ਮਹਾਨ ਮੈਤ੍ਰੇਯ ਰਿਸ਼ੀ ਜੀ, ਪਰਾਸ਼ਰ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮਨਵੰਤ੍ਰਾਂ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣਾਈ। ਤਾਮਸਾ ਮਨੁ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨਰਾ, ਖਿਆਤੀ, ਕੇਤੁਰੂਪਾ, ਜਾਨੁਜੰਘਾ ਆਦਿ ਸੀ, ਜੋ ਸਭ ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਵਾਲੇ ਸਨ। ਪੰਜਵੇਂ ਮਨਵੰਤ੍ਰ ਵਿੱਚ, ਮਨੁ ਦਾ ਨਾਮ ਰੈਵਤਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਵਿੱਭੂ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣੋ—ਅਮਿਤਾਭਾ, ਭੂਤਰਯਾ, ਵੈਕੁੰਠਾ ਅਤੇ ਸੁਸਮੇਧਾ—ਇਹ ਚੌਦਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਸਨ। ਰੈਵਤਾ ਮਨਵੰਤ੍ਰ ਵਿੱਚ ਹਿਰਣਯਰੋਮ, ਵੇਦਾਸ਼੍ਰੀ, ਉਰਧਵਬਾਹੂ, ਵੇਦਬਾਹੂ, ਸੁਧਾਮਾ, ਪਰਜਨਿਆ ਅਤੇ ਅਵਿਆ—ਇਹ ਸੱਤ ਮਹਾਂਰਿਸ਼ੀ ਸਨ। ਬਲਬੰਧੂ, ਸੰਭਾਵਿਆ, ਸਤ੍ਯਕਾ ਆਦਿ, ਰੈਵਤਾ ਮਨੁ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਮਹਾਂ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਰਾਜਾ ਬਣੇ। ਪ੍ਰਿਯਵ੍ਰਤਾ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ—ਸ੍ਵਾਰੋਚਿਸ਼, ਉੱਤਮ, ਤਾਮਸਾ ਅਤੇ ਰੈਵਤਾ—ਇਹ ਚਾਰ ਮਨੁ ਹਨ, ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਕੁਲ ਵਿੱਚੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ। ਪ੍ਰਿਯਵ੍ਰਤਾ ਨੇ ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੀ ਤਪਸਿਆ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ ਹੀ ਵੰਸ਼ਜਾਂ ਨੂੰ ਮਨਵੰਤ੍ਰਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਬਣਾਇਆ। ਛੇਵਾਂ ਮਨਵੰਤ੍ਰ ਆਇਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮਨੁ ਦਾ ਨਾਮ ਚਾਕਸ਼ੁਸ਼ਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਮਨੋਜਵਾ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਦੇਵਤੇ—ਆਪਿਆ, ਪ੍ਰਸੂਤਾ, ਭਵਿਆ, ਪਥੁਕਾ, ਲੇਖਾ—ਇਹ ਪੰਜ, ਹੋਰ ਤਿੰਨ ਸਮੂਹਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਆਠ ਸਮੂਹ ਬਣੇ। ਸਮੇਧਾ, ਵਿਰਜਾ, ਹਵਿਸ਼ਮਾਨ, ਉੱਤਮ, ਮਧੂ, ਅਤਿਨਾਮਾ, ਅਤੇ ਸਹਿਸ਼ਣੁ—ਇਹ ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀ ਸਨ। ਚਾਕਸ਼ੁਸ਼ਾ ਮਨੁ ਦੇ ਪੁੱਤਰ—ਊਰੂ, ਪੂਰੂ ਅਤੇ ਸ਼ਤਦ੍ਯੁਮਨਾ—ਧਰਤੀ ਦੇ ਮਹਾਂ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਰਾਜਾ ਬਣੇ। ਸੱਤਵੇਂ ਮਨਵੰਤ੍ਰ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਹੁਣ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਮੈਤ੍ਰੇਯ ਜੀ, ਮਨੁ ਦਾ ਨਾਮ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਦੇਵ ਹੈ, ਜੋ ਵਿਵਸ੍ਵਤ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਦੇਵਤੇ ਆਦਿਤ੍ਯ, ਵਸੁ, ਰੁਦ੍ਰ ਆਦਿ ਹਨ; ਪੁਰੰਦਰ, ਤੀਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਸਵਾਮੀ, ਵੀ ਇੱਥੇ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਵਸੀਸ਼ਠ, ਕਾਸ਼੍ਯਪ, ਅਤ੍ਰਿ, ਜਮਦਗਨੀ, ਗੌਤਮ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਅਤੇ ਭਰਦ੍ਵਾਜ—ਇਹ ਸੱਤ ਮਹਾਂਰਿਸ਼ੀ ਹਨ। ਇਕਸ਼੍ਵਾਕੁ, ਨ੍ਰਿਗ, ਧ੍ਰਿਸ਼ਟ, ਸ਼ਰਯਾਤੀ, ਨਰਿਸ਼ਯੰਤ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨਾਭਾਗ ਅਤੇ ਇਸ਼ਟਾ—ਇਹ ਵੀ ਉਲੇਖਿਤ ਹਨ। ਕਰੂਸ਼, ਪ੍ਰਿਸ਼ਧ੍ਰਾ ਅਤੇ ਸੁਮਹਾਨ—ਇਹ ਨੌਂ ਧਰਮਕ ਪੁੱਤਰ ਹਨ ਮਨੁ ਵੈਵਸ੍ਵਤ ਦੇ। ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ, ਜੋ ਅਦੁੱਤੀ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ, ਹਰ ਮਨਵੰਤ੍ਰ ਵਿੱਚ ਵਿਅਪਤ ਰਹੀ ਹੈ; ਹਰ ਮਨਵੰਤ੍ਰ ਵਿੱਚ ਉਹ ਦਿਵਤਾ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਰਹੀ। ਸ੍ਵਾਯੰਭੂਵ ਮਨਵੰਤ੍ਰ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਯਜ्ञ ਵਜੋਂ ਜਨਮਿਆ; ਪਹਿਲੇ ਮਨਵੰਤ੍ਰ ਵਿੱਚ, ਆਕੂਤੀ ਤੋਂ ਮਨ-ਜਨਮ ਦੇਵਤਾ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ। ਫਿਰ, ਸ੍ਵਾਰੋਚਿਸ਼ ਮਨਵੰਤ੍ਰ ਆਇਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਦੇਵਤਾ ਤੁਸ਼ਿਤਾ ਤੋਂ ਆਜਿਤਾ ਵਜੋਂ, ਤੁਸ਼ਿਤਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਸਮੇਤ ਜਨਮਿਆ। ਤੀਜੇ ਮਨਵੰਤ੍ਰ ਉੱਤਮ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਫਿਰ ਤੁਸ਼ਿਤਾ ਵਜੋਂ ਜਨਮਿਆ; ਸਤ੍ਯਾ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਸਤ੍ਯਾ ਵਜੋਂ, ਉੱਤਮ ਸਤ੍ਯਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਸਮੇਤ ਆਇਆ। ਤਾਮਸਾ ਮਨਵੰਤ੍ਰ ਵਿੱਚ, ਹਰੀ ਹਰੀਆ ਤੋਂ, ਹਰੀਆਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਸਮੇਤ ਜਨਮਿਆ। ਰੈਵਤਾ ਮਨਵੰਤ੍ਰ ਵਿੱਚ, ਸੰਭੂਤੀ ਤੋਂ, ਰੈਵਤਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਸਮੇਤ, ਹਰੀ ਵਜੋਂ ਜਨਮਿਆ। ਚਾਕਸ਼ੁਸ਼ਾ ਮਨਵੰਤ੍ਰ ਵਿੱਚ, ਵਿਕੁੰਠਾ ਤੋਂ, ਵੈਕੁੰਠਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਸਮੇਤ, ਪਰਮ ਦੇਵਤਾ ਵੈਕੁੰਠਾ ਜਨਮਿਆ। ਵੈਵਸ੍ਵਤ ਮਨਵੰਤ੍ਰ ਵਿੱਚ, ਵਿਸ਼ਨੁ ਵਾਮਨ ਵਜੋਂ, ਅਦਿਤੀ ਅਤੇ ਕਾਸ਼੍ਯਪ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ। ਵਾਮਨ ਨੇ ਤਿੰਨ ਪੈਰਾਂ ਨਾਲ ਇਹ ਤਿੰਨ ਲੋਕ ਜਿੱਤ ਲਏ, ਅਤੇ ਪੁਰੰਦਰ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਲੋਕ, ਵਿੱਕਟਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰਕੇ, ਦੇ ਦਿੱਤੇ। ਇਹ ਹਨ ਉਸ ਦੇ ਸੱਤ ਮਨਵੰਤ੍ਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰੂਪ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੁਆਰਾ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਹੋਈ। ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸਾਰਾ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਉਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੁ ਕਹਾਉਂਦਾ ਹੈ—'ਵਿਸ਼' ਧਾਤੂ ਤੋਂ, ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ 'ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਨਾ'। ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ, ਮਨੁ, ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀ, ਮਨੁ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਅਤੇ ਇੰਦਰ—ਤੀਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਸਵਾਮੀ—ਇਹ ਸਭ ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੀ ਅਖੰਡ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹਨ। ਮੈਤ੍ਰੇਯ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਆਪਣੇ ਸੱਤ ਮਨਵੰਤ੍ਰਾਂ ਦੀ ਕਥਾ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ, ਹੁਣ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਮਨਵੰਤ੍ਰਾਂ ਦੀ ਵੀ ਕਥਾ ਦੱਸੋ।" ਪਰਾਸ਼ਰ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ—ਸੰਜਨਾ, ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਦੀ ਧੀ, ਸੂਰਜ ਦੀ ਪਤਨੀ ਬਣੀ; ਮਨੁ, ਯਮ ਅਤੇ ਯਮੀ ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ-ਪੁੱਤਰੀ ਹੋਏ। ਪਰ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਤੇਜਸਵੀਤਾ ਨੂੰ ਸਹਿ ਨਾ ਸਕੀ, ਆਪਣੀ ਛਾਂ (ਚਾਇਆ) ਨੂੰ ਸੂਰਜ ਦੇ ਪਾਸ ਛੱਡ ਕੇ, ਖੁਦ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਤਪਸਿਆ ਕਰਨ ਗਈ। ਸੂਰਜ ਨੇ, ਸੰਜਨਾ ਸਮਝ ਕੇ, ਚਾਇਆ ਨਾਲ ਤਿੰਨ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮਾਏ—ਸ਼ਨੈਸ਼ਚਰ, ਹੋਰ ਇਕ ਮਨੁ, ਅਤੇ ਤਪਤੀ। ਜਦੋਂ ਚਾਇਆ ਨੇ, ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਯਮ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ, ਤਦ ਇਹ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਇਹ ਅਸਲ ਮਾਂ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਹੋਰ ਹੈ—ਯਮ ਤੇ ਸੂਰਜ ਵਿਚਕਾਰ ਇਹ ਸੱਚਾਈ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ। ਫਿਰ, ਵਿਵਸ੍ਵਾਨ ਨੇ, ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ, ਸੰਜਨਾ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ, ਘੋੜੀ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਤਪ ਕਰਦੀ ਹੋਈ ਵੇਖਿਆ। ਸੂਰਜ ਨੇ ਘੋੜਾ ਬਣ ਕੇ, ਉਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਅਸ਼ਵਿਨੀ ਕੁੰਭ (ਜੋੜੇ) ਦੇਵਤੇ ਜਨਮਾਏ, ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਰੇਵੰਤ ਵੀ ਜਨਮਿਆ। ਫਿਰ, ਸੂਰਜ ਨੇ ਸੰਜਨਾ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲਿਆ, ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਤੇਜਸਵੀਤਾ ਘਟਾਈ। ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਨੇ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਚੱਕੀ 'ਲਾਠ' ਤੇ ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਤੇਜ ਦਾ ਅਠਵਾਂ ਹਿੱਸਾ ਕੱਟਿਆ, ਪਰ ਬਾਕੀ ਤੇਜ ਘਟਿਆ ਨਹੀਂ। ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੀ ਜੋ ਤੇਜ, ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਨੇ ਕੱਟੀ, ਉਹ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਪਈ। ਉਸ ਤੇਜ ਤੋਂ, ਤਵਸ਼ਟ੍ਰ ਨੇ ਵਿਸ਼ਨੁ ਦਾ ਚਕ੍ਰ, ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ, ਧਨ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਪਲਕੀ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਦਿਵ੍ਯ ਹਥਿਆਰ ਬਣਾਏ। ਗੁਹਾ ਦਾ ਭਾਲਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਹਥਿਆਰ ਵੀ, ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਨੇ ਉਸੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਬਣਾਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਨਵੰਤ੍ਰਾਂ ਦੀ ਕਥਾ, ਦੇਵਤਿਆਂ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੀ ਅਦੁੱਤੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ, ਸੰਤ ਪਰਾਸ਼ਰ ਨੇ ਮੈਤ੍ਰੇਯ ਨੂੰ ਸੁਣਾਈ।