ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਉਚਿਤ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਮੈਂ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਆਪਣਾ ਯਜ੍ਞ ਸਮਾਪਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਉੱਤੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਵਧ ਕੇ, ਧਨ੍ਯ ਵਸੀਸ਼ਠ ਜੀ ਖੁਸ਼ ਹੋਏ। ਓਸ ਸਮੇਂ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਪੁਲਸਤਯ ਜੀ ਵੀ ਉਥੇ ਪਹੁੰਚ ਗਏ। ਜਦ ਉਹ ਪੂਜਨਯ ਪਾਣੀ ਦੀ ਭੇਟ ਲੈ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਬੈਠ ਗਏ, ਤਾਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੁਲਸਤਯ, ਜੋ ਪੁਲਹਾ ਦੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਹਨ, ਮੈਨੂੰ, ਮੈਤ੍ਰੇਯਾ, ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ: "ਤੂੰ ਅੱਜ ਆਪਣੇ ਅਧਿਆਪਕ ਦੀ ਸਿਖਿਆ ਅਨੁਸਾਰ, ਵੱਡੀ ਵੈਰਤਾ ਦੇ ਮਾਹੌਲ ਵਿਚ ਵੀ ਧੈਰਜ ਧਾਰ ਲਿਆ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਤੈਨੂੰ ਸਾਰੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦਾ ਗਿਆਨ ਹੋਵੇਗਾ। ਕਿਉਂਕਿ ਮੇਰੇ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਕ੍ਰੋਧ ਰਾਹੀਂ ਵਿਘਨ ਨਹੀਂ ਆਇਆ, ਹੇ ਉੱਤਮ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਹੋਰ ਵੱਡਾ ਵਰ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ। ਹੇ ਪੁੱਤਰ, ਤੂੰ ਪੁਰਾਣ-ਸੰਹਿਤਾ ਦਾ ਸੰਕਲਪਕ ਬਣੇਂਗਾ, ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਅਸਲ ਸੁਰਤ ਨੂੰ ਜਾਣੇਂਗਾ। ਤੇਰਾ ਮਨ ਕਰਮ ਤੇ ਅਕਰਮ ਦੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪਵਿੱਤਰ ਰਹੇਗਾ; ਮੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਹੇ ਬਾਲਕ, ਇਹ ਸੰਦੇਹ ਰਹਿਤ ਹੋਵੇਗਾ।" ਫਿਰ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਵਸੀਸ਼ਠ ਜੀ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੱਤਾ, "ਪੁਲਸਤਯ ਨੇ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਤੈਨੂੰ ਆਖਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੂਰਾ ਹੋਵੇਗਾ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜੋ ਕੁਝ ਪਹਿਲਾਂ ਵਸੀਸ਼ਠ ਅਤੇ ਪੁਲਸਤਯ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਬਤਾਇਆ ਸੀ, ਉਹ ਸਾਰਾ ਗਿਆਨ ਤੇਰੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਕਰਦਿਆਂ ਮੇਰੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਮੈਤ੍ਰੇਯਾ, ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਪੁੱਛ ਰਿਹਾ ਹੈਂ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਪੁਰਾਣ-ਸੰਹਿਤਾ ਜਿਵੇਂ ਦੀ ਹੈ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਣਾਵਾਂਗਾ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ। ਇਹ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਵਿਸ਼ਣੁ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਹੀ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਉਹੀ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਪਾਲਕ ਅਤੇ ਨਿਯੰਤਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਆਪ ਹੀ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਹੈ। ਸ੍ਰੀ ਪਰਾਸ਼ਰ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: ਮੈਂ ਵਿਸ਼ਣੁ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ, ਅਵਿਕਾਰੀ, ਸ਼ਾਸ਼ਵਤ ਅਤੇ ਪਰਮ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਸਰੂਪਤਾ ਸਦਾ ਇੱਕੋ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਉੱਤੇ ਜਿੱਤ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਹਿਰਣਯਗਰਭ, ਹਰੀ, ਸ਼ੰਕਰ, ਵਾਸੁਦੇਵ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਰਚਨਹਾਰ, ਪਾਲਕ ਅਤੇ ਸੰਹਾਰਕ, ਤਾਰਣਹਾਰ ਨੂੰ ਨਮਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਵਿਸ਼ਣੁ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਜਿਸ ਦੀ ਸਰੂਪਤਾ ਇੱਕ ਵੀ ਹੈ ਤੇ ਅਨੇਕ ਵੀ, ਜੋ ਸਥੂਲ ਤੇ ਸੁਕਸ਼ਮ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਪ੍ਰਗਟ ਤੇ ਅਪ੍ਰਗਟ ਦੋਹਾਂ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੋ ਮੋਖਸ਼ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਣੁ, ਜੋ ਪਰਮ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਰਚਨਾ, ਪਾਲਨਾ ਅਤੇ ਸੰਹਾਰ ਦਾ ਮੂਲ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੋ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸਰਵਤ੍ਰ ਸਾਰ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਮੈਂ ਅਚ੍ਯੁਤ, ਪਰਮ ਪੁਰੁਸ਼, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਆਧਾਰ, ਸਭ ਤੋਂ ਸੁਕਸ਼ਮ, ਅਤੇ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਅਰਥ ਵਿੱਚ ਗਿਆਨ ਦੀ ਅਸਲੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਬਿਲਕੁਲ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ; ਪਰ, ਗਲਤ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਵਸਤੂਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਣੁ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਨਾਸਕ ਅਤੇ ਰਖਵਾਲਾ, ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਨਿਯੰਤਾ, ਅਜਨਮਾ, ਅਵਿਨਾਸੀ, ਅਤੇ ਅਵਿਕਾਰੀ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਹੁਣ ਉਹੀ ਕਥਾ ਸੁਣਾਵਾਂਗਾ ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ, ਕਮਲ-ਜਨਮੇ ਪਿਤਾਮਹ ਜੀ ਨੇ ਦਕ੍ਸ਼ ਆਦਿ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਪੁੱਛਣ 'ਤੇ ਕਹੀ ਸੀ। ਜੋ ਕੁਝ ਨਿਰਮਦਾ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਰਾਜਾ ਪੁਰੁਕੁਤਸਾ ਨੂੰ ਸਾਰਸਵਤ ਨੇ ਸੁਣਾਇਆ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਮੈਨੂੰ, ਅਤੇ ਮੈਂ ਦੁਬਾਰਾ ਸਾਰਸਵਤ ਨੂੰ, ਉਹੀ ਗਿਆਨ ਮੈਂ ਹੁਣ ਤੈਨੂੰ ਸੁਣਾਵਾਂਗਾ। ਉਹ ਪਰਮਾਤਮਾ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ, ਰੂਪ, ਰੰਗ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਭੇਦ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ। ਉਹ ਨਾ ਨਾਸ ਹੋਣ ਵਾਲਾ, ਨਾ ਨਸ਼ਟ, ਨਾ ਬਦਲਣ ਵਾਲਾ, ਨਾ ਵਧਣ ਵਾਲਾ, ਨਾ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਉਸ ਬਾਰੇ ਸਿਰਫ਼ ਇਨਾ ਹੀ ਆਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ "ਉਹ ਸਦਾ ਮੌਜੂਦ ਹੈ"—ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੁਝ ਨਹੀਂ। ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੈ ਅਤੇ ਸਭ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਗਿਆਨੀ ਉਸ ਨੂੰ ਵਾਸੁਦੇਵ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ, ਸਦਾ-ਥਿਰ, ਅਜਨਮਾ, ਅਵਿਨਾਸੀ, ਅਤੇ ਅਵਿਕਾਰੀ ਹੈ; ਹਮੇਸ਼ਾ ਇੱਕੋ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਵਾਲਾ, ਪਵਿੱਤਰ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਤਿਆਗਣ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਦਾ ਲੇਸ਼ ਨਹੀਂ। ਉਹੀ ਇਹ ਸਾਰਾ ਹੈ, ਪ੍ਰਗਟ ਅਤੇ ਅਪ੍ਰਗਟ ਦੋਹਾਂ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲਾ, ਅਤੇ ਪੁਰੁਸ਼ ਤੇ ਕਾਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ। ਹੇ ਦੁਜਾਤੀ, ਪੁਰੁਸ਼ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਰੂਪ ਹੈ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪ੍ਰਗਟ, ਅਪ੍ਰਗਟ ਅਤੇ ਕਾਲ ਹੋਰ ਉੱਚੇ ਰੂਪ ਹਨ। ਜੋ ਕੁਝ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ, ਪੁਰੁਸ਼, ਪ੍ਰਗਟ ਅਤੇ ਕਾਲ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੈ—ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਅਵਸਥਾ ਹੀ ਵਿਸ਼ਣੁ ਦਾ ਪਰਮ ਆਸਰਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਰਿਸ਼ੀ ਵੇਖਦੇ ਹਨ। ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ, ਪੁਰੁਸ਼, ਪ੍ਰਗਟ ਅਤੇ ਕਾਲ ਦੇ ਰੂਪ, ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ, ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ, ਰਚਨਾ ਅਤੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹਨ। ਵਿਸ਼ਣੁ ਆਪ ਹੀ ਪ੍ਰਗਟ, ਅਪ੍ਰਗਟ, ਪੁਰੁਸ਼ ਅਤੇ ਕਾਲ ਹੈ; ਉਸ ਦੀ ਲੀਲਾ, ਬੱਚੇ ਦੇ ਖੇਡ ਵਾਂਗ, ਵੇਖ। ਉਹ ਅਪ੍ਰਗਟ ਕਾਰਨ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਸੁਕਸ਼ਮ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਹੈ, ਸਦੀਵੀ, ਅਤੇ ਸਤ ਤੇ ਅਸਤ ਦੋਹਾਂ ਦੀ ਸਰੂਪਤਾ ਵਾਲੀ। ਇਹ ਅਵਿਨਾਸੀ, ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਨਹੀਂ, ਅਣਮਾਪ, ਅਜਰ, ਅਤੇ ਸਥਿਰ ਹੈ; ਧੁਨੀ-ਸਪਰਸ਼ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਰੂਪ ਜਾਂ ਹੋਰ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਸਰੋਤ, ਅਨਾਦਿ, ਅਨੰਤ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਰਚਨਾ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਤੇ ਸੰਹਾਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸਭ ਕੁਝ ਉਹੀ ਸੀ। ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਜਾਣਨਹਾਰ ਹਨ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਨ ਦੇ ਸਥਾਪਿਤ ਆਚਾਰਯ, ਉਹ ਵੀ ਇਹੀ ਮਤ ਉਚਾਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਪ੍ਰਧਾਨ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਤਾ ਸਥਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਨਾ ਦਿਨ ਸੀ, ਨਾ ਰਾਤ, ਨਾ ਆਕਾਸ਼, ਨਾ ਧਰਤੀ, ਨਾ ਆਤਮਾ, ਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼, ਨਾ ਹੋਰ ਕੁਝ; ਕੇਵਲ ਇੱਕੋ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ ਸੀ, ਜੋ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਜਾਂ ਮਨ ਨਾਲ ਪਹੁੰਚ ਤੋਂ ਪਰੇ ਸੀ। ਹੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਵਿਸ਼ਣੁ ਦੇ ਅਸਲੀ ਰੂਪ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਦੋ ਰੂਪ ਹਨ: ਪ੍ਰਧਾਨ (ਮੂਲ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ) ਅਤੇ ਪੁਰੁਸ਼ (ਆਤਮਾ)। ਜਦ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਵੱਖਰੇ ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਇੱਕ ਹੋਰ ਰੂਪ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਾਲ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਕੁਝ ਮਹਾ-ਪ੍ਰਲਯ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਗਿਆਨੀ ਪ੍ਰਾਕ੍ਰਿਤ ਅਵਸਥਾ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਹਰ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਧੰਨ੍ਯ ਪ੍ਰਭੂ, ਕਾਲ, ਅਨਾਦਿ ਹੈ ਤੇ, ਹੇ ਦੁਜਾਤੀ, ਉਸ ਦਾ ਅੰਤ ਨਹੀਂ; ਇਸ ਲਈ, ਰਚਨਾ, ਪਾਲਨਾ ਅਤੇ ਸੰਹਾਰ ਦੇ ਚੱਕਰ ਲਗਾਤਾਰ ਚਲਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਜਦ ਗੁਣ ਸਮਤਾ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਅਤੇ ਜੀਵਾਤਮਾ ਵੱਖਰਾ ਹੋਵੇ, ਤਦ, ਹੇ ਮੈਤ੍ਰੇਯਾ, ਵਿਸ਼ਣੁ ਦੇ ਕਾਲ-ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਰਿਵਰਤਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਪਰਮ ਆਤਮਾ, ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਸਰੂਪ, ਸਭ ਵਿਆਪਕ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ, ਸਭ ਦਾ ਆਤਮਾ, ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੇਜਸਵੀ ਬ੍ਰਹਮ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਰੀ, ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਪ੍ਰਧਾਨ ਅਤੇ ਪੁਰੁਸ਼, ਨਾਸਵੰਤ ਅਤੇ ਅਨਾਸਵੰਤ ਦੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਰਚਨਾ ਸਮੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ੇਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।