ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਦੋ ਚੀਜ਼ਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਪੁਣ੍ਯਦਾਇਕ ਹਨ ਜੋ ਪਾਪਾਂ ਦੇ ਡਰ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ—ਇਕ ਤਾਂ ਦਿਵ੍ਯ ਗੰਗਾ ਦਾ ਜਲ ਤੇ ਦੂਜਾ ਪਵਿੱਤਰ ਸਨਾਨ। ਪਰ, ਹੇ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ, ਬੱਦਲਾਂ ਵਲੋਂ ਵਰ੍ਹਿਆ ਗਿਆ ਪਾਣੀ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਪਾਲਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਇਹ ਪਾਣੀ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੌਦਿਆਂ ਨੂੰ ਜੀਵਨ ਰੂਪ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਪੌਦੇ ਵਧਦੇ, ਪੱਕਦੇ ਤੇ ਫਲਦਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਲਾਭਕਾਰੀ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਵਰ੍ਹੇ ਹੋਏ ਪਾਣੀ ਨਾਲ, ਲੋਕ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਨਿੱਤ ਨਿਯਮਤ ਯਜਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਰਮਾਂ ਰਾਹੀਂ ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਪਾਲਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਯਜ, ਵੇਦ, ਦੁਜਾਤੀਆਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜੀਵ-ਜੰਤੂ—ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਵਰਖਾ ਨਾਲ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਨਾਲ ਹੀ ਅਨਾਜ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵਰਖਾ ਆਪ ਹੀ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਸੂਰਜ ਵਲੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸੂਰਜ ਦਾ ਆਧਾਰ ਧੁਰੂ ਤਾਰਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੋ ਧੁਰੂ ਨੂੰ ਸਮਭਾਲ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਉਹ ਸ਼ਿਸ਼ੁਮਾਰਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਸਵਭਾਵ ਨਾਰਾਇਣ ਹੀ ਹੈ। ਨਾਰਾਇਣ ਉਸ ਸ਼ਿਸ਼ੁਮਾਰਾ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਵਸਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਆਦਿ ਤੇ ਸ਼ਾਸ਼ਵਤ ਪਰਮਾਤਮਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਸੁਣੋ, ਸੋਮ (ਚੰਦ੍ਰਮਾ) ਦੇ ਰਥ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ। ਉਸਦਾ ਰਥ ਤਿੰਨ ਪਹੀਏ ਵਾਲਾ ਤੇ ਚਿੱਟੇ ਚਮਕਦਾਰ ਜੈਸਮੀਨ ਵਰਗਾ ਹੈ। ਇਸ ਉੱਤੇ ਦੱਸ ਘੋੜੇ ਜੋੜੇ ਹਨ—ਪੰਜ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਤੇ ਪੰਜ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ। ਇੰਝ ਉਹ ਚੱਲਦਾ ਹੈ। ਤਾਰੇ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਲਕੀਰ ਤੇ ਚੱਲਦੇ ਹਨ, ਧੁਰੂ ਤਾਰੇ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹਨ; ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਵਾਧ-ਘਟ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਦੇ ਘੋੜੇ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੇ ਵੀ, ਇਕ ਵਾਰ ਜੋੜੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਪੂਰੇ ਇੱਕ ਕਲਪ ਲੰਘਦੇ ਹਨ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਜੋ ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਚੰਦ੍ਰਮਾ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਲੋਂ ਘਟਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਤੇ ਪੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਮੁੜ ਪੂਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਚਮਕਦਾਰ ਸੂਰਜ ਇਕ ਰਹਿੰਦੀ ਕਲਾ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਇਕ ਰੇਖ ਨਾਲ ਭਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜੋ ਭਾਗ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਲੋਂ ਪੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਸੂਰਜ ਵਲੋਂ ਮੁੜ ਭਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਚੁਰਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਅੱਧ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਿੱਚੋਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਤੇ ਸੁਧਾ ਇਕੱਠੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਦੇਵਤੇ, ਜੋ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਉੱਤੇ ਜੀਊਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਇਸ ਨੂੰ ਪੀਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਇਸ ਕਾਰਨ ਅਮਰ ਹਨ। ਤੀਹ ਹਜ਼ਾਰ ਤਿੰਨ ਸੌ ਤੇ ਤਿੰਨਤੀ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਤਿੰਨਤੀ ਹੋਰ ਦੇਵਤੇ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਨੂੰ, ਜੋ ਰਾਤ ਦਾ ਰਾਜਾ ਹੈ, ਪੀਂਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਸਿਰਫ ਦੋ ਕਲਾ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਸੂਰਜ ਦੇ ਗੋਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; 'ਅਮਾਖਿਆ' ਨਾਂ ਦੀ ਰੇਖ ਵਿੱਚ ਉਹ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸੇ ਲਈ ਅਮਾਵੱਸਿਆ (ਨਵਾਂ ਚੰਦ) ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦਿਨ ਤੇ ਰਾਤ ਦੌਰਾਨ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਪਹਿਲਾਂ ਪਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਪੌਦਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਸੂਰਜ ਵੱਲ ਵਧਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਪੌਦਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ, ਜੋ ਕੋਈ ਪੌਦਾ ਕੱਟਦਾ ਜਾਂ ਇਕ ਪੱਤਾ ਵੀ ਤੋੜਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੱਤਿਆ ਜਿਹਾ ਪਾਪ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਸਿਰਫ ਪੰਦਰਾਂਵਾਂ ਭਾਗ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਦੁਪਹਿਰ ਵੇਲੇ ਪਿਤਰ-ਦੇਵਤੇ ਉਸ ਹੇਠਲੇ ਭਾਗ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਬਾਕੀ ਦੋ ਕਲਾਵਾਂ, ਜੋ ਖਾਲਿਸ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਹਨ, ਪਿਤਰ-ਦੇਵਤੇ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਿੱਚੋਂ ਪੀਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਅੰਮ੍ਰਿਤ, ਜੋ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਤੋਂ ਨਵੇਂ ਚੰਦ ਨੂੰ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ, ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮਹੀਨੇ ਲਈ ਪਰਮ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਸੌਮ੍ਯ, ਬਰਹਿਸ਼ਦ ਤੇ ਅਗਨਿਸ਼ਵਾਤ ਤਿੰਨ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਪਿਤਰ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ (ਚੜ੍ਹਦੇ ਚੰਦ) ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਪੱਖ (ਘਟਦੇ ਚੰਦ) ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ, ਪੌਦੇ ਆਪਣੇ ਠੰਢੇ ਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ-ਭਰੇ ਕਣਾਂ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪੋਸ਼ਣਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੀ ਚਮਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਨਾਲ ਪੌਦੇ ਤੇ ਜੜੀਆਂ ਉਗਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ, ਪਸ਼ੂ ਤੇ ਕੀਟ-ਪਤੰਗ ਪਾਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ (ਬੁੱਧ) ਦਾ ਰਥ ਵਾਤ, ਅੱਗ ਤੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੈ; ਇਸ ਉੱਤੇ ਅੱਠ ਪੀਲੇ ਤੇ ਤੇਜ਼ ਹਵਾ ਵਰਗੇ ਘੋੜੇ ਜੋੜੇ ਹਨ। ਸ਼ੁਕਰ ਦਾ ਰਥ ਛਤਰੀ, ਯੋਗ ਤੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਜਨਮੇ ਘੋੜਿਆਂ ਨਾਲ, ਝੰਡਿਆਂ ਤੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਮੰਗਲ ਦਾ ਮਹਾਨ ਰਥ ਸੁਨਹਿਰੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਅੱਗ ਤੋਂ ਜਨਮੇ, ਲਾਲ ਤੇ ਰਤਨ ਵਰਗੇ ਅੱਠ ਘੋੜੇ ਜੋੜੇ ਹਨ। ਬ੍ਰਹਸਪਤਿ (ਗੁਰੂ) ਦਾ ਸੁਨਹਿਰੀ ਰਥ ਅੱਠ ਚਿੱਟੇ ਘੋੜਿਆਂ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਬਰਸਾਤ ਦੇ ਅੰਤ 'ਚ ਚਿੰਨ੍ਹ ਤੋਂ ਚਿੰਨ੍ਹ ਚਲਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਨੀ ਦਾ ਰਥ ਅਸਮਾਨ ਤੋਂ ਜਨਮੇ, ਚਿੱਟੇ-ਕਾਲੇ ਰੰਗ ਦੇ ਘੋੜਿਆਂ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਇਸ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਸ਼ਨੀ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਚਲਦਾ ਹੈ। ਸਵਰਭਾਨੂ ਦੇ ਅੱਠ ਘੋੜੇ ਮਧੁਮੱਖੀਆਂ ਵਰਗੇ, ਸਲੇਟੀ ਰੰਗ ਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਸਦਾ ਉਸਦੇ ਰਥ ਨੂੰ ਰੋਕਿਆ ਬਿਨਾਂ ਖਿੱਚਦੇ ਹਨ। ਰਾਹੂ, ਸੂਰਜ ਤੋਂ ਛੁਟ ਕੇ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਲ ਸੰਧੀਆਂ ਤੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਤੋਂ ਮੁੜ ਸੂਰਜ ਵੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੇਤੂ ਦੇ ਰਥ ਦੇ ਅੱਠ ਘੋੜੇ ਵੀ ਹਵਾ ਵਰਗੇ ਤੇ ਚੀਕੜ-ਧੂੰਏਂ ਵਰਗੇ ਰੰਗ ਦੇ, ਲਾਲੀ ਲਏ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਭਾਗ੍ਯਸ਼ਾਲੀ, ਮੈਂ ਨੌਂ ਗ੍ਰਹਾਂ ਦੇ ਰਥਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਸਭ ਧੁਰੂ ਤਾਰੇ ਨਾਲ ਹਵਾ ਦੀਆਂ ਲੀਕਾਂ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਗ੍ਰਹਾਂ, ਤਾਰਿਆਂ ਤੇ ਨਕਸ਼ਤਰਾਂ ਦੇ ਸਥਾਨ ਸਭ ਧੁਰੂ ਤਾਰੇ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਹਵਾ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਖਿੱਚੇ ਜਾਂਦੇ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਮਾਰਗ 'ਚ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ। ਜਿੰਨੇ ਤਾਰੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਹਵਾ ਦੀਆਂ ਲੀਕਾਂ ਹਨ; ਇਹ ਸਭ ਧੁਰੂ ਤਾਰੇ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹਨ ਤੇ ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ, ਧੁਰੂ ਤਾਰਾ ਵੀ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਤੇਲ ਦੇ ਬੂੰਦੇ ਪਹੀਆ ਘੁੰਮਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਚਮਕਦੇ ਗ੍ਰਹ ਤੇ ਤਾਰੇ ਹਵਾ ਨਾਲ ਚਲਦੇ ਹੋਏ ਪੂਰੇ ਚੱਕਰ ਲਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਅੱਗ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਾਂਗ, ਇਹ ਸਾਰੇ ਤਾਰੇ ਤੇ ਗ੍ਰਹ ਹਵਾ ਦੇ ਚੱਕਰ ਨਾਲ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ; ਕਿਉਂਕਿ ਹਵਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਚਲਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਨੂੰ 'ਪ੍ਰਵਾਹ' ਆਖਦੇ ਹਨ। ਜੋ 'ਸ਼ਿਸ਼ੁਮਾਰਾ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਓਥੇ ਹੀ ਧੁਰੂ ਤਾਰਾ ਖੜਾ ਹੈ। ਹੁਣ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਇਸ ਦੀ ਬਣਤਰ ਵੀ ਸੁਣ। ਦਿਨ ਦੌਰਾਨ ਜੋ ਪਾਪ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਰਾਤ ਨੂੰ ਸ਼ਿਸ਼ੁਮਾਰਾ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਮੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਜਿੰਨੇ ਤਾਰੇ ਸ਼ਿਸ਼ੁਮਾਰਾ ਵਿੱਚ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗਿਣਤੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਜਾਂ ਉਸ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ, ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਉਮਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਉੱਤਾਨਪਾਦ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਹੇਠਲਾ ਜਬਾ ਜਾਣੋ; ਯਜਨ ਉਸਦਾ ਹੇਠਲਾ ਭਾਗ ਹੈ, ਅਤੇ ਧਰਮ ਸਿਰ ਤੇ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਨਾਰਾਇਣ ਉਸਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ; ਅਸ਼ਵਿਨੀਕੁਮਾਰ ਉਸਦੇ ਅੱਗਲੇ ਪੈਰਾਂ ਤੇ ਹਨ; ਵਰੁਣ ਅਤੇ ਅਰ੍ਯਮਾਨ ਪਿੱਛਲੇ ਰਾਨਾਂ ਤੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਸਾਰੇ ਗ੍ਰਹ, ਤਾਰੇ ਤੇ ਨਕਸ਼ਤਰ, ਧਰਮ, ਯਜ, ਨਾਰਾਇਣ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਭ ਕੁਝ ਵਿਸ਼ਵ-ਰਚਨਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਸਥਾਨ ਤੇ ਕਰਮ ਨਾਲ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਨ।