ਮਿਤ੍ਰੇਯ ਜੀ, ਪਰਾਸ਼ਰ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਕਲਪ ਦੇ ਅੰਤ ‘ਤੇ, ਕ੍ਰਿਤ੍ਰਿਮ ਅਤੇ ਅਕ੍ਰਿਤ੍ਰਿਮ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਜੋ ਮਹਰਲੋਕ ਹੈ, ਉਹ ਖਾਲੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੱਤ ਲੋਕ ਅਤੇ ਸੱਤ ਪਾਤਾਲਾਂ ਦੀ ਵੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਹੈ; ਇਹ ਹੈ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ। ਇਹ ਬ੍ਰਹਮੰਡ, ਬਿਲਕੁਲ ਕੈਥੇ ਦੇ ਬੀਜ ਵਾਂਗ, ਹਰ ਪਾਸੇ, ਉਪਰ, ਹੇਠਾਂ, ਅਤੇ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਅੰਡੇ ਦੇ ਖੋਲ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਮਿਤ੍ਰੇਯ ਜੀ, ਇਹ ਅੰਡਾ ਪਾਣੀ ਨਾਲ, ਆਪਣੀ ਮਾਪ ਤੋਂ ਦਸ ਗੁਣਾ ਵੱਡਾ, ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਫਿਰ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਤੱਤ ਘਿਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਬਾਹਰੋਂ ਅੱਗ ਦਾ ਘੇਰਾ ਹੈ। ਅੱਗ ਨੂੰ ਹਵਾ ਘਿਰਦੀ ਹੈ, ਹਵਾ ਨੂੰ ਆਕਾਸ਼, ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਤੱਤ-ਤੱਤਵ, ਅਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਮਹੱਤ-ਤੱਤਵ ਘਿਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸੱਤ ਪਰਤਾਂ ਹਨ, ਹਰ ਇਕ ਪਿਛਲੇ ਤੋਂ ਵੱਡੀ। ਮਹੱਤ-ਤੱਤਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਧਾਨਾ ਘਿਰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਹੈ; ਉਸ ਦਾ ਅੰਤ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਦੀ ਮਾਪ ਜਾਣੀ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦੀ। ਇਹ ਪ੍ਰਧਾਨਾ ਸਭ ਕੁਝ ਦੀ ਕਾਰਣ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਹੀ ਸਰਵੋਚ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ, ਲੱਖਾਂ, ਕਰੋੜਾਂ, ਅਤੇ ਅਣਗਿਣਤ ਬ੍ਰਹਮੰਡ-ਅੰਡੇ ਹਨ। ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਿਲ ਦੇ ਬੀਜ ਵਿੱਚ ਤੇਲ ਨੂੰ ਅੱਗ permeate ਕਰਦੀ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚੇਤਨ ਅਤੇ ਸਵ-ਚੇਤਨ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਆਤਮਾ ਪ੍ਰਧਾਨਾ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੈ। ਪ੍ਰਧਾਨਾ ਅਤੇ ਆਤਮਾ, ਜੋ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹਨ, ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਮਹੱਤ-ਤੱਤਵ ਦੁਆਰਾ ਆਧਾਰਿਤ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਹ ਆਧਾਰ-ਭਾਵ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਦੀ ਵੱਖ-ਵੱਖਤਾ ਅਤੇ ਆਧਾਰਤਾ ਦਾ ਕਾਰਣ ਉਹ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ ਜੋ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਸਮੇਂ ਉਤਪਾਤ ਦਾ ਕਾਰਣ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਵਾ ਪਾਣੀ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਸੈਂਕੜੇ ਬੂੰਦਾਂ ਨੂੰ ਆਧਾਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਪ੍ਰਧਾਨਾ ਅਤੇ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਆਧਾਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੂਲ ਬੀਜ ਤੋਂ ਜੜ, ਤਣਾ, ਸ਼ਾਖਾ ਆਦਿ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਰ ਬੀਜ ਪਹਿਲੇ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਹੋਰ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਹੋਰ, ਅਤੇ ਇਹ ਸਾਰੇ ਪਹਿਲਿਆਂ ਦੇ ਲੱਛਣ ਅਤੇ ਕਾਰਣਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅਵਿਆਕਤ ਤੋਂ ਮਹੱਤ-ਤੱਤਵ ਆਦਿ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੱਤ, ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਦੇਵਤਾ ਆਦਿ, ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਪੁੱਤਰ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਤੋਂ ਹੋਰ ਵੰਸ਼ਜ। ਜਿਵੇਂ ਰੁੱਖ ਤੋਂ ਬੀਜ ਉਤਪੰਨ ਹੋਣ ਨਾਲ ਰੁੱਖ ਘਟਦਾ ਨਹੀਂ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੀਵਾਂ ਤੋਂ ਹੋਰ ਜੀਵ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਨਾਲ ਜੀਵ ਘਟਦੇ ਨਹੀਂ। ਜਿਵੇਂ ਆਸ-ਪਾਸ, ਸਮਾਂ ਆਦਿ ਰੁੱਖ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਦਾ ਕਾਰਣ ਹਨ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਪਰਿਵਰਤਨ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਣ ਕੇਵਲ ਭਗਵਾਨ ਹਰੀ ਹੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਚਾਵਲ ਦੇ ਬੀਜ ਵਿੱਚ ਜੜ, ਤਣਾ, ਪੱਤੇ, ਅੰਕੁਰ, ਡੰਡੀ, ਝਿਲ, ਫੁੱਲ, ਦੂਧ, ਅਤੇ ਚਾਵਲ ਦੇ ਦਾਣੇ, ਝਿਲੀਆਂ ਅਤੇ ਦਾਣੇ, ਇਹ ਸਾਰੇ, ਉਚਿਤ ਕਾਰਣਾਂ ਦੇ ਮਿਲਣ ‘ਤੇ, ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ, ਦੇਵਤਾ ਆਦਿ, ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਅਤੇ ਉਹ ਵਿਸ਼ਣੂ ਹੀ ਸਰਵੋਚ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਇਹ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੰਸਾਰ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੰਸਾਰ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ। ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ, ਉਹ ਸਰਵੋਚ ਆਸਥਾਨ, ਜੋ ਅਸਤਿਤਵ ਅਤੇ ਅਨਸਤਿਤਵ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੁਆਰਾ ਇਹ ਸਾਰਾ ਚਲ-ਅਚਲ ਪਰਵਾਦਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਸ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਹੀ ਮੂਲ-ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ, ਪ੍ਰਗਟ ਰੂਪ, ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਹੈ; ਉਸ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਲੀਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਹੀ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਉਹੀ ਕਰਮ ਦਾ ਕਰਤਾ, ਉਹੀ ਯਜਨ (ਯਗ) ਵਜੋਂ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹੀ ਕਰਮ ਦਾ ਫਲ ਹੈ; ਲੂ, ਆਦਿ ਸਾਰੇ ਸਾਧਨ, ਕੁਝ ਵੀ ਹਰੀ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ। ਪਰਾਸ਼ਰ ਜੀ ਨੇ ਦੱਸਿਆ: ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਭਗਵਾਨ ਦਾ ਜੋ ਰੂਪ ਹੈ, ਜੋ ਤਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਮਛਲੀ (ਸ਼ਿਸ਼ੁਮਾਰ) ਦੇ ਆਕਾਰ ਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹਰੀ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ; ਧ੍ਰੂਵ ਉਸ ਦੀ ਪੂੰਛ ‘ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਜਦ ਇਹ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਚੰਦ, ਸੂਰਜ ਅਤੇ ਹੋਰ ਗ੍ਰਹ, ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ; ਤਾਰੇ ਵੀ ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਚੱਕਰ ਵਾਂਗ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ। ਸੂਰਜ, ਚੰਦ, ਤਾਰੇ ਅਤੇ ਗ੍ਰਹ—all ਧ੍ਰੂਵ ਨਾਲ ਹਵਾ ਦੇ ਬੰਧਨ ਦੁਆਰਾ ਬੰਨ੍ਹੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਸਥਿਰ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਜੋ ਚਮਕਦਾਰ ਰੂਪ ਹੈ, ਜੋ ਮਛਲੀ-ਆਕਾਰ (ਸ਼ਿਸ਼ੁਮਾਰ) ਹੈ, ਉਹ ਨਾਰਾਇਣਾ ਹੈ; ਉਹ ਆਪ ਹੀ ਸਭ ਆਸਥਾਨਾਂ ਦਾ ਆਧਾਰ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ। ਉਤਾਨਪਾਦ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਜਿਸ ਨੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ, ਉਹ ਧ੍ਰੂਵ ਤਾਰਾ ਬਣ ਗਿਆ; ਧ੍ਰੂਵ ਮਛਲੀ ਦੀ ਪੂੰਛ ‘ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਜਨਾਰਦਨ ਮਛਲੀ ਦਾ ਆਧਾਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਭ ਦਾ ਨਿਗਰਾਨ ਹੈ; ਮਛਲੀ ਧ੍ਰੂਵ ਦਾ ਆਧਾਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਧ੍ਰੂਵ ‘ਤੇ ਸੂਰਜ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ, ਦੇਵਤਾ, ਅਸੁਰ, ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ, ਉਸੀ ਦੇ ਆਧਾਰ ‘ਤੇ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਹੈ, ਸੁਣੋ: ਸੂਰਜ, ਅੱਠ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ, ਰਸ-ਸਰੂਪ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਉਠਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਉਹ ਵਰਖਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਖੁਰਾਕ ਬਣਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਖੁਰਾਕ ਤੋਂ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ। ਸੂਰਜ ਆਪਣੀ ਤੀਖੀ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਪਾਣੀ ਉਠਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਚੰਦ ਉਸ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਪੋਸ਼ਣ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਚੰਦ, ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਹਵਾ ਦੇ ਨਲਿਆਂ ਦੁਆਰਾ, ਉਸ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਬੱਦਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਵਾਝ, ਅੱਗ, ਅਤੇ ਹਵਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ। ਬੱਦਲ ਉਹ ਪਾਣੀ ਗੁਆਉਂਦੇ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਆਇਆ ਹੈ; ਬੱਦਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ, ਹਵਾ ਦੇ ਦੁਆਰਾ, ਹੇਠਾਂ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਪਰਿਵਰਤਨ ਨਾਲ, ਮਿਤ੍ਰੇਯ ਜੀ, ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੂਰਜ, ਚਾਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਾਣੀ ਉਠਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ: ਨਦੀਆਂ, ਸਮੁੰਦਰ, ਧਰਤੀ, ਅਤੇ ਜੀਵਾਂ ਤੋਂ। ਸੂਰਜ, ਆਕਾਸ਼ ਗੰਗਾ ਦਾ ਪਾਣੀ ਵੀ ਉਠਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ, ਜਿਵੇਂ ਬੱਦਲ ਰਹਿਤ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ, ਆਪਣੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ‘ਤੇ ਪਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਪਾਪ ਅਤੇ ਅਸ਼ੁਧੀਆਂ ਉਸ ਪਾਣੀ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਨਾਲ ਧੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਨਰਕ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ; ਐਸਾ ਇਸ਼ਨਾਨ ਦਿਵਯ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਸੂਰਜ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬੱਦਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਪਿਆ ਪਾਣੀ ਆਕਾਸ਼ ਗੰਗਾ ਦਾ ਪਾਣੀ ਹੈ, ਜੋ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਡਾਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਸੂਰਜ ਤਾਰਿਆਂ ਵਿਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਕ੍ਰਿਤਿਕਾ ਤੋਂ ਆਰੰਭ ਕਰਕੇ, ਅਤੇ ਵਿਅਕਤ ਨਕਸ਼ਤਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਪਿਆ ਪਾਣੀ, ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਹਾਥੀ-ਰਖਵਾਲਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਡਾਲਿਆ ਗਿਆ ਗੰਗਾ ਪਾਣੀ ਹੈ। ਜੋ ਪਾਣੀ ਜੋੜੇ ਨਕਸ਼ਤਰਾਂ ਦੀ ਸੰਯੁਕਤ ‘ਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰਾ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਉਠਾ ਕੇ ਫੈਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਿਸ਼ੀ ਪਰਾਸ਼ਰ ਨੇ ਮਿਤ੍ਰੇਯ ਜੀ ਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਰਚਨਾ, ਆਧਾਰ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੀ ਅਦਭੁਤ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਗਿਆਨ ਦਿੱਤਾ।