ਮਹਾਨ ਮੈਤ੍ਰੇਯ ਜੀ, ਵਿ्णੁ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ, ਯਮ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਪਰਦੇ ਭਿਆਨਕ ਨਰਕਾਂ ਦੀ ਵਰਣਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਰਕਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਹਨ: ਰੌਰਵ, ਸੂਕਰਾ, ਰੋਧ, ਤਾਲ, ਵਿਸ਼ਸਨ, ਮਹਾਜਵਾਲਾ, ਤਪਤਕੁੰਭ, ਲਵਣ ਅਤੇ ਵਿਲੋਹਿਤਾ। ਅਗਲੇ ਨਰਕ ਹਨ: ਰੁਧਿਰਾਂਭ, ਵੈਤਰਨੀ, ਕ੍ਰਿਮਿਸ਼, ਕ੍ਰਿਮਿਭੋਜਨ, ਅਸੀਪਤ੍ਰਵਨ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਅਤੇ ਡਰਾਉਣੇ ਲਾਲਾਭਕਸ਼। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਪੂਯਵਹ, ਪਾਪ, ਵਹਨਿਜਵਾਲਾ, ਅਧਸ਼ਿਰਾ, ਸੰਦੰਸ਼ਾ, ਕਾਲਸੂਤ੍ਰ, ਤਮਹ, ਅਤੇ ਅਵੀਚੀ ਦੇ ਨਰਕ ਵੀ ਹਨ। ਸ਼ਵਭੋਜਨ, ਅਥਾਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ, ਆਪ੍ਰਚੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਨੇਕਾਂ ਨਰਕ ਹਨ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਹੀ ਭਿਆਨਕ ਅਤੇ ਡਰਾਉਣੇ ਹਨ। ਯਮ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਨਰਕ, ਹਥਿਆਰਾਂ ਅਤੇ ਅੱਗ ਦੀ ਭਿਆਨਕਤਾ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਪਾਪੀ ਵਿਅਕਤੀ ਆਪਣੇ ਕਰਤੂਤਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਡਿੱਗਦੇ ਹਨ। ਜਿਹੜਾ ਵਿਅਕਤੀ ਝੂਠੀ ਗਵਾਹੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਪੱਖਪਾਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਹੋਰ ਝੂਠ ਬੋਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਰੌਰਵ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਕੋਈ ਜਣਨੂ ਹੱਤਿਆ ਕਰਦਾ, ਸ਼ਹਿਰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦਾ, ਗਊਆਂ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਕਰਦਾ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਦੀ ਸਾਸ ਰੋਕਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਰੋਧ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਮਦਿਰਾ ਪੀਣ ਵਾਲਾ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੱਤਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਸੋਨਾ ਚੋਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਜਾਂ ਐਸਿਆਂ ਨਾਲ ਸੰਗਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੂਕਰਾ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਕਿਸੇ ਕਸ਼ਤਰੀ ਜਾਂ ਵੈਸ਼ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਕਰਦਾ, ਆਪਣੇ ਆਚਾਰਯ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਵਿਅਭੀਚਾਰ ਕਰਦਾ, ਗਰਮ ਪਤ੍ਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰਕਤ ਵਗਾਉਂਦਾ ਜਾਂ ਰਾਜਾ ਦੇ ਰੱਖਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਧਰਮੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਵੇਚਦਾ, ਜੇਲਰ, ਸਿੰਘ ਦੀ ਜੂ ਵਾਲਾ ਵੇਚਣ ਵਾਲਾ ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਭਗਤ ਨੂੰ ਛੱਡਣ ਵਾਲਾ, ਇਹ ਸਭ ਗਰਮ ਲੋਹੇ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਦੇ ਹਨ। ਜਿਹੜਾ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤ ਦੀ ਪਤਨੀ ਜਾਂ ਧੀ ਨੂੰ ਪਾਸ ਜਾਂਦਾ, ਉਹ ਮਹਾ ਜਵਾਲਾ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਜੋ ਆਚਾਰਯਾਂ ਨੂੰ ਗਾਲੀ ਦਿੰਦਾ ਜਾਂ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਅਪਮਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਅਜਿਹਾ ਹਾਲ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਵਿਦਾ ਨੂੰ ਭਰਸ਼ਟ ਕਰਦਾ, ਵਿਦਾ ਵੇਚਦਾ ਜਾਂ ਨਿਸ਼ਿਦ ਧੀ ਨਾਲ ਜਾਂਦਾ, ਉਹ ਲਵਣ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਚੋਰ ਜਾਂ ਸੀਮਾ ਤੋੜਣ ਵਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਪਿਗਲਦੇ ਲੋਹੇ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਦੇਵਤਾ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜਾਂ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਨਫ਼ਰਤ ਕਰਦਾ, ਜਾਂ ਰਤਨਾਂ ਨੂੰ ਭਰਸ਼ਟ ਕਰਦਾ, ਉਹ ਕ੍ਰਿਮਿਭਕਸ਼ ਜਾਂ ਕ੍ਰਿਮੀਸ਼ਾ, ਕੀੜਿਆਂ ਵਾਲੇ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਨੀਚ ਵਿਅਕਤੀ, ਜੋ ਪਿਤਰਾਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਮਹਿਮਾਨਾਂ ਨੂੰ ਸਤਕਾਰ ਦੇਣ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਖਾਣਾ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਲਾਰ ਖਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਤੀਖੇ ਤੀਰਾਂ ਅਤੇ ਠੋਕਰਾਂ ਵਾਲੀ ਭਿਆਨਕ ਜਗ੍ਹਾ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਕੰਨ ਕੱਟਦਾ ਜਾਂ ਤਲਵਾਰ ਨਾਲ ਮਾਰਦਾ, ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਤਕਲੀਫ਼ਾਂ ਵਾਲੇ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਅਣਉਚਿਤ ਦਾਨ ਲੈਂਦਾ, ਉਹ ਅਧਸ਼ਿਰਾ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਸਿਰ ਨੀਵਾਂ ਕਰਕੇ ਲਟਕਦਾ ਹੈ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅਯੋਗ ਨੂੰ ਯਜਨਾ ਕਰਾਉਣ ਵਾਲਾ ਪੁਰੋਹਿਤ ਅਤੇ ਜੋ ਤਾਰੇ ਦਿਖਾ ਕੇ ਸ਼ਕੁਨ ਦੱਸਦਾ, ਉਹ ਵੀ ਉਥੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਹੜਾ ਪੀਲੀਆਂ ਦਾਲਾਂ ਨੂੰ ਪੀਪ ਨਾਲ ਖਾਂਦਾ ਜਾਂ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਇਕੱਲਾ ਖਾਂਦਾ, ਉਹ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜਿਹੜਾ ਲੱਕ, ਮਾਸ, ਦ੍ਰਵ, ਤਿਲ ਜਾਂ ਲਵਣ ਵੇਚਦਾ, ਉਹ ਵੀ ਉਥੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਬਿੱਲੀ, ਕੁੱਕਰ, ਬਕਰਾ, ਕੁੱਤਾ, ਸੂਰ ਜਾਂ ਪੰਛੀ ਪਾਲ ਕੇ ਜੀਵਨ ਨਿਰਵਾਹ ਕਰਦਾ, ਉਹ ਵੀ ਉਥੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੂਆਰੀ, ਮਛੀ ਫੜਨ ਵਾਲਾ, ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਭਾਂਡੇ ਵਿੱਚ ਖਾਣ ਵਾਲਾ, ਜ਼ਹਿਰ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਸੂਈ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ, ਭੈਂਸ ਪਾਲਣ ਵਾਲਾ, ਅਤੇ ਤਿਉਹਾਰਾਂ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ—all ਇਹ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਘਰ ਜਾਂ ਖੇਤ ਨੂੰ ਅੱਗ ਲਾਉਣ ਵਾਲਾ, ਮਿੱਤਰ-ਹੱਤਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਸ਼ਕੁਨ ਦੱਸਣ ਵਾਲਾ, ਪਿੰਡ ਦੇ ਪੁਰੋਹਿਤ, ਰਕਤ ਵਿੱਚ ਅੰਨ੍ਹਾ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਸੋਮਾ ਵੇਚਣ ਵਾਲਾ—all ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਦੇ ਹਨ। ਜਿਹੜਾ ਯਜਨਾ ਜਾਂ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦਾ, ਉਹ ਵੈਤਰਨੀ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਵਿਅਭੀਚਾਰ ਕਰਦਾ, ਸੀਮਾ ਤੋੜਦਾ, ਅਸ਼ੁਧ ਰਹਿੰਦਾ ਜਾਂ ਠੱਗੀ ਕਰਕੇ ਜੀਵਨ ਨਿਰਵਾਹ ਕਰਦਾ, ਉਹ ਹਨੇਰੇ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਬਿਨਾ ਕਾਰਨ ਜੰਗਲਾਂ ਨੂੰ ਕੱਟਦਾ, ਉਹ ਤਲਵਾਰਾਂ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਲੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ; ਭੇਡ ਚੋਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਤੇ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਅੱਗ ਦੀਆਂ ਲਪਟਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਹੜਾ ਘਰ ਜਾਂ ਖੇਤਾਂ ਨੂੰ ਅੱਗ ਲਾਉਂਦਾ, ਉਹ ਵੀ ਉਥੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਆਪਣੀ ਵਚਨਬੱਧਤਾ ਤੋੜਦਾ ਜਾਂ ਆਪਣੀ ਜਾਤੀ-ਵਿਦਿਆ ਛੱਡਦਾ, ਉਹ ਅਤੇ ਦੂਜਾ, ਲੋਹੇ ਦੇ ਪੰਜਿਆਂ ਦੀ ਤਕਲੀਫ਼ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਹੜੇ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਸੁਪਨੇ ਜਾਂ ਦਿਨ ਦੌਰਾਨ ਵੀਰਯ ਨਿਕਾਲਦੇ, ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਸਿਖਾਉਂਦੇ, ਉਹ ਕੁੱਤਿਆਂ ਦਾ ਭੋਜਨ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਨੇਕਾਂ ਨਰਕ, ਸੈਂਕੜੇ-ਹਜ਼ਾਰਾਂ, ਜਿੱਥੇ ਪਾਪੀ ਵਿਅਕਤੀ ਤਕਲੀਫ਼ਾਂ ਭੋਗਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਪਾਪ ਹਨ, ਐਸੇ ਹੋਰ ਵੀ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖ ਨਰਕਾਂ ਵਿੱਚ ਭੋਗਦੇ ਹਨ। ਜਿਹੜੇ ਮਨੁੱਖ ਜਾਤੀ ਜਾਂ ਆਸ਼੍ਰਮ ਦੀ ਡਿਊਟੀ ਦੇ ਖਿਲਾਫ਼, ਕਰਮ, ਵਿਚਾਰ ਜਾਂ ਬੋਲ ਨਾਲ ਕਰਦੇ, ਉਹ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸਵਰਗ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਨਰਕ-ਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਸਿਰ ਨੀਵਾਂ ਕਰਕੇ ਵੇਖਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਨਰਕ-ਵਾਸੀ ਵੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਸਿਰ ਨੀਵਾਂ ਕਰਕੇ ਵੇਖਦੇ ਹਨ। ਅਚਲ ਜੀਵ, ਕੀੜੇ, ਅੰਡਜ, ਪੰਛੀ, ਪਸ਼ੂ, ਮਨੁੱਖ, ਧਰਮੀ, ਦੇਵਤਾ, ਅਤੇ ਮੁਕਤ—all ਇਹ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਹਨ। ਪਹਿਲਿਆਂ ਦਾ ਹਜ਼ਾਰਵਾਂ ਹਿੱਸਾ, ਫਿਰ ਅਗਲੇ ਦਾ, ਐਸੇ ਕ੍ਰਮਵਾਰ, ਇਹ ਸਭ ਮੁਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣ ਤਕ ਚਲਦੇ ਹਨ। ਜਿੰਨੇ ਜੀਵ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਉਤਨੇ ਹੀ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹਨ; ਪਾਪੀ, ਜੋ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿਤ ਤੋਂ ਮੁੜ ਜਾਂਦਾ, ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਰ ਪਾਪ ਲਈ ਉਸ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਯਾਦ ਕਰਕੇ, ਉੱਚਤਮ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਵੱਡੇ ਪਾਪਾਂ ਲਈ ਵੱਡਾ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿਤ, ਛੋਟੇ ਲਈ ਛੋਟਾ—ਇਹ ਸਵਾਯੰਭੂ ਆਦਿ ਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਹੈ, ਹੇ ਮੈਤ੍ਰੇਯ। ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿਤ ਤਪ ਦੇ ਕਰਮ ਹਨ; ਪਰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿਤ ਹੈ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦਾ ਸਿਮਰਨ। ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਪਾਪ ਲਈ ਸੱਚਾ ਪਛਤਾਵਾ ਕਰਦਾ, ਉਸ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿਤ ਹੈ, ਹਰੀ ਦਾ ਸਿਮਰਨ। ਨਾਰਾਇਣ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਸਵੇਰੇ, ਰਾਤ, ਸੰਧਿਆ, ਦੁਪਹਿਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਮਿਆਂ 'ਤੇ, ਮਨੁੱਖ ਤੁਰੰਤ ਪਾਪ ਨਸ਼ਟ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਵਿਣੁ ਦੇ ਸਿਮਰਨ ਨਾਲ, ਜਦੋਂ ਸਾਰੇ ਦੁਖ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਮਨੁੱਖ ਮੁਕਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੇ ਸਵਰਗ ਮਿਲੇ, ਉਹ ਵੀ ਰੋਕਾਵਟ ਸਮਝੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪੁਰਾਣਕਥਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਪਾਪਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਨਰਕਾਂ ਦੀ ਭਿਆਨਕਤਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਹਰੀ-ਸਿਮਰਨ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦੱਸਾਈ ਗਈ ਹੈ।