ਮਹਾਨ ਸਨਾਤਨ ਧਰਮ ਦੇ ਗੁਣਗਾਨ ਕਰਦਿਆਂ, ਪਾਰਾਸ਼ਰ ਜੀ ਨੇ ਮੈਤਰੇਯ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਜਗਤ ਦੇ ਅਨੋਖੇ ਟਾਪੂਆਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਾਸੀਆਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਵੰਗ, ਮਾਗਧ, ਮਾਨਸ ਅਤੇ ਮੰਡਗ ਇਥੇ ਵਸਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਗ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹਨ, ਮਾਗਧ ਕਸ਼ਤਰੀ ਹਨ, ਮਾਨਸ ਵੈਸ਼ ਹਨ ਅਤੇ ਮੰਡਗ ਸ਼ੂਦਰ ਹਨ। ਫਿਰ ਪਾਰਾਸ਼ਰ ਜੀ ਨੇ ਦੱਸਿਆ, "ਹੇ ਰਿਸ਼ੀ! ਸ਼ਾਕਦਵੀਪ ਵਿੱਚ, ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਸੰਯਮ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ, ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਜੀ ਦੀ ਸੂਰਜ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।" ਇਹ ਸ਼ਾਕਦਵੀਪ ਦੁੱਧ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਗੋਲ ਅਤੇ ਸ਼ਾਕਦਵੀਪ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ। ਇਸ ਦੁੱਧ ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਪੁਸ਼ਕਰ ਨਾਮਕ ਟਾਪੂ ਹੈ, ਜੋ ਹਰ ਪਾਸੇ ਸ਼ਾਕਦਵੀਪ ਤੋਂ ਦੋ ਗੁਣਾ ਵੱਡਾ ਹੈ। ਪੁਸ਼ਕਰ ਟਾਪੂ ਵਿੱਚ ਸਵਨਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਮਹਾਵੀਰ ਵੱਸਦਾ ਸੀ। ਇੱਥੇ ਦੋ ਖੇਤਰ ਹਨ: ਮਹਾਵੀਰ ਅਤੇ ਧਾਤੁਕੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਧਾਤੁਕੀਖੰਡ ਵੀ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਨਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਨੂੰ ਇਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਪਹਾੜ ਮਾਨਸਾ ਵੰਡਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਬਿਲਕੁਲ ਗੋਲ ਹੈ। ਇਹ ਪਹਾੜ ਪੰਜਾਹ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਉੱਚਾ ਅਤੇ ਉਤਨਾ ਹੀ ਚੌੜਾ ਹੈ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੋਲਾਕਾਰ। ਇਹ ਪੁਸ਼ਕਰਦਵੀਪ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਖੜਾ ਹੋ ਕੇ ਦੋ ਖੇਤਰ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਹਰ ਖੇਤਰ ਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਵੀ ਗੋਲ ਪਹਾੜ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਮਨੁੱਖ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਤੱਕ ਜੀਉਂਦੇ ਹਨ, ਬਿਮਾਰੀ ਜਾਂ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਨਾ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਲਗਾਵ, ਨਾ ਵੈਰ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਨਾ ਕੋਈ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਜਾਂ ਵੱਡਾ, ਨਾ ਕੋਈ ਮਾਰਨ ਵਾਲਾ ਜਾਂ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਵਾਲਾ, ਨਾ ਇਰਖਾ, ਡਰ, ਨਫ਼ਰਤ, ਦੋਸ਼, ਲਾਲਚ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕੋਈ ਵਿਕਾਰ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਉੱਤਰੀ ਪਾਸੇ ਮਹਾਨ ਧਾਤਕੀਖੰਡ ਖੇਤਰ ਹੈ, ਜਿਸਦੀ ਪੂਜਾ ਦੇਵ, ਦਾਨਵ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪੁਸ਼ਕਰ ਟਾਪੂ ਵਿੱਚ ਸੱਚ ਅਤੇ ਝੂਠ ਇਕੱਠੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ; ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਦਰਿਆ ਜਾਂ ਹੋਰ ਪਹਾੜ ਨਹੀਂ। ਇੱਥੇ ਦੇ ਲੋਕ ਅਤੇ ਦੇਵਤੇ ਸਭ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਦਿਸਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਟਾਪੂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਜਾਤ-ਪਾਤ, ਆਸ਼੍ਰਮ, ਧਰਮਕ ਕਰਮ, ਤਿੰਨ ਵੇਦ, ਸਜ਼ਾ ਜਾਂ ਸੇਵਾ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਦੋ ਖੇਤਰ—ਧਾਤਕੀਖੰਡ ਅਤੇ ਮਹਾਵੀਰ—ਧਰਤੀ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਸੁਗਮ ਲੋਕ ਹਨ, ਸਦਾ ਸੁਖਦਾਇਕ, ਬੁਢੇਪੇ ਅਤੇ ਰੋਗ ਤੋਂ ਰਹਿਤ। ਪੁਸ਼ਕਰ ਵਿੱਚ ਇਕ ਮਹਾਨ ਨਿਆਗਰੋਧ (ਬਰਗਦ) ਦਾ ਦਰੱਖਤ ਹੈ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਦਾ ਸਰਵੋਤਮ ਨਿਵਾਸ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਦੇਵ ਅਤੇ ਦਾਨਵ ਦੋਵੇਂ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪੁਸ਼ਕਰ ਟਾਪੂ ਮਿੱਠੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਗੋਲ ਅਤੇ ਪੁਸ਼ਕਰ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੱਤ ਟਾਪੂਆਂ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਇੱਕੋ ਆਕਾਰ ਦੇ, ਪਰ ਹਰ ਅਗਲਾ ਜੋੜਾ ਪਿਛਲੇ ਤੋਂ ਦੋ ਗੁਣਾ ਵੱਡਾ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਦਾ ਪਾਣੀ ਸਦਾ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਹੈ, ਨਾ ਘੱਟ, ਨਾ ਵੱਧ। ਜਿਵੇਂ ਭਾਂਡੇ ਵਿੱਚ ਅੱਗ ਦੇਣ ਨਾਲ ਪਾਣੀ ਵਧਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੀ ਵਾਧੂ ਨਾਲ ਸਮੁੰਦਰ ਦਾ ਪਾਣੀ ਚੜ੍ਹਦਾ ਹੈ। ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੇ ਉਗਣ ਤੇ ਡੁੱਬਣ ਨਾਲ, ਸ਼ੁਕਲ ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਵਧਦਾ-ਘਟਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਕਦੇ ਘੱਟ ਜਾਂ ਵੱਧ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇਹ ਵਾਧਾ ਪੰਜ ਸੌ ਦਸ ਅੰਗੁਲਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪੁਸ਼ਕਰ ਟਾਪੂ ਵਿੱਚ ਭੋਜਨ ਆਪਣੇ ਆਪ ਉਪਜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਲੋਕ ਹਮੇਸ਼ਾ ਛੇ ਰਸਾਂ ਵਾਲਾ ਭੋਜਨ ਖਾਂਦੇ ਹਨ। ਮਿੱਠੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਲੋਕਸਥਿਤੀ ਨਾਮਕ ਖੇਤਰ ਹੈ, ਜੋ ਸੋਨੇ ਵਰਗਾ ਤੇ ਦੋ ਗੁਣਾ ਵੱਡਾ ਹੈ, ਪਰ ਉੱਥੇ ਕੋਈ ਜੀਵ ਨਹੀਂ। ਫਿਰ ਲੋਕਾਲੋਕ ਪਹਾੜ ਹੈ, ਜੋ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਚੌੜਾ ਤੇ ਉਚਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਆਗੇ ਹਨੇਰਾ ਹੈ, ਜੋ ਹਰ ਪਾਸੇ ਅੰਡਕੋਸ਼ ਦੀ ਭਿਆਨਕ ਪਰਤ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਧਰਤੀ, ਆਪਣੇ ਟਾਪੂਆਂ, ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਪਹਾੜਾਂ ਸਮੇਤ, ਪੰਜ ਸੌ ਮਿਲੀਅਨ ਯੋਜਨ ਤੱਕ ਫੈਲੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਹੀ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਆਸਰਾ ਅਤੇ ਆਧਾਰ ਹੈ। ਫਿਰ ਪਾਰਾਸ਼ਰ ਜੀ ਨੇ ਨਰਕਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਰਿਸ਼ੀ! ਹੁਣ ਧਰਤੀ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਹੇਠਾਂ, ਪਾਪੀਆਂ ਲਈ ਨਰਕਾਂ ਦੀ ਸੁਣ।" ਰੌਰਵ, ਸੂਕਰ, ਰੋਧ, ਤਾਲ, ਵਿਸ਼ਸਨ, ਮਹਾਜਵਾਲਾ, ਤਪਤਕੁੰਭ, ਲਵਣ, ਵਿਲੋਹਿਤ, ਰੁਧਿਰਾਂਭ, ਵੈਤਰਨੀ, ਕ੍ਰਿਮਿਸ਼, ਕ੍ਰਿਮਿਭੋਜਨ, ਅਸਿਪਤ੍ਰਵਨ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਲਾਲਾਭਕ੍ਸ਼, ਪੂਯਵਹ, ਪਾਪ, ਵਹਨਿਜਵਾਲਾ, ਅਧਹਸ਼ਿਰਾ, ਸੰਦੰਸ਼, ਕਾਲਸੂਤ੍ਰ, ਤਮਹ, ਅਵੀਚੀ, ਸ਼ਵਭੋਜਨ, ਅਥਾਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ, ਆਪ੍ਰਚੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਨੇਕ ਭਿਆਨਕ ਨਰਕ ਹਨ। ਯਮ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਡਰਾਉਣੇ ਨਰਕ ਅਸਤ੍ਰ ਅਤੇ ਅੱਗ ਦੇ ਡਰ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਪਾਪੀ ਆਤਮਾਵਾਂ ਡਿੱਗਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਿਹੜਾ ਝੂਠੀ ਗਵਾਹੀ ਦੇਂਦਾ ਹੈ, ਪੱਖਪਾਤੀ ਬੋਲਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਹੋਰ ਝੂਠ ਬੋਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਰੌਰਵ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਗਰਭ ਦਾ ਹੱਤਿਆਰਾ, ਸ਼ਹਿਰ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਗਊਆਂ ਦਾ ਹੱਤਿਆਰਾ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਦੀ ਸਾਂਸ ਰੋਕਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਹ ਰੋਧ ਨਰਕ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਰਾਬੀ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੱਤਿਆਰਾ, ਸੋਨਾ ਚੋਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਜਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਸੰਗਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੂਕਰ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਕਸ਼ਤਰੀ ਜਾਂ ਵੈਸ਼ ਨੂੰ ਮਾਰਦਾ ਹੈ, ਅਧਿਆਪਕ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਵਿਅਭਿਚਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਗਰਮ ਭਾਂਡਿਆਂ ਵਿੱਚ ਖੂਨ ਵਗਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਰਾਜਾ ਦੇ ਰਖਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਪਤਿਵਰਤਾ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਵੇਚਦਾ ਹੈ, ਜੇਲ੍ਹਦਾਰ, ਸਿੰਘ ਦੀ ਜਟਾ ਵੇਚਣ ਵਾਲਾ ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਭਗਤ ਨੂੰ ਛੱਡਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਤਪਤ ਲੋਹੇ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਾਰਾਸ਼ਰ ਜੀ ਨੇ ਮੈਤਰੇਯ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਦੇ ਅਦਭੁੱਤ ਖੇਤਰਾਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ, ਅਤੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਸੁੱਖ ਤੇ ਦੁੱਖ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ।