ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸਵਾਲ ਉੱਤੇ ਪਰਾਸ਼ਰ ਜੀ ਨੇ ਮੈਤ੍ਰੇਯ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਚਾਕਸ਼ੁਸ਼, ਪਵਿਤ੍ਰ, ਕਨਿਸ਼ਠ, ਭ੍ਰਾਜਿਕ ਅਤੇ ਵਾਚਵ੍ਰਿਧ—ਇਹ ਈਸ਼ਵਰ ਹਨ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ: ਅਗਨਿਬਾਹੁ, ਸ਼ੁਚਿ, ਸ਼ੁਕ੍ਰ, ਮਾਗਧ, ਓਗਨੀਧ੍ਰ, ਯੁਕਤ ਅਤੇ ਜਿਤ। ਹੁਣ ਮਨੁ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸੁਣ: ਊਰੁਗ, ਗੰਭੀਰ, ਬੁੱਧੀ ਅਤੇ ਹੋਰ, ਇਹ ਮਨੁ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ ਜੋ ਧਰਤੀ ਤੇ ਰਾਜ ਕਰਨਗੇ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ। ਜਦੋਂ ਚਾਰ ਯੁੱਗਾਂ ਦਾ ਅੰਤ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਉਲਝਣ ਪੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀ ਸੁਰਗ ਤੋਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਵੇਦਾਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਚਲਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਹਰ ਚੱਕਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 'ਤੇ, ਮਨੁ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਧਰਮ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਿੰਨਾ ਸਮਾਂ ਉਹ ਮਨਵੰਤਰਾ ਚੱਲਦੀ ਹੈ, ਦੇਵਤੇ ਯਜਨਾ ਦਾ ਭਾਗ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਮਨੁ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਪੀੜੀਆਂ ਜਿੰਨਾ ਚਿਰ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਧਰਤੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਲੋਂ ਰੱਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮਨੁ, ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀ, ਦੇਵਤੇ, ਅਤੇ ਮਨੁ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਰਾਜੇ—ਇਹ ਸਭ ਮਨਵੰਤਰਾ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹੋ ਜਿਹੀਆਂ ਚੌਦਾਂ ਮਨਵੰਤਰਾ ਲੰਘਣ 'ਤੇ, ਦੋਵਜਾਤਿ, ਇੱਕ ਪੂਰਾ ਕਲਪ ਪੂਰਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਹਜ਼ਾਰ ਯੁੱਗਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇੰਨੀ ਹੀ ਲੰਬੀ ਰਾਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਪ੍ਰਭੂ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸ਼ੇਸ਼ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਲ ਰੂਪੀ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਸੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤਿੰਨੋਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਲੈ ਕੇ, ਸਭ ਕੁਝ ਰਚਣ ਵਾਲਾ, ਆਪਣੀ ਮਾਇਆ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਜਨਾਰਦਨ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਸਰੋਤ, ਵਿਅਪਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਭਗਵਾਨ ਮੁੜ ਜਾਗਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ, ਉਹ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ, ਰਜੋ ਗੁਣ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਹਰ ਕਲਪ ਵਿੱਚ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਮਨੁ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਰਾਜੇ, ਇੰਦਰ, ਦੇਵਤੇ, ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀ—ਇਹ ਸਭ ਸਤੋਗੁਣੀ ਭਾਗ ਹਨ ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਦੇ ਹਨ। ਉਹੀ ਵਿਸ਼ਨੁ, ਜਿਸ ਦਾ ਕੰਮ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨਾ ਹੈ, ਚਾਰ ਯੁੱਗਾਂ ਦੀ ਰੀਤ ਸਥਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕ੍ਰਿਤ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ, ਕਪਿਲ ਆਦਿ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਆਤਮਾ, ਸਭ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ, ਉੱਚਤ ਗਿਆਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਵਪਤੀ ਰਾਜਾ ਬਣ ਕੇ, ਤਿੰਨੋਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਦੁਸ਼ਟਾਂ ਨੂੰ ਦਬਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਦੁਆਪਰ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ, ਵਿਅਾਸ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਇੱਕ ਵੇਦ ਨੂੰ ਚਾਰ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਕਲਿ ਯੁੱਗ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਕਲਕੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਹਰੀ ਮੰਦ ਆਚਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਨਵਾਂ ਮਾਰਗ ਸਥਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅਨੰਤ ਆਤਮਾ ਸਦਾ ਹੀ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ, ਰਚਨਾ ਅਤੇ ਲਯ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੁਝ ਨਹੀਂ। ਹੇ ਰਿਸ਼ੇ, ਤੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਇੱਥੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਅਤੀਤ, ਵਰਤਮਾਨ ਤੇ ਭਵਿੱਖ ਦੀ ਉਪਸਥਿਤੀ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਦੀ, ਵਰਣਨ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸਾਰੇ ਮਨਵੰਤਰਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਬਾਰੇ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਹੋਰ ਕੀ ਦੱਸਾਂ?" ਮੈਤ੍ਰੇਯਾ ਨੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਪੁੱਛਿਆ, "ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲੋਂ ਜਾਣ ਲਿਆ ਕਿ ਇਹ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਵਿਸ਼ਨੁ ਹੈ, ਵਿਸ਼ਨੁ ਵਿੱਚ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਨੁ ਤੋਂ ਹੀ ਹੈ; ਇਸ ਤੋਂ ਉਪਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ, ਵਿਅਾਸ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਹਰ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਵੇਦਾਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਵੰਡਦਾ ਹੈ। ਹਰੇਕ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਵਿਅਾਸ ਕੌਣ ਸੀ? ਹਰ ਇੱਕ ਅਤੇ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਦੀ ਵੰਡ ਵੀ ਦੱਸੋ।" ਪਰਾਸ਼ਰ ਜੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਹੇ ਮੈਤ੍ਰੇਯਾ, ਵੇਦ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਅਣਗਿਣਤ ਹੈ; ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਵਰਣਨ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ, ਪਰ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਸੁਣ। ਹਰ ਦੁਆਪਰ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੇ, ਵਿਸ਼ਨੁ, ਵਿਅਾਸ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਇੱਕ ਵੇਦ ਨੂੰ ਕਈ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ, ਊਰਜਾ ਤੇ ਸਮਰਥਾ ਘੱਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਵੇਦਾਂ ਨੂੰ ਵੰਡ ਕੇ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਸਰੀਰ ਰਾਹੀਂ ਉਹ ਵਿਅਾਸ ਵੇਦ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਰੂਪ ਨੂੰ 'ਵੇਦਵਿਆਸ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਰ ਮਨਵੰਤਰਾ ਵਿੱਚ ਜੋ ਵਿਅਾਸ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਕੌਣ ਹਨ ਅਤੇ ਕਿਵੇਂ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਵੰਡੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਮੈਂ ਹੁਣ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ। ਵੈਵਸਵਤ ਮਨਵੰਤਰਾ ਦੇ ਦੁਆਪਰ ਯੁੱਗਾਂ ਵਿੱਚ, ਵੇਦ 28 ਵਾਰ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ। ਉਹ 28 ਪੁਰਾਣੇ ਵਿਦਵਾਨ ਵਿਅਾਸ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹਰ ਦੁਆਪਰ ਵਿੱਚ ਵੇਦ ਨੂੰ ਚਾਰ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ, ਇਹ ਹਨ: ਪਹਿਲੇ ਦੁਆਪਰ ਵਿੱਚ ਸ੍ਵਯੰਭੂ, ਦੂਜੇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ, ਤੀਜੇ ਵਿੱਚ ਉਸ਼ਨਾਸ, ਚੌਥੇ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ, ਪੰਜਵੇਂ ਵਿੱਚ ਸਵਿਤਾ, ਛੇਵੇਂ ਵਿੱਚ ਮ੍ਰਿਤਿਉ, ਸੱਤਵੇਂ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰ, ਅੱਠਵੇਂ ਵਿੱਚ ਵਸੀਠ, ਨੌਵੇਂ ਵਿੱਚ ਸਾਰਸਵਤ, ਦਸਵੇਂ ਵਿੱਚ ਤ੍ਰਿਧਾਮਾ, ਗਿਆਰਵੇਂ ਵਿੱਚ ਤ੍ਰਿਸ਼ਿਖ, ਫਿਰ ਭਰਦਵਾਜ, ਤੇਰਵੇਂ ਵਿੱਚ ਆਂਤਰਿਕਸ਼, ਚੌਦਵੇਂ ਵਿੱਚ ਵਰਣੀ, ਪੰਦਰਵੇਂ ਵਿੱਚ ਤ੍ਰੈਯਾਰੁਣ, ਸੋਲਵੇਂ ਵਿੱਚ ਧਨੰਜਯ, ਸਤਾਰਵੇਂ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਤੁੰਜਯ, ਫਿਰ ਜਯ, ਫਿਰ ਭਰਦਵਾਜ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਵਿਅਾਸ, ਫਿਰ ਗੌਤਮ, ਫਿਰ ਹਰਿਆਤਮਾ, ਫਿਰ ਵਾਜ਼ਸ਼ਰਵਾ, ਫਿਰ ਸੋਮਸ਼ੁਸ਼ਕਾਯਣ, ਫਿਰ ਤ੍ਰਿਣਬਿੰਦੁ, ਫਿਰ ਕਸ਼, ਫਿਰ ਭੂਭਾਰਗਵ, ਫਿਰ ਵਲਮੀਕਿ, ਫਿਰ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਸ਼ਕਤੀ, ਫਿਰ ਮੈਂ ਆਪ ਪਰਾਸ਼ਰ, ਫਿਰ ਜਾਤੁਕਰਨ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਦਵੈਪਾਇਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ 28 ਪੁਰਾਣੇ ਵਿਅਾਸਾਂ ਨੇ ਦੁਆਪਰ ਆਦਿ ਯੁੱਗਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੇਦ ਨੂੰ ਚਾਰ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਰਾਸ਼ਰ ਜੀ ਨੇ ਮੈਤ੍ਰੇਯ ਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਚੱਕਰ, ਮਨਵੰਤਰਾ, ਵਿਅਾਸਾਂ ਅਤੇ ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਵੰਡ ਦੀ ਮਹਾਨ ਕਥਾ ਸੁਣਾਈ।