ਮਹਾਨ ਸਾਧੂ, ਮੈਤ੍ਰੇਯ ਜੀ, ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਦੇ ਘੋੜੇ harness ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਪੂਰੇ ਇੱਕ ਕਲਪ ਤੱਕ ਖਿੱਚਦੇ ਹਨ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੇ ਵੀ ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ harness ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਘੋੜੇ ਪਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਉੱਠਦੇ ਹਨ ਤੇ ਆਪਣਾ ਕਾਰਜ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਦੇਵਤੇ ਸੋਮਰਸ ਪੀ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਘਟਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਸੂਰਜ ਉਸ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੀ ਇਕੋ ਬਚੀ ਕਲਾ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਇਕ ਰੇਖਾ ਨਾਲ ਭਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜੋ ਕੁਝ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਿੱਚੋਂ ਦੇਵਤੇ ਪੀ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਸੂਰਜ ਵਲੋਂ ਮੁੜ ਭਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਸੂਰਜ ਪਾਣੀ ਚੁਰਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਅੱਧੇ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਤੇ ਸੋਮਰਸ ਇਕੱਠਾ ਕਰ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਦੇਵਤੇ, ਜੋ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਤੇ ਜੀਉਂਦੇ ਹਨ, ਇਸਨੂੰ ਪੀ ਕੇ ਅਮਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਤੇਤੀਹ ਹਜ਼ਾਰ ਤੇ ਤੀਹ ਸੌ ਤੇ ਤੇਤੀਹ ਦੇਵਤੇ, ਇਹ ਸਾਰੇ ਰਾਤ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਨੂੰ ਪੀਂਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ ਦੋ ਕਲਾਵਾਂ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਸੂਰਜ ਦੇ ਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ "ਅਮਾਖਿਆ" ਨਾਮਕ ਰੇਖਾ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਅਮਾਵੱਸਿਆ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਦਿਨ ਤੇ ਰਾਤ ਦੌਰਾਨ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਪਹਿਲਾਂ ਪਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਪੌਦਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਆਹਿਸਤਾ-ਆਹਿਸਤਾ ਫਿਰ ਸੂਰਜ ਵੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੇ ਪੌਦਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਸਮੇਂ ਕੋਈ ਪੌਦਾ ਵੱਢ ਲਵੇ ਜਾਂ ਇਕ ਪੱਤਾ ਵੀ ਢਿੱਲਾ ਕਰ ਦੇਵੇ, ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਹੱਤਿਆ ਦੇ ਪਾਪ ਦਾ ਭਾਗੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦਾ ਪੰਦਰਵਾਂ ਹਿੱਸਾ, ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਬਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਦਿਨ ਦੇ ਦੂਜੇ ਪਹਿਰ ਵਿੱਚ ਪਿਤਰ ਉਸ ਹਿੱਸੇ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਦੋ ਕਲਾਵਾਂ ਬਚ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਸ਼ੁੱਧ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਪਿਤਰ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਿੱਚੋਂ ਪੀ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਅੰਮ੍ਰਿਤ, ਜੋ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੀਆਂ ਰੇਖਾਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਅਮਾਵੱਸਿਆ ਨੂੰ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ, ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੇ ਮਹੀਨੇ ਲਈ ਪਰਮ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਇਹ ਤਿੰਨ ਵਰਨਾਂ ਦੇ ਪਿਤਰ: ਸੌਮ੍ਯ, ਬਰਹਿਸ਼ਦ ਅਤੇ ਅਗ્નਿਸ੍ਵਾਤ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਪਿਤਰ, ਪੌਦਿਆਂ ਦੇ ਠੰਢੇ, ਸੁਖਦਾਇਕ, ਅੰਮ੍ਰਿਤ-ਭਰੇ ਸੁਖਸ਼ਮ ਕਣਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪਾਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਆਪਣੀ ਚਮਕ ਅਤੇ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਪੌਦਿਆਂ, ਮਨੁੱਖਾਂ, ਪਸ਼ੂਆਂ ਤੇ ਕੀੜਿਆਂ ਨੂੰ ਪਾਲਦਾ ਹੈ। ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਰਥ ਹਵਾ, ਅੱਗ ਤੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਤੋਂ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ; ਇਸ ਨੂੰ ਅੱਠ ਸਲੇਟੀ ਘੋੜੇ ਜੋੜੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਜੋ ਹਵਾ ਵਾਂਗ ਤੇਜ਼ ਹਨ। ਵੈਨਸ (ਸ਼ੁਕ੍ਰ) ਦਾ ਮਹਾਨ ਰਥ ਛਤਰੀ ਤੇ ਯੋਕ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਹੈ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਜਨਮੇ ਘੋੜਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਖਿੱਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਝੰਡਿਆਂ ਅਤੇ ਸੇਵਕਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਮੰਗਲ ਦਾ ਸੋਨੇ ਦਾ ਰਥ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅੱਗ ਤੋਂ ਜਨਮੇ ਲਾਲ ਤੇ ਰਤਨ ਰੰਗ ਦੇ ਅੱਠ ਘੋੜੇ ਜੋੜੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਜੋ ਬੜੀ ਸ਼ਾਨ ਨਾਲ ਚਲਦੇ ਹਨ। ਬ੍ਰਹਸਪਤਿ (ਗੁਰੂ) ਦਾ ਸੋਨੇ ਦਾ ਰਥ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅੱਠ ਚਿੱਟੇ ਘੋੜੇ ਜੋੜੇ ਹਨ; ਉਹ ਵਾਰਿਸ਼ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਰਾਸ਼ੀ ਤੋਂ ਰਾਸ਼ੀ ਵੱਲ ਚਲਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਨੀ ਦਾ ਰਥ ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਜਨਮੇ, ਚਿੱਟੇ-ਕਾਲੇ ਰੰਗ ਦੇ ਘੋੜਿਆਂ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਸ਼ਨੀ, ਜੋ ਧੀਰੇ ਚੱਲਣ ਵਾਲਾ ਗ੍ਰਹਿ ਹੈ, ਇਸ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ ਹੋ ਕੇ ਆਹਿਸਤਾ-ਆਹਿਸਤਾ ਚਲਦਾ ਹੈ। ਸਵਰਭਾਨੂ ਦੇ ਅੱਠ ਘੋੜੇ ਭੌਂਆਂ ਵਾਂਗ ਹਨ, ਸਲੇਟੀ ਰੰਗ ਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਸਦਾ ਰਥ ਨੂੰ ਰੁਕਾਵਟ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਖਿੱਚਦੇ ਹਨ। ਰਾਹੂ, ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਤੋਂ ਛੁਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਜੋੜ ਆਉਂਦੇ ਹਨ; ਫਿਰ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਤੋਂ ਮੁੜ ਸੂਰਜ ਵੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਸੂਰਜੀ ਜੋੜ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਕੇਤੂ ਦੇ ਰਥ ਦੇ ਅੱਠ ਘੋੜੇ ਵੀ ਹਵਾ ਵਾਂਗ ਤੇਜ਼ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਰੰਗ ਭੁੱਸ-ਧੂੰਏ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਤੇ ਲੱਕ ਰੰਗ ਵਾਂਗ ਲਾਲ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ, ਮੈਂ ਨੌਂ ਗ੍ਰਹਿਆਂ ਦੇ ਰਥਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ; ਇਹ ਸਾਰੇ ਧ੍ਰੁਵ ਤਾਰੇ ਨਾਲ ਹਵਾ ਦੀਆਂ ਰੱਸੀਵਾਂ ਨਾਲ ਬੰਨੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਗ੍ਰਹਿ, ਤਾਰੇ ਤੇ ਨਕਸ਼ਤਰ—all ਧ੍ਰੁਵ ਤਾਰੇ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹੇ ਹੋਏ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਗੇੜੇ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਵਾ ਦੀਆਂ ਰੇਖਾਵਾਂ ਖਿੱਚਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਿੰਨੇ ਤਾਰੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਇੰਨੀ ਹੀ ਹਵਾ ਦੀਆਂ ਰੇਖਾਵਾਂ ਹਨ; ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਧ੍ਰੁਵ ਤਾਰੇ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਘੁੰਮਦੀਆਂ ਹਨ, ਧ੍ਰੁਵ ਤਾਰਾ ਵੀ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਤੇਲ ਦੇ ਬੂੰਦਾਂ ਚੱਕਰ ਨੂੰ ਘੁੰਮਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਜੋਤਿਸ਼ ਪਵਨ ਦੁਆਰਾ ਚਲਦੇ ਤੇ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਜੋਤਿਸ਼, ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਦੀ ਲਕੜੀ ਦਾ ਚੱਕਰ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ, ਹਵਾ ਦੇ ਚੱਕਰ ਨਾਲ ਚਲਦੇ ਹਨ; ਕਿਉਂਕਿ ਹਵਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਚਲਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਵਾਹਾ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ "ਸ਼ਿਸ਼ੁਮਾਰ" ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਓਥੇ ਹੀ ਧ੍ਰੁਵ ਤਾਰਾ ਖੜਾ ਹੈ; ਹੁਣ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਸਾਧੂ, ਇਸ ਦਾ ਵਿਵਸਥਾ ਵੀ ਸੁਣੋ। ਜਿਹੜਾ ਪਾਪ ਮਨੁੱਖ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਰਾਤ ਨੂੰ ਇਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਛੁਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਤੇ ਜਿੰਨੇ ਤਾਰੇ ਸ਼ਿਸ਼ੁਮਾਰ ਵਿੱਚ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗਿਣਤੀ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਤੇ ਹੋਰ ਵੀ ਜ਼ਿਆਦਾ, ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਉਮਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਉੱਤਾਨਪਾਦ ਨੂੰ ਹੇਠਲਾ ਜੱਬਾ ਜਾਣੋ; ਯਜ੍ਨ ਉਸ ਦਾ ਹੇਠਲਾ ਭਾਗ ਹੈ, ਤੇ ਧਰਮ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ। ਨਾਰਾਇਣ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ; ਅਸ਼ਵਿਨੀ ਕੁੜਮਾਂ ਅੱਗੇਲੇ ਪੈਰਾਂ ਤੇ ਹਨ; ਵਰੁਣ ਤੇ ਅਰਯਮਨ ਪਿੱਛਲੇ ਥਾਈਆਂ ਤੇ ਹਨ। ਸਾਲ ਉਸ ਦੀ ਲਿੰਗ ਹੈ, ਤੇ ਮਿਤ੍ਰਾ ਪਿਛਵਾੜੇ ਤੇ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ। ਪੂੰਛ ਤੇ ਅਗਨੀ ਤੇ ਮਹਿੰਦ੍ਰ ਹਨ, ਫਿਰ ਕਸ਼੍ਯਪ, ਫਿਰ ਧ੍ਰੁਵ; ਸ਼ਿਸ਼ੁਮਾਰ ਦੇ ਚਾਰ ਤਾਰੇ ਕਦੇ ਡੁੱਬਦੇ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧਰਤੀ, ਜੋਤਿਸ਼, ਟਾਪੂ, ਸਮੁੰਦਰ ਤੇ ਪਹਾੜ—all ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਦਰਸਾਈ ਗਈ ਹੈ। ਇਲਾਵਾ, ਖੇਤਰਾਂ, ਦਰਿਆਵਾਂ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀਆਂ ਅਕਾਰਾਂ ਵੀ ਦੱਸੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ; ਹੁਣ ਮੁੜ ਇੱਕ ਸੰਖੇਪ ਸੁਣੋ। ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਰੂਪ ਤੋਂ ਧਰਤੀ ਉਪਜੀ, ਜੋ ਕਮਲ-ਆਕਾਰ ਦੀ ਹੈ, ਪਹਾੜਾਂ, ਸਮੁੰਦਰੀਆਂ ਆਦਿ ਸਮੇਤ। ਜੋਤਿਸ਼ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਹਨ, ਲੋਕ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਹਨ, ਜੰਗਲ, ਪਹਾੜ, ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ, ਦਰਿਆ ਤੇ ਸਮੁੰਦਰ—all ਕੁਝ ਉਹੀ ਹਨ—ਜੋ ਕੁਝ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਹੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਬ੍ਰਾਹਮਣ! ਭਗਵਾਨ ਦਾ ਸਰੂਪ ਗਿਆਨ ਹੈ; ਉਹ ਪਦਾਰਥਕ ਰੂਪ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਪਦਾਰਥ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਪਹਾੜ, ਸਮੁੰਦਰ ਆਦਿਕ ਭਿੰਨਤਾ—all ਗਿਆਨ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਤੀਤੀਆਂ ਹਨ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਕਰਮ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਗਿਆਨ ਸ਼ੁੱਧ, ਨਿਰਮਲ ਤੇ ਆਪਣੇ ਸਰੂਪ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇੱਛਾ-ਰੂਪੀ ਵ੍ਰਿਖ ਦੇ ਫਲਾਂ ਵਾਂਗ, ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ। ਕੀ ਕੋਈ ਪਦਾਰਥ ਹੈ ਜੋ ਬਿਨਾਂ ਸ਼ੁਰੂ, ਵਿਚਕਾਰ ਜਾਂ ਅੰਤ ਦੇ, ਸਦਾ ਇਕੋ ਜਿਹਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ? ਤੇ, ਹੇ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮੇ, ਜੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ, ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਅਸਲ ਸਰੂਪ ਕਿਵੇਂ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਧਰਤੀ ਘੜਾ ਬਣਦੀ ਹੈ, ਘੜਾ ਟੁਕੜੇ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਟੁਕੜੇ ਧੂੜ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਧੂੜ ਤੋਂ ਅਣੂ ਬਣਦੇ ਹਨ; ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਤੇ ਮਤਿ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਭਿੰਨਤਾ ਵੇਖਦੇ ਹਨ—ਹੁਣ ਦੱਸੋ, ਇੱਥੇ ਅਸਲ ਪਦਾਰਥ ਕੀ ਹੈ?