੇਦਵਿਆਸ’ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਰ ਮਨਵੰਤਰੀ ਵਿੱਚ ਕੌਣ-ਕੌਣ ਵਿਆਸ ਹੋਏ, ਅਤੇ ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਵੇਦਾਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਵੰਡਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਮੈਂ ਹੁਣ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ। ਵੈਵਸਵਤ ਮਨਵੰਤਰੀ ਦੇ ਦ੍ਵਾਪਰ ਯੁੱਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੇਦਾਂ ਨੂੰ ਅਠਾਈ ਵਾਰ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਅਠਾਈ ਪੁਰਾਣੇ ਵੇਦਵਿਆਸ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹਰ ਦ੍ਵਾਪਰ ਵਿੱਚ ਵੇਦ ਨੂੰ ਚਾਰ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ, ਇਹ ਹਨ: ਪਹਿਲੇ ਦ੍ਵਾਪਰ ਵਿੱਚ ਸ੍ਵਯੰਭੂ ਨੇ, ਦੂਜੇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਨੇ, ਤੀਜੇ ਵਿੱਚ ਉਸ਼ਨਸ ਨੇ, ਚੌਥੇ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਨੇ, ਪੰਜਵੇਂ ਵਿੱਚ ਸਵਿਤਾ ਨੇ, ਛੇਵੇਂ ਵਿੱਚ ਮ੍ਰਿਤ्यु ਨੇ। ਸੱਤਵੇਂ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰ, ਅੱਠਵੇਂ ਵਿੱਚ ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ, ਨੌਵੇਂ ਵਿੱਚ ਸਾਰਸ੍ਵਤ, ਦਸਵੇਂ ਵਿੱਚ ਤ੍ਰਿਧਾਮਾ, ਗਿਆਰਵੇਂ ਵਿੱਚ ਤ੍ਰਿਸ਼ਿਖ, ਫਿਰ ਭਰਦਵਾਜ, ਤੇਰਵੇਂ ਵਿੱਚ ਆਂਤਰੀਕਸ਼, ਚੌਦਵੇਂ ਵਿੱਚ ਵਰਣੀ, ਪੰਦਰਵੇਂ ਵਿੱਚ ਤ੍ਰੈਯਾਰੁਣ, ਸੋਲਵੇਂ ਵਿੱਚ ਧਨੰਜਯ, ਸਤਾਰਵੇਂ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਤੁੰਜਯ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਯਾ, ਫਿਰ ਭਰਦਵਾਜ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਵਿਆਸ, ਫਿਰ ਗੌਤਮ, ਫਿਰ ਹਰਿਆਤਮਾ, ਫਿਰ ਵਾਜ਼ਸ਼੍ਰਵਾ, ਫਿਰ ਸੋਮਸ਼ੁਸ਼ਕਾਯਣ, ਫਿਰ ਤ੍ਰਿਣਬਿੰਦੁ, ਫਿਰ ਕਸ਼ ਤੋਂ ਭੂਭਾਰਗਵ, ਫਿਰ ਵਲਮੀਕਿ, ਫਿਰ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਸ਼ਕਤੀ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਮੈਂ ਖੁਦ, ਪਰਾਸ਼ਰ। ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਜਾਤੁਕਰਨ, ਫਿਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਦ੍ਵੈਪਾਇਨ ਵਿਆਸ। ਇਹ ਹਨ ਅਠਾਈ ਪੁਰਾਣੇ ਵੇਦਵਿਆਸ। ਇਹ ਸਭ ਵਿਆਸ, ਦ੍ਵਾਪਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਯੁੱਗਾਂ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਹੀ ਵੇਦ ਨੂੰ ਚਾਰ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਦੇ ਆਏ ਹਨ। ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਦ੍ਵਾਪਰ ਵਿੱਚ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਦ੍ਵੈਪਾਇਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਦ੍ਰੌਣੀ ਵਿਆਸ ਬਣਨਗੇ। ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ, ਇੱਕ ਅੱਖਰ ਵਾਲਾ ਬ੍ਰਹਮ ‘ਓਮ’ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ; ਇਸ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲਤਾ ਕਰਕੇ ਇਹਨੂੰ ‘ਬ੍ਰਹਮ’ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਦੀਵੀ ਪ੍ਰਣਵ ‘ਭੂਃ’, ‘ਭੁਵਃ’, ‘ਸ੍ਵਃ’ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ; ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ, ਜੋ ਰਿਗ, ਯਜੁਸ, ਸਾਮ ਅਤੇ ਅਥਰਵ ਦਾ ਸਾਰ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਮੈਂ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਜੋ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਉਤਪੱਤੀ ਅਤੇ ਲਯ ਦਾ ਕਾਰਣ ਹੈ, ਜੋ ਉੱਤਮ ਤੇ ਗੁਪਤ ਹੈ, ਉਸ ਉੱਚਤਮ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਮੈਂ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਉਹ ਅਥਾਹ, ਅਪਾਰ, ਅਵਿਨਾਸੀ ਆਸਰਾ ਹੈ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਮੋਹਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਆਪਣੀ ਜੋਤੀ ਅਤੇ ਕਿਰਿਆ ਮਨੁੱਖੀ ਲਕਸ਼ਾਂ ਲਈ ਹੈ। ਉਹ ਸੰਖਿਆ ਗਿਆਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਆਧਾਰ ਹੈ, ਸਵੈ-ਸੰਯਮੀ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਮਾਰਗ ਹੈ; ਉਹ ਅਲੱਖ, ਅਮਰ, ਸਦੀਵੀ ਬ੍ਰਹਮ ਹੀ ਸਭ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਦਾ ਸਰੋਤ ਹੈ। ਉਹ ਆਦਿ-ਤੱਤਵ ਹੈ, ਆਤਮਾ ਦਾ ਸਰੋਤ, ਜੋ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ; ਅਖੰਡ, ਪਵਿੱਤਰ, ਅਵਿਨਾਸੀ ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲਾ। ਉਸ ਉੱਚਤਮ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ, ਜੋ ਵਾਸੁਦੇਵ ਦਾ ਸੱਚਾ ਰੂਪ ਹੈ, ਮੈਂ ਸਦਾ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਇਹ ਬ੍ਰਹਮ, ਪ੍ਰਭੂ, ਤਿੰਨ ਭਿੰਨਤਾ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਅਖੰਡ ਵੀ ਹੈ; ਸਾਰੀਆਂ ਭਿੰਨਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅਖੰਡ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਮਝ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਰਿਗ, ਸਾਮ, ਯਜੁਸ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੈ, ਸਭ ਕੁਝ ਦਾ ਸਾਰ ਹੈ; ਉਹ ਰਿਗ, ਯਜੁਸ, ਸਾਮ ਦੀ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਆਤਮਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਪ ਹੀ ਵੇਦ ਰੂਪ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵੰਡ ਕੇ ਵੇਦ ਨੂੰ ਅਨੇਕ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰਕ, ਆਸ਼ਕਤਿ ਰਹਿਤ, ਸਭ ਗਿਆਨ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੈ। ਪਰਾਸ਼ਰ ਜੀ ਨੇ ਅੱਗੇ ਕਿਹਾ, "ਮੂਲ ਵੇਦ ਚਾਰ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਲੱਖ ਮੰਤ੍ਰ ਹਨ; ਇੱਥੋਂ ਦਸ ਗੁਣਾ ਵੱਡਾ ਇਹ ਸਮੂਹ ਯਜਨਾ ਨਿਕਲਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦਾ ਸਾਰ ਹੈ। ਫਿਰ, ਅਠਾਈਵੇਂ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ, ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਵਿਆਸ ਨੇ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਹਨ, ਇੱਕ ਚਾਰਭਾਗੀ ਵੇਦ ਨੂੰ ਚਾਰ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਦਿੱਤਾ। ਜਿਵੇਂ ਮਹਾਨ ਵਿਆਸ ਨੇ ਵੇਦ ਵੰਡੇ, ਐਵੇਂ ਹੋਰ ਵਿਆਸਾਂ ਨੇ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੰਡਿਆ, ਅਤੇ ਮੈਂ ਵੀ। ਇਸ ਲਈ, ਦੁਜਜਾਤੀਓ, ਇਹ ਸਮਝੋ ਕਿ ਵੇਦਾਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਚਾਰੋਂ ਯੁੱਗਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਹਨ।" "ਜਾਣੋ ਕਿ ਕਾਲਾ-ਰੰਗ ਵਾਲਾ ਦ੍ਵੈਪਾਇਨ ਵਿਆਸ ਹੀ ਨਾਰਾਇਣ, ਪ੍ਰਭੂ ਹਨ; ਭਲਾ ਹੋਰ ਕੌਣ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ, ਮੈਤ੍ਰੇਯ ਜੀ, ਮਹਾਭਾਰਤ ਦਾ ਕਰਤਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਮੇਰੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਪੁੱਤਰ ਵਲੋਂ, ਦ੍ਵਾਪਰ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ, ਵੇਦ ਵੰਡੇ ਗਏ। ਹੁਣ ਸੁਣੋ ਕਿ ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਹੋਇਆ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਦੇ ਹੁਕਮ ਉੱਤੇ, ਵਿਆਸ ਨੇ ਵੇਦ ਵੰਡਣ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੇ। ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਚਾਰ ਵਿਦਵਾਨ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਵਾਨ ਸ਼ਿਸ਼੍ਯ ਚੁਣੇ। ਵਿਆਸ ਨੇ ਪੈਲਾ ਨੂੰ ਰਿਗਵੇਦ ਲਈ, ਵੈਸ਼ੰਪਾਯਨ ਨੂੰ ਯਜੁਰਵੇਦ ਲਈ, ਜੈਮਿਨੀ ਨੂੰ ਸਾਮਵੇਦ ਲਈ, ਅਤੇ ਸੁਮੰਤੁ ਨੂੰ ਅਥਰਵੇਦ ਲਈ ਆਪਣਾ ਸ਼ਿਸ਼੍ਯ ਬਣਾਇਆ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਵੰਡ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਹਾਨ ਪਰੰਪਰਾ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਹਮੇਸ਼ਾ ਚੱਲਦੀ ਆ ਰਹੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦਾ ਮੂਲ ਸਰੋਤ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਵਿਸ਼ਨੁ ਆਪ ਹਨ।