ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ, “ਜਿਵੇਂ ਛਤਰੀ ਦੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਤੀਲੀਆਂ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਰ ਲਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਸੋਚੋ, ਛਤਰੀ ਕਿੱਥੇ ਰਹਿ ਗਈ? ਇਹੀ ਤਰਕ ਤੇਰੇ ਤੇ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਵੀ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਹੈ—ਮਰਦ, ਔਰਤ, ਗਾਂ ਤੋਂ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਾ, ਘੋੜਾ, ਹਾਥੀ, ਪੰਛੀ ਜਾਂ ਦਰਖ਼ਤ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਸਰੀਰਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ ਨਾਂ ਹਨ, ਜੋ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਕਰਮ ਦੇ ਕਾਰਣ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ ਹਨ। ਮਨੁੱਖ ਨਾ ਤਾਂ ਦੇਵਤਾ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਮਨੁੱਖ, ਪਸ਼ੂ ਜਾਂ ਪੌਦਾ; ਇਹ ਸਾਰੇ ਭੇਦ ਸਰੀਰਕ ਰੂਪਾਂ ਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਸਿਰਫ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਹਨ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ‘ਰਾਜਾ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਰਾਜੇ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸੈਨਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਹੋਰ ਕੁਝ ਵੀ—ਇਹ ਸੱਚ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਸਿਰਫ ਮਨ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਹੈ। ਪਰ ਜੋ ਚੀਜ਼ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਵੀ ਨਾਂ ਨਹੀਂ ਬਦਲਦੀ, ਨਾ ਹੀ ਕਿਸੇ ਤਬਦੀਲੀ ਨਾਲ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ—ਉਸ ਨੂੰ ਤੂੰ ਛੱਡ ਦੇ, ਉਹ ਤੇਰੇ ਲਈ ਕੀ ਹੈ? ਤੂੰ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਹੈਂ, ਆਪਣੇ ਪਿਓ ਦਾ ਪੁੱਤ ਹੈਂ, ਆਪਣੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦਾ ਵੈਰੀ, ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਦਾ ਪਤੀ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤ ਦਾ ਪਿਓ—ਤੈਨੂੰ ਮੈਂ ਕੀ ਆਖਾਂ, ਹੇ ਰਾਜਨ? ਕੀ ਤੂੰ ਆਪਣਾ ਸਿਰ ਹੈਂ? ਜਾਂ ਤੇਰੀ ਗਰਦਨ, ਤੇਰਾ ਪੇਟ, ਤੇਰੇ ਪੈਰ ਤੇ ਹੋਰ ਅੰਗ? ਇਹ ਸਾਰੇ ਤੇਰੇ ਹਨ ਜਾਂ ਤੂੰ ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਹੈਂ? ਹੇ ਰਾਜਨ, ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਅੰਗਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖ ਵੱਸਦਾ ਹੈਂ! ਹੁਣ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਣ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੋ ਜਾ—“ਮੈਂ ਕੌਣ ਹਾਂ?” ਜਦੋਂ ਇਹ ਸੱਚ ਪੱਕਾ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਬਿਨਾਂ ਉਚਿਤ ਤਰੀਕੇ ਦੇ, ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਆਖ ਸਕਦਾ ਹਾਂ ਕਿ “ਮੈਂ ਇਹ ਹਾਂ”, ਹੇ ਰਾਜਨ? ਇਹ ਉੱਚੀ ਸੱਚਾਈ ਵਾਲੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਵੱਡੀ ਆਦਰ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਰਿਸ਼ੀ ਅੱਗੇ ਝੁਕਿਆ ਅਤੇ ਬੋਲੇ, “ਮਹਾਰਾਜ, ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਉੱਚੀ ਸੱਚਾਈ ਵਾਲੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਦੱਸੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਸੁਣ ਕੇ ਮੇਰਾ ਮਨ ਉਲਝ ਗਿਆ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਬਾਰੇ ਜੋ ਗਿਆਨ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਇਹ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਤੱਤ ਹੈ। ਨਾ ਤਾਂ ਮੈਂ ਪਲਕੀਨ ਚੁਕਦਾ ਹਾਂ, ਨਾ ਪਲਕੀਨ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਟਿਕਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਸਰੀਰ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਪਲਕੀਨ ਚੁੱਕੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੈ। ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਕਿਰਿਆ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਇਹ ਗੁਣ ਹੀ ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਦੱਸਿਆ, ਇਹ ਸਾਰਾ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਉੱਚੀ ਸੱਚਾਈ ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਆਈ, ਤਾਂ ਮੇਰਾ ਮਨ ਅਸਥਿਰ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਪਰਮ ਤੱਤ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਪਹਿਲਾਂ, ਹੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ, ਮੈਂ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਕਪਿਲ ਨੂੰ ਪੁੱਛਣ ਲਈ ਨਿਕਲਿਆ ਸੀ। ਹੁਣ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ, ਹੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਭਲਾਈ ਕੀ ਹੈ? ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਗੱਲਾਂ ਦੱਸੀਆਂ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਮਨ ਨੂੰ ਮੁੜ ਪਰਮ ਸੱਚ ਵੱਲ ਦੌੜਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਰਿਸ਼ੀ ਕਪਿਲ, ਹੇ ਦੁਜਜਨਮੇ, ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਅੰਸ਼ ਹਨ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਮੋਹ ਮਾਇਆ ਦੇ ਕਾਰਣ ਹਨ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਆਏ ਹਨ। ਉਹੀ ਭਗਵਾਨ, ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ, ਸਾਡੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਇੱਥੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਲੋਕ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਮੈਂ ਜੋ ਤੁਹਾਡੇ ਅੱਗੇ ਨਿਮਾਣਾ ਖੜਾ ਹਾਂ, ਮੈਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਭਲਾਈ ਦਿਓ, ਹੇ ਰਿਸ਼ੀ; ਤੁਸੀਂ ਗਿਆਨ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਹੋ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ, “ਹੇ ਰਾਜਨ, ਤੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਭਲਾਈ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈਂ ਜਾਂ ਪਰਮ ਸੱਚ ਬਾਰੇ? ਉਹ ਸਭ ਭਲਾਈਆਂ ਜੋ ਪਰਮ ਸੱਚ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹਨ, ਹੇ ਰਾਜਨ। ਜੇ ਕੋਈ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਧਨ-ਦੌਲਤ, ਪੁੱਤਰ ਜਾਂ ਰਾਜ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਉਸ ਦੀ ਭਲਾਈ ਹੈ। ਕਰਮ, ਜਿਸਦਾ ਸਰੂਪ ਯਜਨ ਹੈ, ਉਹ ਚੰਗਾ ਹੈ; ਇਸਦਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਚਾਹੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਨਾਂ ਵੀ ਰੱਖਿਆ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਮੁੱਖ ਭਲਾਈ ਫਲ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀ ਸਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਜੋ ਲੋਕ ਜੋਗ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹਨ, ਉਹ ਪਰਮ ਦਾ ਧਿਆਨ ਵੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ ਹੀ ਸੱਚੀ ਭਲਾਈ ਹੈ, ਜੋ ਪਰਮ ਆਤਮਾ ਦੀ ਭਲਾਈ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਇੱਥੇ ਅਣਗਿਣਤ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵਧੀਆ ਦਿਸਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ, ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਪਰਮ ਸੱਚ ਨਹੀਂ; ਹੁਣ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ। ਜੇ ਧਨ ਨੂੰ ਧਰਮ ਲਈ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਵੀ ਇਹ ਪਰਮ ਸੱਚ ਨਹੀਂ; ਜੇ ਇਸਨੂੰ ਖਰਚਿਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਸਿਰਫ ਇੱਛਾ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਹੈ। ਜੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਉੱਚੀ ਸੱਚਾਈ ਮੰਨਿਆ ਜਾਵੇ, ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਤਾਂ ਉਹ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦਾ ਹੋਵੇਗਾ; ਕਿਉਂਕਿ ਪੁੱਤਰ ਲਈ ਪਿਉ ਹੀ ਉੱਚੀ ਸੱਚਾਈ ਹੈ, ਤੇ ਪਿਉ ਲਈ ਪੁੱਤਰ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਚਲਣ ਵਾਲੀਆਂ ਤੇ ਨਾਂ ਚਲਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਪਰਮ ਸੱਚ ਨਹੀਂ; ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਉੱਚੀ ਸੱਚਾਈ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਦਾ ਕਾਰਣਾਂ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਰਾਜ, ਆਦਿਕ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਉੱਚੀ ਸੱਚਾਈ ਮੰਨਿਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਇਹੀ ਉੱਚੀ ਸੱਚਾਈ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਤੂੰ ਜੋ ਯਜਨਾ ਕਰਮਾਂ ਨੂੰ ਰਿਗ, ਯਜੁਰ ਅਤੇ ਸਾਮ ਵੇਦਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਸੱਚਾਈ ਮੰਨਦਾ ਹੈਂ, ਉਸ ਬਾਰੇ ਵੀ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣ। ਜਿਹੜਾ ਵੀ ਕੰਮ ਮਿੱਟੀ ਨੂੰ ਕਾਰਣ ਬਣਾਕੇ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਬਣੀ ਵਸਤੂ ਹੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਆਪਣੇ ਕਾਰਣ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜੋ ਵੀ ਯਜਨਾ ਨਾਸਵੰਤ ਵਸਤੂਆਂ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ—ਜਿਵੇਂ ਸਮਿਧ, ਘੀ, ਕੁਸ਼ਾ—ਉਹ ਆਪ ਹੀ ਨਾਸਵੰਤ ਹੋਵੇਗੀ। ਜੋ ਗਿਆਨੀ ਹਨ, ਉਹ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਹੀ ਪਰਮ ਸੱਚ ਹੈ; ਪਰ ਜੋ ਨਾਸਵੰਤ ਹੈ, ਉਹ ਨਾਸਵੰਤ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵਿਚੋਂ ਹੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਪਰਮ ਸੱਚ ਨਹੀਂ। ਤੂੰ ਜਿਸ ਕਰਮ ਨੂੰ ਉੱਚੀ ਸੱਚਾਈ ਮੰਨਦਾ ਹੈਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਸਾਧਨ ਹੈ, ਪਰ ਪਰਮ ਸੱਚ ਸਾਧਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਆਪਣੇ ਆਪ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਨਾ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਪਰਮ ਸੱਚ ਦੀ ਖੋਜ ਹੈ; ਪਰ ਜਿਹੜੇ ਭਿੰਨਤਾ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਪਰਮ ਸੱਚ ਵੰਡਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਪਰਮ ਆਤਮਾ ਅਤੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਆਤਮਾ ਦਾ ਮਿਲਾਪ ਹੀ ਪਰਮ ਸੱਚ ਹੈ; ਪਰ ਹੋਰ ਕੁਝ, ਜੋ ਵੱਖਰੀ ਚੀਜ਼ ਹੈ, ਝੂਠੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਉਸ ਸਰੂਪ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦੀ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨਿਸ਼ਚਤ ਤੌਰ ਤੇ ਵਧੀਆ ਹਨ; ਪਰ ਹੁਣ, ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ, ਪਰਮ ਸੱਚ ਬਾਰੇ ਸੁਣ। ਇੱਕ ਆਤਮਾ ਸਭ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੈ, ਸਾਰਿਆਂ ਲਈ ਬਰਾਬਰ, ਪਵਿੱਤਰ, ਨਿਰਗੁਣ, ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਜਨਮ ਤੇ ਵਾਧ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਸਭ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਅਤੇ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਹੈ। ਉਹ ਪਰਮ ਗਿਆਨ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਗਿਆਨੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨਾਂ ਤੇ ਵੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਣਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਨਾ ਤਾਂ ਜੋਗ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਮਿਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਕਦੇ ਹੋਵੇਗਾ, ਹੇ ਰਾਜਨ। ਆਪਣੇ ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਉਹ ਚੇਤਨਾ ਜੋ ਸਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੈ, ਉਹੀ ਪਰਮ ਸੱਚ ਹੈ; ਪਰ ਜਿਹੜੇ ਦੁਵੈਤਤਾ ਵੇਖਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਇਹ ਨਹੀਂ।