ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਪਰਾਸ਼ਰ ਨੇ ਮਿਤ੍ਰੈਯਾ ਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਰੂਪ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਵਿਸ਼ਦ ਅਤੇ ਗੰਭੀਰ ਕਥਾ ਸੁਣਾਈ। ਉਹ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕੁਝ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਕੋਈ ਉੱਚਾ-ਨੀਚਾ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਮਾਰਨ ਵਾਲਾ ਜਾਂ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਉਥੇ ਈਰਖਾ, ਵੈਰ, ਡਰ, ਨਫ਼ਰਤ, ਦੋਸ਼, ਲਾਲਚ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕੋਈ ਅਜਿਹਾ ਵਿਕਾਰ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਭੂਮੀ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਧਾਤਕੀਖੰਡ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਰਵੋਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਸ ਦਾ ਮਾਨ ਦੇਵਤੇ, ਦੈਤ, ਆਦਿ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਝੀਲ ਮਾਨਸ ਦੇ ਉੱਤਰ ਪਾਸੇ ਵਾਪਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਧਾਤਕੀਖੰਡ ਦੇ ਅੰਦਰ ਪੁਸ਼ਕਰ ਨਾਮ ਦੀ ਟਾਪੂ ਹੈ, ਜਿਥੇ ਸਚ ਅਤੇ ਝੂਠ ਇਕੱਠੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਟਾਪੂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਦਰਿਆ ਜਾਂ ਪਹਾੜ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਹ ਦੋ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਥੇ ਮਨੁੱਖ ਅਤੇ ਦੇਵਤੇ ਸਭ ਇਕੋ ਜਿਹੇ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਥੇ ਕੋਈ ਵਰਨ-ਅਸ਼੍ਰਮ ਦੀ ਪ੍ਰਥਾ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਧਰਮਕਰਮ, ਨਾ ਤਿੰਨ ਵੇਦ, ਨਾ ਸਜ਼ਾ-ਕਾਨੂੰਨ, ਨਾ ਸੇਵਾ। ਮਿਤ੍ਰੈਯਾ, ਇਹ ਦੋ ਖੇਤਰ ਧਾਤਕੀਖੰਡ ਅਤੇ ਮਹਾਵੀਰ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਸੁਖਦਾਈ ਅਸਮਾਨ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹਰੇਕ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਸੁਖ ਹੈ, ਬੁਢਾਪਾ, ਰੋਗ ਆਦਿ ਨਹੀਂ। ਪੁਸ਼ਕਰ ਟਾਪੂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਨਿਆਗਰੋਧ (ਬਰ) ਦਾ ਦਰਖ਼ਤ ਹੈ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਦਾ ਸਰਵੋਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟ ਨਿਵਾਸ ਹੈ। ਇਥੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਦੈਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪੁਸ਼ਕਰ ਟਾਪੂ ਚੱਕਰਾਕਾਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਮਿੱਠੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨੇ ਘੇਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਆਕਾਰ ਪੁਸ਼ਕਰ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੱਤ ਟਾਪੂਆਂ ਅਤੇ ਸੱਤ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਹੈ, ਹਰ ਟਾਪੂ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਇਕੋ ਆਕਾਰ ਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਹਰ ਜੋੜ ਪਿਛਲੇ ਤੋਂ ਦੋ ਗੁਣਾ ਹੈ। ਸਭ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਦਾ ਪਾਣੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇਕੋ ਜਿਹਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਘੱਟ, ਨਾ ਵੱਧ। ਜਿਵੇਂ ਮਟਕੇ ਵਿੱਚ ਅੱਗ ਲਗਾਉਣ ਨਾਲ ਪਾਣੀ ਵਧਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚੰਦ ਦੀ ਵਾਧ-ਘਟ ਨਾਲ ਸਮੁੰਦਰ ਦਾ ਪਾਣੀ ਵਧਦਾ ਜਾਂ ਘਟਦਾ ਹੈ। ਪਾਣੀ ਕਦੇ ਘੱਟ ਜਾਂ ਵੱਧ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਸਿਰਫ ਚੰਦ ਦੀ ਚੜ੍ਹਤ ਅਤੇ ਉਤਰਤ, ਪੱਖ-ਵਧੀ ਅਤੇ ਪੱਖ-ਘਟ ਤੋਂ ਅਨੁਸਾਰ ਵਧਦਾ-ਘਟਦਾ ਹੈ। ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਪੰਜ ਸੌ ਦਸ ਅੰਗੁਠਾ-ਬਰਾਬਰ ਮਾਪਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੁਸ਼ਕਰ ਟਾਪੂ ਵਿੱਚ ਭੋਜਨ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਉਪਜਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਲੋਕ ਹਮੇਸ਼ਾ ਛੇ ਰਸਾਂ ਵਾਲਾ ਭੋਜਨ ਖਾਂਦੇ ਹਨ। ਮਿੱਠੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਇੱਕ ਖੇਤਰ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਲੋਕਸੰਸਥਿਤੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਦੋ ਗੁਣਾ ਵੱਡਾ ਅਤੇ ਸੁਨਹਿਰੀ ਹੈ, ਤੇ ਜਿੱਥੇ ਕੋਈ ਜੀਵ ਨਹੀਂ ਵੱਸਦੇ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਰੇ ਲੋਕਾਲੋਕ ਪਹਾੜ ਹੈ, ਜੋ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਚੌੜਾ ਅਤੇ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਉੱਚਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਉਸ ਖੋਲ ਵਿੱਚ ਹਨੇਰਾ ਛਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਹਰ ਪਾਸੇ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਅਤੇ ਉਸ ਹਨੇਰੇ ਨੂੰ ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਦੇ ਖੋਲ ਨੇ ਘੇਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਇਹ ਧਰਤੀ, ਖੋਲ, ਮਹਾਂਦਵੀਪ, ਸਮੁੰਦਰ, ਅਤੇ ਮਹਾਂਪਹਾੜ ਮਿਲਾ ਕੇ ਪੰਜ ਸੌ ਮਿਲੀਅਨ ਯੋਜਨ ਫੈਲਦੀ ਹੈ। ਇਹੀ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਆਧਾਰ ਅਤੇ ਸਹਾਰਾ ਹੈ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲਾ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਨਿਵਾਸ। ਫਿਰ ਪਰਾਸ਼ਰ ਜੀ ਮਿਤ੍ਰੈਯਾ ਨੂੰ ਦੱਸਦੇ ਹਨ: "ਹੁਣ, ਧਰਤੀ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਵਾਪਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਨਰਕਾਂ ਬਾਰੇ ਸੁਣ, ਜਿੱਥੇ ਪਾਪੀ ਜੀਵ ਪਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।" ਉਹ ਨਰਕਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਗਿਨਾਉਂਦੇ ਹਨ: ਰੌਰਵ, ਸੂਕਰ, ਰੋਧ, ਤਾਲ, ਵਿਸ਼ਸਨ, ਮਹਾਜ਼੍ਵਾਲਾ, ਤਪਤਕੁੰਭ, ਲਵਣ, ਵਿਲੋਹਿਤਾ; ਰੁਧਿਰਾਂਭ, ਵੈਤਰਨੀ, ਕਰਿਮਿਸ਼ਾ, ਕਰਿਮਿਭੋਜਨਾ, ਅਸਿਪਤ੍ਰਵਨ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ, ਲਾਲਾਭਕ੍ਸ਼; ਪੂਯਵਹ, ਪਾਪ, ਵਹਨਿਜ਼੍ਵਾਲਾ, ਅਧਹਸ਼ਿਰਾ, ਸੰਦੰਸ਼ਾ, ਕਾਲਸੂਤਰ, ਤਮਹ, ਅਵੀਚੀ; ਸ਼ਵਭੋਜਨਾ, ਅਥਾਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ, ਆਪ੍ਰਚੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਭਿਆਨਕ ਨਰਕ ਹਨ। ਯਮ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਡਰਾਉਣੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਹਥਿਆਰ ਅਤੇ ਅੱਗ ਦਾ ਡਰ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਪਾਪੀ ਜੀਵ ਡਿੱਗਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਝੂਠੀ ਗਵਾਹੀ ਦੇਵੇ, ਜਾਂ ਪੱਖਪਾਤ ਕਰਕੇ ਬੋਲੇ, ਜਾਂ ਹੋਰ ਝੂਠ ਬੋਲੇ, ਉਹ ਰੌਰਵ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਗਰਭ ਹਤਿਆ ਕਰੇ, ਸ਼ਹਿਰ ਨਸ਼ਟ ਕਰੇ, ਗਾਂ ਦੀ ਹਤਿਆ ਕਰੇ, ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਦੀ ਸਾਹ ਰੋਕੇ, ਉਹ ਰੋਧ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਸ਼ਰਾਬ ਪੀਵੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹਤਿਆ ਕਰੇ, ਸੋਨਾ ਚੋਰੀ ਕਰੇ, ਜਾਂ ਅਜਿਹੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਸੰਗਤ ਕਰੇ, ਉਹ ਸੂਕਰ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਕਸ਼ਤਰੀ ਜਾਂ ਵੈਸ਼ ਦੀ ਹਤਿਆ ਕਰੇ, ਆਪਣੇ ਅਧਿਆਪਕ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਵਿਅਭਿਚਾਰ ਕਰੇ, ਗਰਮ ਭਾਂਡਿਆਂ ਵਿੱਚ ਖੂਨ ਵਗਾਏ, ਜਾਂ ਰਾਜਾ ਦੇ ਰਖਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰੇ, ਉਹ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਨੇਕ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਵੇਚੇ, ਜੇਲਦਾਰ, ਸ਼ੇਰ ਦੀ ਲੱਕੜ ਵੇਚਣ ਵਾਲਾ, ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਭਗਤ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇਵੇ, ਉਹ ਗਰਮ ਲੋਹੇ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਆਪਣੀ ਪੂਤ, ਜਾਂ ਪੋਤ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਰੱਖੇ, ਉਹ ਮਹਾ-ਜ੍ਵਾਲਾ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰੇ, ਜਾਂ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਗਾਲੀ ਦੇਵੇ, ਉਹ ਵੀ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਵੇਦ ਨੂੰ ਬਗਾੜੇ, ਵੇਦ ਨੂੰ ਵੇਚੇ, ਜਾਂ ਮਨਾਹੀ ਕੀਤੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਕੋਲ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਲਵਣ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਚੋਰ ਜਾਂ ਸੀਮਾ ਲੰਘਣ ਵਾਲਾ ਵਿਲੋਹਿਤਾ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਪਿਘਲਦੇ ਲੋਹੇ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਦੇਵਤੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜਾਂ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਨਫ਼ਰਤ ਕਰੇ, ਜਾਂ ਰਤਨਾਂ ਨੂੰ ਬਗਾੜੇ, ਉਹ ਕਰਿਮਿਭਕ੍ਸ਼ ਜਾਂ ਕਰਿਮਿਸ਼ਾ, ਕੀੜਿਆਂ ਵਾਲੀ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਨੀਚਾ ਮਨੁੱਖ, ਜੋ ਪਿਤਰ, ਦੇਵਤਾ ਅਤੇ ਮਹਿਮਾਨ ਨੂੰ ਸਤਕਾਰ ਦੇਣ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਖਾਣਾ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਲਾਰ ਖਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਤੀਖੀ ਤੀਰਾਂ ਤੇ ਸਟਕਾਂ ਨਾਲ ਭਿਆਨਕ ਥਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਕੰਨ ਕੱਟੇ, ਜਾਂ ਤਲਵਾਰ ਜਾਂ ਹੋਰ ਹਥਿਆਰ ਨਾਲ ਮਾਰੇ, ਉਹ ਵੀ ਡਰਾਉਣੀ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਅਣਉਚਿਤ ਦਾਨ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਧਹਸ਼ਿਰਾ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਸਿਰ ਹੇਠਾਂ ਟੰਗਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਥੇ ਉਹ ਪੁਜਾਰੀ ਵੀ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਅਣਉਚਿਤ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਯਜਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਜੋ ਤਾਰੇ ਦਿਖਾ ਕੇ ਸ਼ਗਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਕਾਲੇ ਚਣ ਪੀੜ ਦੇ ਨਾਲ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਜਲਦੀ-ਜਲਦੀ ਅਕੇਲਾ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜੋ ਲੱਕ, ਮਾਸ, ਤਰਲ ਪਦਾਰਥ, ਤਿਲ ਜਾਂ ਨਮਕ ਵੇਚਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਉਸੇ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਬਿੱਲੀ, ਮੁਰਗੇ, ਬਕਰੇ, ਕੁੱਤੇ, ਸੂਰ ਜਾਂ ਪੰਛੀ ਰੱਖ ਕੇ ਜੀਵਨ ਗੁਜ਼ਾਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਉਸੇ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਰਾਸ਼ਰ ਜੀ ਨੇ ਮਿਤ੍ਰੈਯਾ ਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਰੂਪ, ਸੁਖਦਾਈ ਖੇਤਰਾਂ, ਅਤੇ ਪਾਪੀ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਨਰਕਾਂ ਦੀ ਭਿਆਨਕ ਵਿਵਸਥਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਵਿਸ਼ਦ, ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਤੇ ਗੰਭੀਰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ।