ਉੱਥੇ, ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹਿਰਨ ਦੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਪਿਛਲੀ ਜਨਮ ਦੀ ਯਾਦ ਨਾਲ ਇਕ ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਉੱਚ ਕੁਲ ਵਾਲੇ ਯੋਗੀਆਂ ਦੇ ਘਰ ਜਨਮ ਲਿਆ, ਜੋ ਸਦਾ ਨੇਕ ਚਾਲ-ਚਲਣ ਵਾਲੇ ਸਨ। ਉਸ ਨੂੰ ਗਹਿਰੀ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸੀ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੇ ਅਸਲ ਅਰਥ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਮੈਤ੍ਰੇਯ ਜੀ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਜਾਣ ਲਿਆ। ਆਤਮ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵ—ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਹੋਰ ਸਾਰਿਆਂ ਤੱਕ—ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੋਂ ਅਲੱਗ ਨਹੀਂ ਸਮਝਿਆ। ਉਹ ਇੱਕਤਾ ਭਾਵ ਵਾਲੇ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਮਨ ਵਾਲੇ ਹੋ ਗਏ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਸ ਦੀ ਜਨੇਊ ਸੰਸਕਾਰ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਸੀ, ਪਰ ਉਹ ਆਪਣੇ ਅਧਿਆਪਕ ਵਲੋਂ ਸਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਪਾਠ ਨਹੀਂ ਉਚਾਰਦਾ ਸੀ, ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਕਰਮ-ਕਾਂਡ ਜਾਂ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੀ ਪਾਠਸ਼ਾਲਾ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਵੀ ਕੋਈ ਉਸ ਨਾਲ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਗੱਲ ਕਰਦਾ, ਉਹ ਬਹੁਤ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਵਾਬ ਦਿੰਦਾ, ਉਹ ਵੀ ਅਸਭਿਆ ਅਤੇ ਪਿੰਡੂ ਬੋਲ-ਚਾਲ ਵਿੱਚ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਿਦਵਤਾ ਜਾਂ ਵਿਦਿਆ ਦਾ ਰੰਗ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ, ਕਪੜੇ ਗੰਦੇ ਅਤੇ ਮੂੰਹ-ਦੰਦ ਵੀ ਸਾਫ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਜਨਮ ਵਾਲਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨਗਰ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵਲੋਂ ਤਿਰਸਕਾਰਯੋਗ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਯੋਗੀ ਦੀ ਆਦਰ-ਸਤਿਕਾਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਯੋਗ-ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਜਦੋਂ ਲੋਕ ਉਸ ਨੂੰ ਅਣਦੇਖਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹ ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਸਫਲਤਾ ਹਾਸਲ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਯੋਗੀ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਨੇਕ ਰਸਤੇ ਤੋਂ ਕਦੇ ਵੀ ਨਾ ਹਟੇ, ਭਾਵੇਂ ਲੋਕ ਉਸ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਨ; ਲੋਕ ਜਿਹੋ ਜਿਹਾ ਵੀ ਸੋਚਣ, ਉਹ ਉਸ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦੇ। ਹਿਰਣਯਗਰਭ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਚਿੱਤ ਵਾਲਾ ਯੋਗੀ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਮੂਰਖ ਜਾਂ ਪਾਗਲ ਵਰਗਾ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਕਦੇ ਅਨਾਜ, ਦਾਲਾਂ, ਤਿਲ, ਚੌਲ, ਜੜ੍ਹਾਂ, ਜੰਗਲੀ ਫਲ ਜਾਂ ਬੀਜ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ, ਉਹ ਸਮੇਂ ਦੀ ਮਰਯਾਦਾ ਰੱਖ ਕੇ, ਵਧੀਆ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਖਾ ਲੈਂਦਾ। ਜਦੋਂ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ, ਉਸ ਦੇ ਭਰਾ, ਭੈਣੇ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਤੇ ਹੋਰ ਕੰਮਾਂ ਲਈ ਲਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਰੁੱਖਾ-ਸੁੱਖਾ ਖਾਣਾ ਦੇ ਕੇ ਪਾਲਿਆ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਸ ਦੇ ਅੰਗ ਕਮਜ਼ੋਰ ਤੇ ਸੁੱਕ ਗਏ ਸਨ, ਅਤੇ ਉਹ ਮੂਰਖ ਵਰਗਾ ਵਿਹਾਰ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਉਹ ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਦੂਜਿਆਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਕਰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਸਿਰਫ ਖਾਣਾ ਹੀ ਉਸ ਦੀ ਮਜਦੂਰੀ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦੋਂ ਮਹਲ ਦਾ ਇੰਚਾਰਜ ਉਸ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਅਸਭਿਆਤਾ ਅਤੇ ਗੈਰ-ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵਰਤਾਵ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ, ਰਾਜਾ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੂੰ ਕਾਲੀ ਦੇ ਬਲਿ-ਪਸ਼ੂ ਵਜੋਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ। ਰਾਤ ਵੇਲੇ, ਨਿਯਮਤ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਸਜਾ ਕੇ, ਵੈਸ਼ਸ ਬਲੀ ਲਈ, ਮਹਾਕਾਲੀ ਦੇਵੀ, ਜੋ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਦੀ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਗਣਾਂ ਸਮੇਤ ਉੱਥੇ ਆ ਗਈ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਮਹਾਕਾਲੀ ਨੇ ਤੇਜ਼ ਤਲਵਾਰ ਲੈ ਕੇ, ਚੰਬਰਲੇਨ ਦਾ ਗਲਾ ਕੱਟ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਲਹੂ ਪੀ ਲਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਜਦੋਂ ਸੌਵੀਰ ਦੇ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਨੇ ਯਾਤਰਾ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕੀਤੀ, ਤਾਂ ਬਲਾਤਕਾਰੀ (ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਕੰਮ ਲੈਣ ਵਾਲਾ) ਨੇ ਸੋਚਿਆ, "ਇਹ ਮਜਦੂਰੀ ਲਈ ਢੁੱਕਵਾਂ ਹੈ।" ਉਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ, ਜੋ ਅੰਗਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਲਿਪਟਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਸ ਦੀ ਅਸਭਿਆਤਾ ਅਤੇ ਗੈਰ-ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵਰਤਾਵ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਮਜਦੂਰੀ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਰਾਜਾ, ਪਲਕੀ ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਵਧੀਆ ਕਪਿਲ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵੱਲ ਇਕਸ਼ੁਮਤੀ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ ਗਿਆ। ਉਸ ਦੀ ਇੱਛਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਧਰਮ ਦੇ ਗਿਆਨੀ, ਮਹਾਨ ਕਪਿਲ ਰਿਸ਼ੀ ਕੋਲ ਪੁੱਛੇ, "ਇਸ ਦੁੱਖਾਂ ਭਰੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਭਲਾ ਕੀ ਹੈ?" ਬਲਾਤਕਾਰੀ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਤੇ, ਉਹ ਯੋਗੀ ਵੀ ਹੋਰ ਮਜਦੂਰਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਰਾਜੇ ਦੀ ਪਲਕੀ ਚੁੱਕਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜੋ ਸਾਰੀ ਵਿਦਿਆ ਦਾ ਪਾਤ੍ਰ ਸੀ ਅਤੇ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਪਾਪਾਂ ਦੇ ਨਾਸ਼ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਕੇ, ਮਜਬੂਰੀ ਵਿੱਚ ਪਲਕੀ ਚੁੱਕ ਲਈ। ਉਹ ਬੁੱਢੇ ਆਦਮੀ ਵਾਂਗ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਚੱਲਦਾ ਸੀ, ਤੇ ਥੋੜੀ ਥੋੜੀ ਦੇਰ ਹੀ ਅੱਗੇ ਵੇਖਦਾ ਸੀ; ਪਰ ਹੋਰ ਮਜਦੂਰ, ਜੋ ਵਧੀਆ ਸਮਝਦਾਰ ਸਨ, ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਚੱਲਦੇ ਸਨ। ਰਾਜਾ ਨੇ ਜਦੋਂ ਪਲਕੀ ਡੋਲਦੀ ਵੇਖੀ, ਤਾਂ ਕਿਹਾ, "ਇਹ ਕੀ ਹੈ? ਪਲਕੀ ਸਿੱਧੀ ਚਲਾਓ, ਮਜਦੂਰੋ!" ਫਿਰ, ਜਦੋਂ ਪਲਕੀ ਫਿਰ ਡੋਲਦੀ ਵੇਖੀ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਇਹ ਕੀ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ? ਤੁਸੀਂ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਚੁੱਕ ਰਹੇ?" ਰਾਜੇ ਦੀ ਗੱਲ ਵਾਰ ਵਾਰ ਸੁਣ ਕੇ, ਹੋਰ ਮਜਦੂਰਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਇਹ ਹੌਲੀ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ।" ਰਾਜਾ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਕੀ ਤੂੰ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਰਸਤਾ ਚੁੱਕ ਕੇ ਹੀ ਥੱਕ ਗਿਆ? ਜਾਂ ਤੈਨੂੰ ਭਾਰ ਢੋਣ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਹੀਂ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਤੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਲੱਗਦਾ ਹੈਂ?" ਉਸ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ, "ਮੈਂ ਮਜ਼ਬੂਤ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੀ ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਪਲਕੀ ਚੁੱਕ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਨਾ ਮੈਂ ਥੱਕਿਆ ਹਾਂ, ਨਾ ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਮਿਹਨਤ ਲੱਗੀ ਹੈ, ਹੇ ਰਾਜਨ।" ਰਾਜਾ ਨੇ ਫਿਰ ਪੁੱਛਿਆ, "ਤੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਦਿਸਦਾ ਹੈਂ, ਪਲਕੀ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਹੀ ਹੈ। ਸਰੀਰ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਭਾਰ ਢੋਣ ਨਾਲ ਥਕਾਵਟ ਆਉਂਦੀ ਹੀ ਹੈ।" ਉਸ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਰਾਜਨ, ਜੋ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਸਿੱਧਾ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਹੈਂ—ਮੈਂ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹਾਂ ਜਾਂ ਕਮਜ਼ੋਰ—ਇਹ ਗੁਣ ਗਾਂ-ਢੋਢਿਆਂ ਦੇ ਹਨ, ਆਤਮਾ ਦੇ ਨਹੀਂ।" "ਜੇ ਪਲਕੀ ਤੇਰੀ ਹੈ ਅਤੇ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਰੱਖੀ ਹੈ, ਇਹ ਵੀ ਗਲਤ ਹੈ; ਪਰ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣ। ਜਦੋਂ ਪੈਰ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਰੱਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਦ ਪੈਰ ਤੇ ਪਿੰਡਲੀਆਂ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਛੁਹਦੇ ਹਨ; ਪਿੰਡਲੀਆਂ ਉੱਤੇ ਰਾਨਾਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਪੇਟ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਸਰਾ ਹੈ। ਛਾਤੀ, ਬਾਂਹਾਂ ਅਤੇ ਮੋਢੇ ਪੇਟ ਤੋਂ ਉੱਤੇ ਹਨ; ਇਹ ਪਲਕੀ ਮੋਢਿਆਂ ਉੱਤੇ ਹੈ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਾਰ ਇੱਥੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।" "ਇਹ ਸਰੀਰ, ਜੋ ਤੂੰ ਪਲਕੀ ਵਿਚ ਬੈਠਾ ਵੇਖਦਾ ਹੈਂ, ਜੇ ਇਸ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ 'ਤੂੰ' ਜਾਂ 'ਮੈਂ' ਆਖਿਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਅਸਲੀਅਤ ਨਹੀਂ। ਤੂੰ, ਮੈਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਜੀਵ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਤੱਤਾਂ ਵਲੋਂ ਢੋਏ ਜਾਂਦੇ ਹਾਂ; ਇਹ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਸਮੂਹ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਵਹਾਅ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਕੇ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" "ਸੱਤਵ ਆਦਿਕ ਗੁਣ, ਹੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਕਰਮ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹਨ; ਅਤੇ ਅਗਿਆਨ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਕਰਮ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਤਮਾ ਪਵਿੱਤਰ, ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ, ਸ਼ਾਂਤ, ਨਿਰਗੁਣ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿਚ, ਨਾਂ ਵਾਧਾ ਹੈ ਨਾਂ ਘਾਟ।" "ਜਦੋਂ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਨ ਵਧਦਾ ਨ ਘਟਦਾ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਤਾਂ ਤੂੰ ਕਿਹੜੀ ਲੋਜਿਕ ਨਾਲ ਆਖਿਆ ਕਿ 'ਇਹ ਮੋਟਾ ਜਾਂ ਪਤਲਾ ਹੈ'?" "ਜਿਵੇਂ ਪਲਕੀ ਮੋਢਿਆਂ ਉੱਤੇ ਹੈ, ਪੈਰ, ਪਿੰਡਲੀਆਂ, ਰਾਨਾਂ, ਪੇਟ ਆਦਿ ਦੇ ਨਾਲ, ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਾਰ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।" "ਹੇ ਰਾਜਨ, ਇਹ ਪਲਕੀ ਸਿਰਫ ਤੇਰੇ ਵਲੋਂ ਨਹੀਂ, ਹੋਰ ਜੀਵਾਂ ਵਲੋਂ ਵੀ ਢੋਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਇਹ ਲੱਕੜ, ਰੁੱਖ, ਘਰ ਜਾਂ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਬਣੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਵਾਹਕ ਦੀ ਵੱਖਰੀ ਪਛਾਣ ਕੁਦਰਤੀ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਮਿਹਨਤ ਸਹਿਣੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ; ਇਹ ਮੇਰੇ ਵਲੋਂ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ?" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਤਮ-ਤੱਤ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਰਿਹਾ ਸੀ।