ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਮੈਤ੍ਰੇਯ ਨੂੰ ਸੰਤ ਵਿਦੁਰ ਨੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਾਈ: "ਮੈਤ੍ਰੇਯ ਜੀ, ਹਰ ਇੱਕ ਮਨਵੰਤਰੀ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਵੱਡੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਦੇਵਤਾ, ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਮਨੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਧਰਤੀ ਦਾ ਰਾਜ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਨੌਵੇਂ ਮਨਵੰਤਰੀ ਵਿੱਚ ਸਵਨਾ, ਦ੍ਯੁਤਿਮਾਨ, ਭਵਿਆ, ਵਸੁ, ਮੇਧਾਤਿਥੀ, ਸੱਤਵਾਂ ਜੋਤਿਸ਼ਮਾਨ ਅਤੇ ਸਤਿਆ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਹਨ। ਦਕ੍ਸ਼ ਮਾਵਰਨਿਕਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਧ੍ਰਤਕੇਤੁ, ਦੀਪਤਿਕੇਤੁ, ਪੰਚਹਸਤ, ਨਿਰਾਮਯ, ਪૃਥੁਸ਼੍ਰਵਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਹੋਣਗੇ। ਦਸਵੇਂ ਮਨਵੰਤਰੀ ਵਿੱਚ ਮਨੂ ਦਾ ਨਾਮ ਬ੍ਰਹਮਸਾਵਰਨਿ ਹੋਵੇਗਾ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਸੂਧਾਮਾਨ, ਵਿਸ਼ੁੱਧ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸੌ ਦੇਵਤਾ ਹੋਣਗੇ। ਇੰਦਰ ਦਾ ਨਾਮ ਸ਼ਾਂਤੀ ਹੋਵੇਗਾ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹੋਵੇਗਾ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਹਨ: ਹਵਿਸ਼ਮਾਨ, ਸੁਕ੍ਰਿਤ, ਸਤਿਆ, ਤਪੋਮੂਰਤੀ, ਅਤੁੱਲ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲਾ ਨਾਭਾਗਾ, ਅਤੇ ਸਤ੍ਯਕੇਤੁ। ਬ੍ਰਹਮਸਾਵਰਨਿ ਦੇ ਦਸ ਪੁੱਤਰ—ਸੁਕਸ਼ੇਤ੍ਰ, ਉੱਤਮੌਜਾ, ਭੂਰੀਸ਼ੇਣ ਅਤੇ ਹੋਰ—ਧਰਤੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨਗੇ। ਗਿਆਰਵੇਂ ਮਨਵੰਤਰੀ ਵਿੱਚ ਮਨੂ ਦਾ ਨਾਮ ਧਰਮਸਾਵਰਨਿ ਹੋਵੇਗਾ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਵਿਹੰਗਮ, ਕਾਮਾਗਮ, ਨਿਰਵਾਣ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ—ਇਹ ਤੀਹ-ਤੀਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਹੋਣਗੇ, ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਦਾ ਨਾਮ ਪ੍ਰਿਸ਼ਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ—ਨਿਹਸਵਰਾ, ਅਗਨਿਤੇਜ, ਵਪੁਸ਼ਮਾਨ, ਘਣੀ, ਆਰੁਣੀ, ਹਵਿਸ਼ਮਾਨ ਅਤੇ ਅਨਘਾ—ਹੋਣਗੇ। ਧਰਮਸਾਵਰਨਿ ਦੇ ਪੁੱਤਰ—ਸਰਵਤ੍ਰਗ, ਸੁਧਰਮਾ, ਦੇਵਾਨੀਕ ਅਤੇ ਹੋਰ—ਧਰਤੀ ਦਾ ਰਾਜ ਸੰਭਾਲਣਗੇ। ਬਾਰਹਵੇਂ ਮਨਵੰਤਰੀ ਵਿੱਚ ਮਨੂ ਦਾ ਨਾਮ ਸਾਵਰਨਿ ਹੋਵੇਗਾ, ਜੋ ਰੁਦ੍ਰ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੋਵੇਗਾ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਇੰਦਰ ਦਾ ਨਾਮ ਰਤੁਧਾਮਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਪੰਜ ਸਮੂਹ ਦੇਵਤਾ—ਹਰਿਤਾ, ਰੋਹਿਤਾ, ਸੁਮਨਸਾ, ਸੁਕਰਮਾਣਾ, ਅਤੇ ਸੁਰਾਪਾ—ਹਰ ਇੱਕ ਵਿੱਚ ਦਸ-ਦਸ। ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ—ਤਪਸਵੀ, ਸੁਤਪਸ, ਤਪੋਮੂਰਤੀ, ਤਪੋਰਤੀ, ਤਪੋਧ੍ਰਿਤੀ, ਦ੍ਯੁਤੀ ਅਤੇ ਤਪੋਧਨ। ਮਨੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ—ਦੇਵਵਾਨ, ਉਪਦੇਵ, ਦੇਵਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਅਤੇ ਹੋਰ—ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਰਾਜ ਕਰਨਗੇ। ਤੇਰਵੇਂ ਮਨਵੰਤਰੀ ਵਿੱਚ ਮਨੂ ਦਾ ਨਾਮ ਰੁਚਿ ਹੋਵੇਗਾ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਤਿੰਤੀ-ਤਿੰਤੀ ਸਮੂਹ—ਸੁਤ੍ਰਾਮਾਣਾ, ਸੁਕਰਮਾਣਾ, ਸੁਧਰਮਾਣਾ, ਅਮਰਾ—ਹੋਣਗੇ। ਇੰਦਰ, ਦਿਨ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ, ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹੋਵੇਗਾ। ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ—ਮੋਹ ਰਹਿਤ, ਸਤਿਆ ਦੇਖਣ ਵਾਲਾ, ਅਡੋਲ, ਲਾਲਸਾ ਰਹਿਤ, ਅਟੱਲ, ਅਵਿਨਾਸੀ, ਅਤੇ ਸਤਪਾ—ਇਹ ਸੱਤਵਾਂ ਰਿਸ਼ੀ ਹੋਵੇਗਾ। ਮਨੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ—ਚਿਤ੍ਰਸੇਨਾ, ਵਿਚਿਤ੍ਰ ਅਤੇ ਹੋਰ—ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਰਾਜ ਕਰਨਗੇ। ਚੌਦਵੇਂ ਮਨਵੰਤਰੀ ਵਿੱਚ ਮਨੂ ਦਾ ਨਾਮ ਮਨੂ ਹੋਵੇਗਾ; ਇੰਦਰ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋਵੇਗਾ। ਪੰਜ ਸਮੂਹ ਦੇਵਤਾ—ਚਾਕਸ਼ੁਸ, ਪਵਿਤ੍ਰ, ਕਨਿਸ਼ਠ, ਭ੍ਰਾਜਿਕ ਅਤੇ ਵਾਚਵ੍ਰਿਧ। ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ—ਅਗਨਿਬਾਹੁ, ਸ਼ੁਚਿ, ਸ਼ੁਕ੍ਰ, ਮਾਗਧ, ਓਗਨੀਧ੍ਰ, ਯੁਕਤ ਅਤੇ ਜਿਤ। ਮਨੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ—ਊਰੁਗ, ਗੰਭੀਰ, ਬੁੱਧੀ ਅਤੇ ਹੋਰ—ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਰਾਜ ਕਰਨਗੇ। ਚਾਰ ਯੁਗਾਂ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਜਦੋਂ ਵੇਦਾਂ ਵਿਚ ਉਲਝਣ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਦੋਂ ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀ ਸਵਰਗ ਤੋਂ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਆ ਕੇ ਵੇਦਾਂ ਨੂੰ ਫਿਰ ਤੋਂ ਚਲਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਹਰ ਚੱਕਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ, ਮਨੂ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਦੇਵਤਾ, ਜੋ ਯਜਨ ਵਿਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਮਨਵੰਤਰੀ ਦੇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਣ ਤੱਕ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਮਨੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਵੰਸ਼, ਜਦ ਤੱਕ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਧਰਤੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਮਨੂ, ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀ, ਦੇਵਤਾ, ਮਨੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ-ਰਾਜਾ, ਅਤੇ ਇੰਦਰ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਇੱਕ ਮਨਵੰਤਰੀ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਚੌਦਾਂ ਮਨਵੰਤਰੀਆਂ ਲੰਘ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਦ ਇੱਕ ਪੂਰਾ ਕਲਪ, ਜੋ ਹਜ਼ਾਰ ਯੁਗਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ, ਪੂਰਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੀ ਰਾਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਪਾਣੀ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਸ਼ਾ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨੀਂਦ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਨਿਗਲ ਕੇ, ਸਭ ਕੁਝ ਰਚਣ ਵਾਲਾ, ਆਪਣੇ ਮਾਇਆ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਜਨਾਰਦਨ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਸਰੋਤ, ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਭਗਵਾਨ ਜਾਗਦਾ ਹੈ, ਤਦੋਂ, ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ, ਅਵਿਨਾਸੀ, ਰਜੋ ਗੁਣ ਵਾਲਾ, ਹਰ ਕਲਪ ਵਿੱਚ ਦੁਬਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਰਚਦਾ ਹੈ। ਮਨੂ, ਰਾਜਾ, ਇੰਦਰ, ਦੇਵਤਾ, ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਸਤਵ ਗੁਣ ਵਾਲੇ ਭਾਗ ਹਨ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਠੀਕ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਉਹੀ ਵਿਸ਼ਨੁ, ਜਿਸ ਦੀ ਕਿਰਿਆ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਹੈ, ਚਾਰ ਯੁਗਾਂ ਦੀ ਵ੍ਯਵਸਥਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ ਵਿੱਚ, ਕਪਿਲ ਅਤੇ ਹੋਰ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ, ਉੱਚਤ ਗਿਆਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਪਤੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਦੁਸ਼ਟਾਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰਕੇ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਮਹਾਂ-ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲਾ, ਵਿਆਸ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਵੇਦ ਨੂੰ ਚਾਰ ਵਿਚ ਵੰਡਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਨੇਕ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਦਵਾਪਰ ਵਿੱਚ, ਵੇਦਾਂ ਨੂੰ ਵੰਡ ਕੇ, ਕਲੀ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਹਰੀ ਕਲਕੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਬੁਰੇ ਆਚਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਧਰਮ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅਨੰਤ ਆਤਮਾ ਸਦਾ ਹੀ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ, ਰਚਨਾ ਅਤੇ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ। ਮੈਤ੍ਰੇਯ ਜੀ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਪਿਛਲੀ, ਮੌਜੂਦਾ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਦੀ ਸਥਿਤੀ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਦੀ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਇੱਥੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵੀ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਭ ਮਨਵੰਤਰੀਆਂ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣਾਈ ਹੈ; ਹੁਣ ਦੱਸੋ, ਹੋਰ ਕੀ ਸੁਣਾਉਣ?