ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਜੀ, ਇਹ ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਜੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਹਨ—ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਵੱਖ-ਵੱਖਤਾ ਅਤੇ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰਤਾ ਦਾ ਕਾਰਣ ਉਹ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ ਜੋ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਹਿਲਚਲ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਜਦ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਬੂੰਦਾਂ ਨੂੰ ਸਹਾਰਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਅਤੇ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਦੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਇੱਕ ਮੂਲ ਬੀਜ ਤੋਂ ਜੜਾਂ, ਤਣੇ, ਟਾਹਣੀਆਂ ਆਦਿ ਨਿਕਲਦੇ ਹਨ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਹਿਲੇ ਬੀਜ ਤੋਂ ਹੋਰ ਬੀਜ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਹੋਰ ਬੀਜ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਹੋਰ, ਹਰ ਇਕ ਆਪਣੀ ਪਿਛਲੀ ਲਕੜੀ ਅਤੇ ਕਾਰਣਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅਵ੍ਯਕਤ ਤੋਂ ਮਹੱਤਤੱਤਵ ਆਦਿ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਫਿਰ ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੱਤ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਦੇਵਤੇ ਆਦਿ; ਫਿਰ ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਹੋਰ ਵੰਸ਼ਜ। ਜਿਵੇਂ ਇੱਕ ਰੁੱਖ ਵਿੱਚੋਂ ਨਵੇਂ ਬੀਜ ਉੱਗਣ ਨਾਲ ਰੁੱਖ ਘਟਦਾ ਨਹੀਂ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਰ ਜੀਵ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਨਾਲ ਪਹਿਲੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਘਾਟ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ। ਜਿਵੇਂ ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਥਾਂ ਦੀ ਨੇੜਤਾ ਰੁੱਖ ਦੇ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਦਾ ਕਾਰਣ ਬਣਦੀ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਪਰਿਵਰਤਨ ਵਿੱਚ ਕੇਵਲ ਭਗਵਾਨ ਹਰੀ ਹੀ ਮੁੱਖ ਕਾਰਣ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਚੌਲ ਦੇ ਇੱਕ ਦਾਣੇ ਵਿੱਚੋਂ ਜੜ, ਤਣਾ, ਪੱਤੇ, ਅੰਕੁਰ, ਡੰਡੀ, ਝਿੱਲੀ, ਫੁੱਲ, ਦੁੱਧ ਅਤੇ ਫਿਰ ਚੌਲ ਦੇ ਦਾਣੇ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਠੀਕ ਕਾਰਣਾਂ ਦੇ ਮਿਲਣ ‘ਤੇ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤੇ ਆਦਿ, ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਅਤੇ ਉਹ ਵਿਸ਼ਣੂ ਹੀ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਇਹ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇਹ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਆਖ਼ਰ ਸਮਾਂ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ, ਉਹ ਸਾਰਾ ਉੱਚਾ ਆਸਰਾ, ਜੋ ਅਸਤਿਤਵ ਅਤੇ ਅਨਸਤਿਤਵ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਇਹ ਸਾਰਾ ਚਲਦਾ ਅਤੇ ਅਚਲ ਜਗਤ ਘੇਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਸ ਤੋਂ ਇਹ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਹ ਆਪ ਹੀ ਮੂਲ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ, ਪ੍ਰਗਟ ਰੂਪ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਹੈ; ਸਭ ਕੁਝ ਉਸ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਹੀ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਹੀ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਹ ਹੀ ਯਜਨਾ ਵਜੋਂ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਹੀ ਕਰਮ ਦਾ ਫਲ ਹੈ; ਜਿਹੜੇ ਭੀ ਸਾਧਨ ਹਨ—ਜਿਵੇਂ ਚਮਚ ਆਦਿ—ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਹਰੀ ਤੋਂ ਵੱਖ ਨਹੀਂ। ਸ੍ਰੀ ਪਰਾਸ਼ਰ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਭਗਵਾਨ ਦਾ ਜੋ ਰੂਪ ਹੈ, ਜੋ ਤਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਮੱਛੀ (ਸ਼ਿਸ਼ੁਮਾਰ) ਵਰਗਾ ਹੈ, ਉਹ ਹਰੀ ਦਾ ਹੀ ਰੂਪ ਹੈ; ਧ੍ਰੁਵ ਉਸਦੇ ਪੂੰਝ ਉੱਤੇ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਜਦ ਇਹ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਚੰਦ੍ਰਮਾ, ਸੂਰਜ ਅਤੇ ਹੋਰ ਗ੍ਰਹਿ ਵੀ ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ; ਤਾਰੇ ਵੀ ਉਸਦੇ ਪਿੱਛੇ-ਪਿੱਛੇ ਚੱਕਰ ਲਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਚੱਕਰ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ। ਸੂਰਜ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ, ਤਾਰੇ ਅਤੇ ਗ੍ਰਹਿ—all ਧ੍ਰੁਵ ਨਾਲ ਹਵਾ ਦੇ ਰੱਸਿਆਂ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਅਡੋਲ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਜੋ ਚਮਕਦਾਰ ਮੱਛੀ-ਆਕਾਰ ਰੂਪ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਨਾਰਾਇਣ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਆਪ ਹੀ ਸਭ ਆਸਰਿਆਂ ਦਾ ਆਧਾਰ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਹੀ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ। ਉਤਾਨਪਾਦ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਜਿਸ ਨੇ ਜਗਤ ਦੇ ਨਾਥ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ, ਉਹੀ ਤਾਰਾ ਬਣ ਗਿਆ; ਧ੍ਰੁਵ ਮੱਛੀ ਦੇ ਪੂੰਝ ਉੱਤੇ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਜਨਾਰਦਨ ਮੱਛੀ ਦਾ ਆਧਾਰ ਹੈ ਅਤੇ ਸਭ ਦਾ ਨਿਗਰਾਨ ਹੈ; ਮੱਛੀ ਧ੍ਰੁਵ ਦਾ ਆਧਾਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਧ੍ਰੁਵ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ, ਦੇਵਤੇ, ਅਸੁਰ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ—all ਉਸ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਤ ਹਨ। ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਹੈ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ: ਸੂਰਜ ਅੱਠ ਮਹੀਨੇ ਤੱਕ ਜਲ ਨੂੰ, ਜੋ ਰਸ ਦਾ ਸਾਰ ਹੈ, ਖਿੱਚ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਉਹ ਵਰਖਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਭੋਜਨ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਭੋਜਨ ਤੋਂ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ। ਸੂਰਜ ਆਪਣੀ ਤਿੱਖੀ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਜਲ ਨੂੰ ਖਿੱਚ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਉਸ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਹਵਾ ਦੇ ਰਸਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਬਦਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਵਾਸ਼ਪ, ਅੱਗ ਅਤੇ ਹਵਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ। ਬਦਲ ਉਹ ਪਾਣੀ ਨਹੀਂ ਗੁਆਉਂਦੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਹੀ ਹੈ; ਬਦਲਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਪਾਣੀ ਹੈ, ਉਹ ਹਵਾ ਨਾਲ ਹੇਠਾਂ ਡਿੱਗਦਾ ਹੈ, ਸਮੇਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੂਰਜ ਚਾਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਾਣੀ—ਨਦੀਆਂ, ਸਮੁੰਦਰ, ਧਰਤੀ ਅਤੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ—ਖਿੱਚ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਸੂਰਜ, ਜੋ ਦੀਪਤਿਮਾਨ ਹੈ, ਅਕਾਸ਼ਗੰਗਾ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਵੀ ਖਿੱਚ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਿਵੇਂ ਨਿਰਬੱਦਲ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਆਪਣੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਪਾਪ ਅਤੇ ਮੈਲ ਉਸ ਪਾਣੀ ਦੇ ਸਪਰਸ਼ ਨਾਲ ਧੋ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ; ਅਜਿਹਾ ਇਸ਼ਨਾਨ ਦਿਵ੍ਯ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਸੂਰਜ ਨਜ਼ਰ ਆ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਬਦਲ ਨਾ ਹੋਣ, ਜੋ ਪਾਣੀ ਅਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਡਿੱਗਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਕਾਸ਼ਗੰਗਾ ਦਾ ਪਾਣੀ ਹੈ, ਜੋ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਡਿੱਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਸੂਰਜ ਤਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਤਿਕਾ ਆਦਿ ਅਤੇ ਵਿਅਕਤ ਨਕਸ਼ਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਪਾਣੀ ਡਿੱਗਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਹਾਥੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਡਿੱਗਾਇਆ ਗਿਆ ਗੰਗਾ ਜਲ ਹੈ। ਅਤੇ ਜੋ ਪਾਣੀ ਜੋੜੇ ਹੋਏ ਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਮਿਲਣ ਸਮੇਂ ਡਿੱਗਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰਾ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਅਤੇ ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਬੜੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਪਾਪਾਂ ਦੇ ਡਰ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦੇ ਹਨ: ਆਕਾਸ਼ਗੰਗਾ ਦਾ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਇਸ਼ਨਾਨ। ਪਰ ਜੋ ਪਾਣੀ ਬਦਲਾਂ ਦੁਆਰਾ ਡਿੱਗਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਸਾਰੀਆਂ ਜੜੀਆਂ-ਬੂਟੀਆਂ ਨੂੰ ਜੀਵਨ-ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਹੈ। ਉਸ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਪੌਦੇ ਵਧਦੇ, ਪੱਕਦੇ ਤੇ ਫਲਦੇ ਹਨ, ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਉਪਯੋਗੀ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ, ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਨਿਯਤ ਯਜਨਾਂ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਵੀ ਪਾਲਣਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਯਜਨ, ਵੇਦ, ਦੋ-ਵਾਰ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੀਆਂ ਜਾਤੀਆਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ, ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵ—ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਵਰਖਾ ਨਾਲ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਭੋਜਨ ਬਣਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਉਹ ਵਰਖਾ ਆਪ ਹੀ ਸੂਰਜ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਧ੍ਰੁਵ ਤਾਰਾ ਸੂਰਜ ਦਾ ਆਧਾਰ ਹੈ; ਅਤੇ ਜੋ ਸ਼ਿਸ਼ੁਮਾਰ (ਮੱਛੀ ਆਕਾਰ) ਧ੍ਰੁਵ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਨਾਰਾਇਣ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਨਾਰਾਇਣ, ਉਸ ਸ਼ਿਸ਼ੁਮਾਰ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਤੇ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਸੋਮ (ਚੰਦ੍ਰਮਾ) ਦੀ ਰਥ ਦੀ ਤਿੰਨ ਪਹੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਚਮਲੀ ਦੇ ਫੁੱਲ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਹਨ; ਦਸ ਘੋੜੇ ਉਸ ਨੂੰ ਜੋਤੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਪੰਜ ਖੱਬੇ ਅਤੇ ਪੰਜ ਸੱਜੇ, ਅਤੇ ਉਹ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਲਦਾ ਹੈ। ਤਾਰੇ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਰਸਤੇ ਤੇ ਚਲਦੇ ਹਨ, ਧ੍ਰੁਵ ਦੁਆਰਾ ਤੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਅਡੋਲਤਾ ਨਾਲ ਉਸ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ; ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਵਾਧ-ਘਾਟ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਾਂਗ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਉਸਦੇ ਕਾਰਣ, ਉਸਦੀ ਪਾਲਣਾ, ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਸੰਚਾਲਨ—all ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਣੂ, ਨਾਰਾਇਣ, ਹਰੀ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਹੀ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ।