ਮਹਾਨ ਸਾਧੂ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮਨਵੰਤਰਾ ਦੀਆਂ ਪਵਿੱਤਰ ਘਟਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਵਤਾਰਾਂ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣਾਂਗਾ। ਤਾਮਸ ਮਨਵੰਤਰ ਦੇ ਆਉਣ ’ਤੇ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਹਰਿ ਹਰੀਆ ਤੋਂ ਜਨਮੇ ਅਤੇ ਹਰੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਸਮੇਤ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ। ਫਿਰ ਰੈਵਤ ਮਨਵੰਤਰ ਵਿੱਚ, ਦਿਵ੍ਯ ਹਰਿ ਸੰਭੂਤੀ ਤੋਂ ਰੈਵਤ ਦੇਵਤਿਆਂ ਸਮੇਤ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ ਅਤੇ ਉਹ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਮੰਨੇ ਗਏ। ਚਾਕਸ਼ੁਸ਼ ਮਨਵੰਤਰ ਵਿੱਚ, ਪਰਮ ਦੇਵਤਾ ਵੈਕੁੰਠਾ ਤੋਂ ਵੈਕੁੰਠ ਦੇਵਤਿਆਂ ਸਮੇਤ ਜਨਮੇ। ਜਦੋਂ ਵੈਵਸ੍ਵਤ ਮਨਵੰਤਰ ਆਇਆ, ਤਦ ਵਿ্ণੁ ਆਦਿਤੀ ਅਤੇ ਕਸ਼੍ਯਪ ਤੋਂ ਵਾਮਨ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਨਾਲ ਤਿੰਨ ਡਿਗ ਪਾ ਕੇ ਤਿੰਨੋ ਲੋਕ ਜਿੱਤ ਲਏ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨੋ ਭੂਵਨਾਂ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਵਾਘਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰਕੇ ਪੁਰੰਦਰ (ਇੰਦਰ) ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਹਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੱਤ ਮਨਵੰਤਰਾ ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਰੂਪ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਰਾਹੀਂ ਉਹ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦੇ ਆਏ ਹਨ। ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸਾਰਾ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਉਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੁ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ "ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲਾ"। ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ, ਮਨੁ, ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀ, ਮਨੁ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਤੀਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਇੰਦਰ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੀ ਅਖੁੱਟ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮੈਤ੍ਰੇਯ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: "ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਸੱਤ ਮਨਵੰਤਰਾ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਹੁਣ ਮੈਨੂੰ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਮਨਵੰਤਰਾ ਦੀ ਵੀ ਕਥਾ ਦੱਸੋ।" ਸ਼੍ਰੀ ਪਾਰਾਸ਼ਰ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ: ਸੰਜਨਾ, ਜੋ ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਦੀ ਧੀ ਸੀ, ਉਸਨੇ ਸੂਰਜ ਦੇ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ; ਮਨੁ, ਯਮ ਅਤੇ ਯਮੀ ਉਸਦੇ ਪੁੱਤਰ-ਪੁੱਤਰੀ ਹਨ। ਪਰ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਤੇਜਸਵੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਨੂੰ ਸਹਿ ਨਾ ਸਕੀ, ਇਸ ਲਈ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਛਾਂ (ਛਾਇਆ) ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਥਾਨ ’ਤੇ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਖੁਦ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਤਪ ਕਰਣ ਲਈ ਚਲੀ ਗਈ। ਸੂਰਜ ਨੇ, ਸੰਜਨਾ ਸਮਝ ਕੇ, ਛਾਇਆ ਨਾਲ ਤਿੰਨ ਪੁੱਤਰ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ: ਸ਼ਨੇਸ਼ਚਰ, ਦੂਜਾ ਮਨੁ (ਸਾਵਰਨਿ) ਅਤੇ ਤਪਤੀ। ਜਦ ਛਾਇਆ ਨੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਯਮ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ, ਤਾਂ ਇਹ ਗੱਲ ਸਮਝ ਆ ਗਈ ਕਿ ਇਹ ਅਸਲ ਮਾਂ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਕੋਈ ਹੋਰ ਹੈ। ਫਿਰ ਸੂਰਜ ਨੇ ਗਹਿਰੀ ਧਿਆਨ ਧਰ ਕੇ ਸੰਜਨਾ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਘੋੜੀ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਤਪ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਸੂਰਜ ਨੇ ਘੋੜੇ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਉਸ ਨਾਲ ਅਸ਼ਵਿਨੀ ਕੁਮਾਰ (ਜੋੜੇ ਦੇਵਤਾ) ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ, ਅਤੇ ਆਖ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਰੇਵੰਤ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਸੂਰਜ ਨੇ ਸੰਜਨਾ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਆਪਣੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਲਿਆਇਆ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਚੰਡ ਰੋਸ਼ਨੀ ਨੂੰ ਘਟਾਇਆ। ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਨੇ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਇਕ ਚੱਕ ’ਤੇ ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਦਾ ਅੱਠਵਾਂ ਭਾਗ ਕੱਟ ਦਿੱਤਾ, ਪਰ ਬਾਕੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਫਿਰ ਵੀ ਅਡੋਲ ਰਹੀ। ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਨੇ ਜੋ ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਕੱਟਿਆ, ਉਹ ਪ੍ਰਚੰਡ ਤੇਜ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗਾ। ਉਸੀ ਤੋਂ ਤਵਸ਼ਟਾ ਨੇ ਵਿਸ਼ਨੁ ਦਾ ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਚੱਕਰ, ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ, ਧਨ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਪਲਕੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਸਤਰ-ਸ਼ਸਤਰ ਬਣਾਏ। ਗੁਹਾ ਦਾ ਭਾਲਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਹਥਿਆਰ ਵੀ ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਨੇ ਉਸੇ ਤਜ ਤੋਂ ਬਣਾਏ। ਦੂਜਾ ਮਨੁ, ਜੋ ਛਾਇਆ ਅਤੇ ਸੰਜਨਾ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਸਾਵਰਨਿ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ, ਹੇ ਭਾਗ੍ਯਸ਼ਾਲੀ, ਅੱਠਵੇਂ ਮਨਵੰਤਰਾ, ਜਿਸਨੂੰ ਸਾਵਰਨਿਕ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣੋ। ਉਹ ਮਨੁ, ਸਾਵਰਨਿ, ਉਤਪੰਨ ਹੋਵੇਗਾ ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਦੇਵਤੇ ਸੁਤਪ, ਅਮਿਤਾਭ ਆਦਿ ਹੋਣਗੇ। ਹਰ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਵੀਹ-ਵੀਹ ਦੇਵਤੇ ਹੋਣਗੇ। ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਨਾਮ ਹਨ: ਦੀਪਤਿਮਾਨ, ਗਾਲਵਾ, ਰਾਮ, ਕ੍ਰਿਪ, ਦ੍ਰੋਣ, ਮੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਵਿਆਸ ਅਤੇ ਰਿਸ਼੍ਯਸ਼੍ਰਿੰਗ। ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਨਾਲ, ਬਲੀ, ਜੋ ਵਿਰੋਚਨ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ ਅਤੇ ਨੀਚ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇੰਦਰ ਹੋਵੇਗਾ। ਵੀਰਜ, ਉਰਵਰੀਵਾਨ, ਨਿਰਮੋਕ ਆਦਿ, ਸਾਵਰਨਿ ਮਨੁ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹੋਣਗੇ ਜੋ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਰਾਜ ਕਰਣਗੇ। ਨੌਂਵਾਂ ਮਨੁ ਦੱਖ ਸਾਵਰਨਿ ਹੋਵੇਗਾ। ਪਾਰਸ, ਮਰੀਚਿਗਰਭ, ਸੁਧਰਮਾਣ, ਇਹ ਤਿੰਨ ਤਿੰਨ ਸਮੂਹ ਹੋਣਗੇ ਅਤੇ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਬਾਰਾਂ-ਬਾਰਾਂ ਦੇ ਗ੍ਰੁੱਪਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣਗੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰ ਬਹੁਤ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਹੋਵੇਗਾ। ਉਹ ਸਮੇਂ ਦੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ: ਸਵਨਾ, ਦ੍ਯੁਤਿਮਾਨ, ਭਵ੍ਯ, ਵਾਸੁ, ਮੈਧਾਤਿਥਿ, ਜੋਤਿਸਮਾਨ (ਸੱਤਵਾਂ) ਅਤੇ ਸਤ੍ਯ ਹੋਣਗੇ। ਧ੍ਰਿਤਕੇਤੁ, ਦੀਪ੍ਤਿਕੇਤੁ, ਪੰਚਹਸਤ, ਨਿਰਾਮਯ, ਪૃਥੁਸ਼੍ਰਵਾ ਆਦਿ, ਦੱਖ ਸਾਵਰਨਿ ਮਨੁ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹੋਣਗੇ। ਦਸਵਾਂ ਮਨੁ ਬ੍ਰਹ੍ਮਸਾਵਰਨਿ ਹੋਵੇਗਾ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਸੁਧਾਮਾਨ, ਵਿਸ਼ੁੱਧ ਅਤੇ ਸੌ ਦੇਵਤੇ ਹੋਣਗੇ। ਇੰਦਰ ਦਾ ਨਾਮ ਸ਼ਾਂਤੀ ਹੋਵੇਗਾ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹੋਵੇਗਾ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀ: ਹਵਿਸ਼ਮਾਨ, ਸੁਕ੍ਰਿਤ, ਸਤ੍ਯ, ਤਪੋਮੂਰਤਿ, ਨਾਭਾਗ (ਅਤੁੱਲ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲਾ), ਸਤ੍ਯਕੇਤੁ ਹੋਣਗੇ। ਸੁਕਸ਼ੇਤਰ, ਉਤਤਮੌਜਾ, ਭੂਰੀਸ਼ੇਣ ਆਦਿ, ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਦਸ ਪੁੱਤਰ, ਧਰਤੀ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਨਗੇ। ਗਿਆਰਵਾਂ ਮਨੁ ਧਰਮਸਾਵਰਨਿ ਹੋਵੇਗਾ। ਵਿਹੰਗਮ, ਕਾਮਾਗਮ, ਨਿਰਵਾਣ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀ—ਇਹ ਮੁੱਖ ਦੇਵਤੇ ਹੋਣਗੇ, ਹਰ ਗਰੁੱਪ ਵਿੱਚ ਤੀਹ-ਤੀਹ ਹੋਣਗੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇੰਦਰ ਪૃਸ਼ਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀ: ਨਿਹ੍ਸ੍ਵਰ, ਅਗਨਿਤੇਜ, ਵਪੁਸ਼ਮਾਨ, ਘਣੀ, ਆਰੁਣੀ, ਹਵਿਸ਼ਮਾਨ ਅਤੇ ਅਨਘ ਹੋਣਗੇ। ਸਰਵਤ੍ਰਗ, ਸੁਧਰਮਾ, ਦੇਵਾਨੀਕ ਆਦਿ, ਉਸ ਮਨੁ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹੋਣਗੇ, ਜੋ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਰਾਜ ਕਰਨਗੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਮਨਵੰਤਰਾ ਦੀ ਲੰਮੀ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਅਨੇਕ ਰੂਪ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਮਨੁਆਂ ਦੀ ਕਥਾ ਚਲਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਸਦਾ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਲਈ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।