ਪ੍ਰਸੰਗ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ: ਜਦੋਂ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੁ, ਜੋ ਸਦਾ ਅਵਿਨਾਸੀ ਹਨ, ਜਾਗਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਹਰ ਕਲਪ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਰਚਨਾ ਵਿੱਚ, ਮਨੂ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਸ਼ਾਸਕ, ਇੰਦਰ, ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਸਤਵ ਗੁਣ ਵਾਲੇ ਭਾਗ ਹਨ ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਵਿਸ਼ਨੁ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ ਹਨ, ਚਾਰ ਯੁੱਗਾਂ ਦੀ ਵ੍ਯਵਸਥਾ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਮੈਤ੍ਰੇਯਾ, ਸੁਣੋ—ਕ੍ਰਿਤ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ, ਕਪਿਲ ਅਤੇ ਹੋਰ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਉਹ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਆਤਮਾ ਵਜੋਂ ਸਭ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਉੱਚਤਮ ਗਿਆਨ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ, ਭਗਵਾਨ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਰਖਵਾਲਾ ਹੋ ਕੇ, ਸਮੂਹ ਜਗਤ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਵ-ਸਾਮਰਾਟ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਦੁਸ਼ਟਾਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪ੍ਰਭੂ, ਵਿਆਸ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਇੱਕ ਵੈਦ ਨੂੰ ਚਾਰ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਸ ਨੂੰ ਸੈਕੜਿਆਂ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵਧਾ ਦੇਂਦੇ ਹਨ। ਦੁਆਪਰ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ, ਵੈਦਾਂ ਦੀ ਵੰਡ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਕਲੀ ਯੁੱਗ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਹਰੀ ਕਲਕੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉੱਚਤ ਆਚਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਰਸਤਾ ਸਥਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅਨੰਤ ਆਤਮਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ, ਰਚਨਾ ਅਤੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਤੋਂ ਉਪਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ। ਹੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਪਿਛਲੀ, ਮੌਜੂਦਾ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖੀ ਅਸਤਿਤਵ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਇੱਥੇ ਤੇ ਹੋਰ ਜਗ੍ਹਾਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸਾਰੇ ਮਨਵੰਤਰਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਬਾਰੇ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ ਹੈ; ਹੁਣ ਤੂੰ ਹੋਰ ਕੀ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ? ਮੈਤ੍ਰੇਯਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮੈਂ ਤੂੰ ਸਿੱਖ ਲਿਆ ਕਿ ਇਹ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਵਿਸ਼ਨੁ ਹੈ, ਵਿਸ਼ਨੁ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਨੁ ਤੋਂ ਹੈ; ਉਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ। ਮੈਂ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਵਿਆਸ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਹਰ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਵੈਦਾਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਵੰਡਦਾ ਹੈ। ਹਰੇਕ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਕੌਣ ਵਿਆਸ ਸੀ? ਮੈਨੂੰ ਹਰ ਇੱਕ ਬਾਰੇ ਅਤੇ ਵੈਦਾਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਦੀ ਵੰਡ ਬਾਰੇ ਦੱਸੋ। ਸ਼੍ਰੀ ਪਰਾਸ਼ਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਮੈਤ੍ਰੇਯਾ, ਵੈਦ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਦੀ ਵੰਡ ਗਿਣਤੀ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ; ਮੈਂ ਉਸ ਦੀ ਵਿਸਥਾਰ ਵਿੱਚ ਵਿਆਖਿਆ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ, ਪਰ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਸੁਣ। ਹਰ ਦੁਆਪਰ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ, ਵਿਸ਼ਨੁ ਵਿਆਸ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਇਕ ਵੈਦ ਨੂੰ ਕਈ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਭਲਾਈ ਹੋਵੇ। ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ, ਉਰਜਾ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਘਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਵੈਦਾਂ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਵੰਡਦੇ ਹਨ। ਜਿਸ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਉਹ ਵੈਦ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵੰਡਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਰੂਪ ਨੂੰ ਮਧੂ ਦੇ ਸ਼ਤ੍ਰੂ ਵਿਆਸ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਮਨਵੰਤਰਾ ਵਿੱਚ ਵਿਆਸ ਹਨ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਉਹ ਕੌਣ ਹਨ ਅਤੇ ਕਿਵੇਂ ਵਿਆਸ ਵੈਦਾਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਵੰਡਦੇ ਹਨ। ਵੈਦ ਵੈਵਸਵਤ ਮਨਵੰਤਰਾ ਦੇ ਦੁਆਪਰ ਯੁੱਗਾਂ ਵਿੱਚ ਅਠਾਈ (28) ਵਾਰ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਹੇ ਉੱਚ ਜਨਮ ਵਾਲੇ, ਪਿਛਲੇ ਅਠਾਈ ਵਿਆਸ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹਰ ਦੁਆਪਰ ਵਿੱਚ ਵੈਦ ਨੂੰ ਚਾਰ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ, ਇਹ ਹਨ: ਪਹਿਲੇ ਦੁਆਪਰ ਵਿੱਚ ਵਿਆਸ ਸਵਯੰਭੂ ਸੀ; ਦੂਜੇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ; ਤੀਜੇ ਵਿੱਚ ਉਸ਼ਨਸ; ਚੌਥੇ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ; ਪੰਜਵੇਂ ਵਿੱਚ ਸਵੀਤਾ; ਛੇਵੇਂ ਵਿੱਚ ਮ੍ਰਿਤਯੁ; ਸੱਤਵੇਂ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰ; ਅੱਠਵੇਂ ਵਿੱਚ ਵਸੀਸ਼ਠ; ਨੌਵੇਂ ਵਿੱਚ ਸਾਰਸਵਤ; ਦਸਵੇਂ ਵਿੱਚ ਤ੍ਰਿਧਾਮਾ; ਗਿਆਰਵੇਂ ਵਿੱਚ ਤ੍ਰਿਸ਼ਿਖਾ; ਫਿਰ ਭਰਦਵਾਜ; ਤੇਰਵੇਂ ਵਿੱਚ ਆਂਤਰਿਕਸ਼; ਚੌਦਵੇਂ ਵਿੱਚ ਵਰਣੀ; ਪੰਦਰਵੇਂ ਵਿੱਚ ਤ੍ਰੈਯਾਰੁਣ; ਸੋਲਵੇਂ ਵਿੱਚ ਧਨੰਜਯ; ਸਤਾਰਵੇਂ ਵਿੱਚ ਕਰਤੁੰਜਯ; ਫਿਰ ਜਯਾ; ਫਿਰ ਭਰਦਵਾਜ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਵਿਆਸ; ਭਰਦਵਾਜ ਤੋਂ ਗੌਤਮ; ਗੌਤਮ ਤੋਂ ਹਰੀਆਤਮਾ; ਹਰੀਆਤਮਾ ਤੋਂ ਵਾਜ਼ਸ਼ਰਵਾ; ਵਾਜ਼ਸ਼ਰਵਾ ਤੋਂ ਸੋਮਸ਼ੁਸ਼ਕਾਯਣ; ਸੋਮਸ਼ੁਸ਼ਕਾਯਣ ਤੋਂ ਤ੍ਰਿਣਬਿੰਦੁ; ਰਿਕਸ਼ਾ ਤੋਂ ਭੂਭਾਰਗਵ; ਭੂਭਾਰਗਵ ਤੋਂ ਵਾਲਮੀਕਿ; ਵਾਲਮੀਕਿ ਤੋਂ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਸ਼ਕਤੀ; ਫਿਰ ਮੈਂ—ਪਰਾਸ਼ਰ; ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਜਾਤੁਕਰਣਾ; ਜਾਤੁਕਰਣਾ ਤੋਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਦਵੈਪਾਯਨ। ਇਹ ਹਨ ਅਠਾਈ ਪੁਰਾਣੇ ਵੈਦ ਵਿਆਸ। ਇਕ ਵੈਦ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੁਆਪਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਯੁੱਗਾਂ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ। ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਦੁਆਪਰ ਵਿੱਚ, ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਦਵੈਪਾਯਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਦ੍ਰੌਣੀ ਵਿਆਸ ਬਣੇਗਾ। ਇਕ ਅੱਖਰ ਵਾਲਾ ਬ੍ਰਹਮ 'ਓਮ' ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ; ਇਸ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਅਤੇ ਵਿਸਤਾਰ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਇਸ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਚਿਰ-ਸਥਾਈ ਪ੍ਰਣਵ 'ਭੂ', 'ਭੁਵ' ਅਤੇ 'ਸਵ' ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ; ਜੋ ਰਿਗ, ਯਜੁਸ, ਸਾਮ ਅਤੇ ਅਥਰਵ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੈ, ਮੈਂ ਉਸ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਰਚਨਾ ਅਤੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ, ਜੋ ਉੱਚਤਮ ਅਤੇ ਗੁਪਤ ਹੈ, ਮੈਂ ਉਸ ਮਹਾਨ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਜੋ ਅਪਾਰ, ਅਥਾਹ, ਅਵਿਨਾਸੀ ਆਸਰਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਆਪਣੀ ਜੋਤ ਅਤੇ ਕਿਰਿਆ ਮਨੁੱਖੀ ਲਕੜਾਂ ਲਈ ਸੇਵਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਸੰਖਿਆ ਜਾਣਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਆਧਾਰ ਹੈ, ਸਵ-ਨਿਯੰਤਰਿਤਾਂ ਲਈ ਰਸਤਾ ਹੈ; ਉਹ ਅਦ੍ਰਿਸ਼, ਅਮਰ, ਅਨਾਦਿ ਬ੍ਰਹਮ ਹੀ ਸਰਗਰਮੀ ਦਾ ਸਰੋਤ ਹੈ। ਉਹ ਆਦਿ ਪਦਾਰਥ ਅਤੇ ਆਤਮਾ ਦਾ ਸਰੋਤ ਹੈ, ਜੋ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ; ਅਭਾਜ, ਸ਼ੁਧ, ਅਵਿਨਾਸੀ ਅਤੇ ਅਨੇਕ-ਸਰੂਪ ਹੈ। ਉਸ ਉੱਚਤਮ ਬ੍ਰਹਮ, ਜੋ ਵਾਸੁਦੇਵ ਦਾ ਸੱਚਾ ਸਰੂਪ ਹੈ, ਮੈਂ ਸਦਾ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਇਹ ਬ੍ਰਹਮ, ਪ੍ਰਭੂ, ਤਿੰਨ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖਰਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਭਾਜ ਵੀ ਹੈ; ਹਰੇਕ ਵੱਖਰੇ ਪੱਖ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਅਭਾਜ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਵੱਖਰੇ ਮਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਵੱਖਰਾ ਦਿਸਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਰਿਗ, ਸਾਮ ਅਤੇ ਯਜੁਸ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੈ; ਉਹ ਰਿਗ, ਯਜੁਸ, ਸਾਮ ਦਾ ਆਤਮਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਆਤਮਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵਿਆਸਾਂ ਦੀ ਵੰਡ, ਵੈਦਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਅਦ੍ਵਿਤੀਯਤਾ ਦਾ ਇਹ ਪ੍ਰਸੰਗ ਪੂਰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।