ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਪਰਾਸ਼ਰ ਜੀ ਮੈਤ੍ਰੇਯ ਨੂੰ ਮਨਵੰਤਰਾ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ, ਸਪੁਤਾਂ ਅਤੇ ਸਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ, "ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਵਾਰੋਚਿਸ਼ ਮਨਵੰਤਰਾ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ, ਸਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਬਾਰੇ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸਾਂਗਾ। ਸਵਾਰੋਚਿਸ਼ ਮਨਵੰਤਰਾ ਵਿੱਚ ਪਾਰਾਵਤ ਅਤੇ ਤੁਸ਼ਿਤਾ ਨਾਮਕ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਵਾਸ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਵਡਿਆਨ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲਾ ਵਿਪਸ਼ਚਿਤ ਇੰਦਰ ਸੀ। ਉਸ ਮਨਵੰਤਰਾ ਦੇ ਸਤ ਰਿਸ਼ੀ ਊਰਜਾ, ਸਤੰਭ, ਪ੍ਰਾਣ, ਵਾਤ, ਰਿਸ਼ਭ, ਨਿਰਯ ਅਤੇ ਪਰੀਵਾਨ ਸਨ। ਸਵਾਰੋਚਿਸ਼ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਚੈਤ੍ਰ, ਕਿੰਪੁਰੁਸ਼ ਆਦਿ ਹੋਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੂਜੇ ਮਨਵੰਤਰਾ ਦੀ ਗਾਥਾ ਦੱਸੀ ਗਈ। ਹੁਣ ਅਗਲੇ ਮਨਵੰਤਰਾ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ। ਤੀਜੇ ਮਨਵੰਤਰਾ ਵਿੱਚ ਉੱਤਮ ਨਾਮਕ ਮਨੁ ਆਏ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਸੁਸ਼ਾਂਤੀ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸੁਧਾਮਨ, ਸਤਿਆ, ਜਪਾ, ਪ੍ਰਤਾਰਦਨ ਅਤੇ ਵਸ਼ਵਰਤਿਨ, ਇਹ ਪੰਜਾਂ ਨੂੰ ਬਾਰਾਂ ਗੁਣਵੰਤੇ ਸਮੂਹ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ। ਉੱਤਮ ਮਨੁ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਅਜ, ਪਰਸ਼ੁਦੀਪਤ ਆਦਿ ਹੋਏ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਸਤ ਰਿਸ਼ੀ ਵਸੀਸ਼ਠ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸਨ। ਤਾਮਸ ਮਨਵੰਤਰਾ ਵਿੱਚ ਸੁਪਾਰ ਅਤੇ ਹਰਯਾ ਨਾਮ ਦੇ ਦੇਵਤੇ ਹੋਏ। ਸਤਿਆ ਅਤੇ ਸੁਧਿਆ—ਇਹ ਸਤਾਈ ਸਮੂਹ ਦੇਵ ਗਣ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਇੰਦਰ ਦਾ ਨਾਮ ਸ਼ਿਵੀ ਸੀ, ਜੋ ਸੌ ਯੱਗ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਸਨ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਸਤ ਰਿਸ਼ੀ ਜੋਤਿਰਧਾਮਾ, ਪੁਥੁ, ਕਾਟਿਆ, ਚਿਤਰਾਗਨੀ, ਧਨਕ, ਪੀਵਰਾ ਆਦਿ ਸਨ। ਤਾਮਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨਰਾ, ਖਿਆਤੀ, ਕੇਤੁਰੂਪ, ਜਾਨੁਜੰਘ ਆਦਿ ਵੱਡੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੇ ਸਨ। ਪੰਜਵੇਂ ਮਨਵੰਤਰਾ ਵਿੱਚ ਰੈਵਤ ਨਾਮਕ ਮਨੁ ਹੋਏ, ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਵਿਭੂ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਦੇਵਤੇ ਅਮਿਤਾਭਾ, ਭੂਤਰਯਾ, ਵੈਕੁੰਠ ਅਤੇ ਸੁਸਮੇਧਾ—ਇਹ ਚੌਦਾਂ ਗੁਣਵੰਤੇ ਗਣ ਸਨ। ਸਤ ਰਿਸ਼ੀ: ਹਿਰਣਯਰੋਮਾ, ਵੇਦਾਸ਼੍ਰੀ, ਊਰਧਵਬਾਹੁ, ਵੇਦਬਾਹੁ, ਸੁਧਾਮਾ, ਪਰਜਨਯ ਅਤੇ ਅਵ੍ਯਯ ਸਨ। ਰੈਵਤ ਮਨੁ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਬਲਬੰਧੁ, ਸੰਭਾਵਯ, ਸਤ੍ਯਕਾ ਆਦਿ ਮਹਾਨ ਰਾਜੇ ਬਣੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਵਾਰੋਚਿਸ਼, ਉੱਤਮ, ਤਾਮਸ ਅਤੇ ਰੈਵਤ—ਇਹ ਚਾਰ ਮਨੁ ਪ੍ਰਿਯਵ੍ਰਤ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪ੍ਰਿਯਵ੍ਰਤ ਨੇ ਵੱਡੀ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਕੇ ਭਗਵਾਨ ਵਿਣੂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਆਪਣੇ ਵੰਸ਼ਜ ਮਨਵੰਤਰਾ ਦੇ ਰਾਜਾ ਬਣੇ। ਛੇਵੇਂ ਮਨਵੰਤਰਾ ਵਿੱਚ ਮਨੁ ਦਾ ਨਾਮ ਚਾਕਸ਼ੁਸ਼ ਸੀ, ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਮਨੋਜਵ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਦੇਵਤੇ ਆਪਿਆ, ਪ੍ਰਸੂਤਾ, ਭਵਿਆ, ਪਥੁਕਾ, ਲੇਖਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਤਿੰਨ, ਕੁੱਲ ਆਠ ਗੁਣਵੰਤੇ ਗਣ ਸਨ। ਸਤ ਰਿਸ਼ੀ: ਸੁਮੇਧਾ, ਵੀਰਜਾ, ਹਵਿਸ਼ਮਾਨ, ਉੱਤਮ, ਮਧੁ, ਅਤਿਨਾਮਾ, ਸਹਿਸ਼ਣੁ ਸਨ। ਚਾਕਸ਼ੁਸ਼ ਮਨੁ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਊਰੁ, ਪੂਰੁ ਅਤੇ ਸ਼ਤਧੁੰਮਨ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਰਾਜ ਕੀਤਾ। ਹੁਣ, ਸੱਤਵੇਂ ਮਨਵੰਤਰਾ ਦੇ ਮਨੁ, ਜੋ ਵਿਵਸਵਤ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਸ਼੍ਰਾਧਦੇਵ ਹੈ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਦੇਵਤੇ ਆਦਿਤਯ, ਵਾਸੁ, ਰੁਦ੍ਰ ਆਦਿ ਹਨ। ਇੰਦਰ, ਜੋ ਤੀਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਹਨ, ਉਹ ਪੁਰੰਦਰ ਹਨ। ਸਤ ਰਿਸ਼ੀ ਵਸੀਸ਼ਠ, ਕਸ਼੍ਯਪ, ਅਤ੍ਰਿ, ਜਮਦਗ੍ਨੀ, ਗੌਤਮ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਅਤੇ ਭਰਦਵਾਜ ਹਨ। ਮਨੁ ਦੇ ਪੁੱਤਰ: ਇක්ෂਵਾਕੁ, ਨ੍ਰਿਗ, ਧ੍ਰਿਸ਼ਟ, ਸ਼ਰਯਾਤੀ, ਨਰਿਸ਼ਯੰਤ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨਾਭਾਗ, ਇਸ਼ਟ, ਕਰੂਸ਼, ਪ੍ਰਿਸ਼ਧ੍ਰ ਅਤੇ ਸੁਮਹਾਨ—ਇਹ ਨੌਂ ਧਰਮਾਤਮਾ ਪੁੱਤਰ ਹਨ। ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੀ ਅਤੁੱਲ, ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਅਦਭੁਤ ਸ਼ਕਤੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪ੍ਰਪੰਚ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਹਰ ਮਨਵੰਤਰਾ ਵਿੱਚ ਉਹ ਦਿਵਤਾ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਸਵਾਯੰਭੂ ਮਨਵੰਤਰਾ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਯਜ੍ਯ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਏ, ਜੋ ਆਕੂਤੀ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ। ਸਵਾਰੋਚਿਸ਼ ਮਨਵੰਤਰਾ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਤੁਸ਼ਿਤਾ ਤੋਂ ਆਜਿਤ ਨਾਮਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਤੁਸ਼ਿਤਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਸਮੇਤ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ। ਉੱਤਮ ਮਨਵੰਤਰਾ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਤੁਸ਼ਿਤਾ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਸਤਿਆ ਵਿੱਚ ਸਤਿਆ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਚੋਟੀ ਦੇ ਸਤਿਆ ਸਮੂਹ ਨਾਲ ਆਏ। ਤਾਮਸ ਮਨਵੰਤਰਾ ਵਿੱਚ, ਹਰੀ ਹਰੀਆ ਤੋਂ, ਹਰੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਆਏ। ਰੈਵਤ ਮਨਵੰਤਰਾ ਵਿੱਚ, ਹਰੀ ਸੰਭੂਤੀ ਤੋਂ, ਰੈਵਤ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ। ਚਾਕਸ਼ੁਸ਼ ਮਨਵੰਤਰਾ ਵਿੱਚ, ਵੈਕੁੰਠਾ ਤੋਂ ਵੈਕੁੰਠ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਆਏ। ਵੈਵਸ੍ਵਤ ਮਨਵੰਤਰਾ ਵਿੱਚ, ਵਿਣੂ ਆਦਿਤੀ ਅਤੇ ਕਸ਼੍ਯਪ ਤੋਂ ਵਾਮਨ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਏ। ਤਿੰਨ ਪੈਰ ਪਾ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤਿੰਨੋ ਲੋਕ ਜਿੱਤ ਲਏ ਅਤੇ ਪੁਰੰਦਰ ਨੂੰ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਤਿੰਨ ਭੂਵਨ ਦਿੱਤੇ। ਇਹ ਹਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੱਤ ਮਨਵੰਤਰਾ ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਰੂਪ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਰਾਹੀਂ ਲੋਕ ਪਾਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਸਾਰਾ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਉਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਵਿਆਪਕ ਹੈ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਵਿਣੂ ਕਹਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ 'ਵਿਸ਼' ਧਾਤੂ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ 'ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਨਾ'। ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ, ਮਨੁ, ਸਤ ਰਿਸ਼ੀ, ਮਨੁ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਇੰਦਰ—ਇਹ ਸਭ ਵਿਣੂ ਦੀ ਅਖੁੱਟ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹਨ। ਇਸ ਪਾਠ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਮੈਤ੍ਰੇਯ ਜੀ ਨੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ, "ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ, ਤੁਸੀਂ ਸੱਤ ਮਨਵੰਤਰਾ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ, ਹੁਣ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਮਨਵੰਤਰਾ ਬਾਰੇ ਵੀ ਦੱਸੋ।" ਇਸ ਉੱਤੇ ਪਰਾਸ਼ਰ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਸੰਜਨਾ, ਜੋ ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਦੀ ਧੀ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਸੂਰਜ ਦੇ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਮਨੁ, ਯਮ ਅਤੇ ਯਮੀ ਹਨ, ਹੇ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ।