ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਜੀ, ਇਹ ਵਿਸ਼ਨੁ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਸਲਮਲੀ ਦਵੀਪ ਦੀ ਗੱਲ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਥੇ ਸਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖੇਤਰ ਹਨ—ਸ਼੍ਵੇਤਾ, ਹਰਿਤਾ, ਵਿਦ੍ਯੁਤਾ, ਮਾਨਸਾ, ਜੀਮੂਤਾ, ਰੋਹਿਤਾ ਤੇ ਸੁਪ੍ਰਭਾ। ਹਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਵਰਨ—ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਕਸ਼ਤਰੀ, ਵੈਸ਼, ਅਤੇ ਸ਼ੂਦਰ—ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਵੱਖਰੇ ਵਸਦੇ ਹਨ। ਸਲਮਲੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਚਾਰ ਰੰਗਾਂ ਦੇ ਹਨ: ਪੀਲੇ, ਲਾਲ, ਹਲਕੇ ਭੂਰੇ ਤੇ ਕਾਲੇ, ਜੋ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਵੱਖਰੇ ਹਨ। ਉਸ ਦਵੀਪ ਦੇ ਵਰਨ, ਯਾਨੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਕਸ਼ਤਰੀ, ਵੈਸ਼ ਤੇ ਸ਼ੂਦਰ, ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਹਵਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉੱਤਮ ਯਗਨ ਕਰਕੇ, ਯਗਨ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਤੇ ਸੁਹਣਾ ਸਲਮਲੀ ਰੁੱਖ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੰਤੋਖ ਦਾ ਦਾਤਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਹੈ। ਸਲਮਲੀ ਦਵੀਪ ਦੇ ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਸੁਰੋਦਾ ਨਾਂ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨੇ ਘੇਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਸਲਮਲੀ ਜਿਤਨਾ ਹੀ ਵੱਡਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਕੁਸ਼ਾ ਦਵੀਪ ਹੈ, ਜੋ ਸਲਮਲੀ ਤੋਂ ਦੋ ਗੁਣਾ ਵੱਡਾ ਹੈ। ਕੁਸ਼ਾ ਦਵੀਪ ਦੇ ਰਾਜਾ ਜੋਤਿਸ਼ਮਤ ਦੇ ਸਤ ਪੁੱਤਰ ਹਨ: ਉਦਭਿਦਾ, ਵੇਣੁਮਾਨ, ਵੇਰਥਾ, ਲੰਬਨਾ, ਧ੍ਰਿਤੀ, ਪ੍ਰਭਾਕਰ ਤੇ ਕਪਿਲਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਉੱਤੇ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਹਨ। ਇਥੇ ਮਨੁੱਖ, ਦੈਤ, ਦਾਨਵ, ਦੇਵਤਾ, ਗੰਧਰਵ, ਯਕਸ਼, ਕਿੰਪੁਰੁਸ਼ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜੀਵ ਇਕੱਠੇ ਵਸਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਵੀ ਚਾਰ ਵਰਨ ਹਨ: ਦਾਮਿਨਾ, ਸ਼ੁਸ਼ਮਿਨਾ, ਸਨੇਹਾ ਤੇ ਮੰਦੇਹਾ—ਇਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਕਸ਼ਤਰੀ, ਵੈਸ਼ ਤੇ ਸ਼ੂਦਰ ਵਰਨ ਹਨ। ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਤੇ ਅਧਿਕਾਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਕੁਸ਼ਾ ਦਵੀਪ ਵਿੱਚ ਜਨਾਰਦਨ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੂਜਿਆ, ਤੇ ਇਸ ਪੂਜਾ ਨਾਲ ਉਹ ਅਧਿਕਾਰ ਦੇ ਭਾਰੀ ਫਲਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕੁਸ਼ਾ ਦਵੀਪ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਤ ਪਹਾੜ ਹਨ: ਵਿਦ੍ਰੁਮਾ, ਹੇਮਸ਼ੈਲਾ, ਦ੍ਯੁਤਿਮਤ, ਪੁਸ਼ਪਵਨ, ਕੁਸ਼ਾਸ਼ਯਾ, ਹਰੀ ਤੇ ਮੰਦਾਰਚਲਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਤ ਨਦੀਆਂ ਹਨ: ਧੂਤਪਾਪਾ, ਸ਼ਿਵਾ, ਪਵਿਤ੍ਰਾ, ਸੰਮਤੀ, ਵਿਦ੍ਯੁਦੰਭਾ, ਮਹੀ ਤੇ ਸਰਵਪਾਪਹਰਾ—ਜੋ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਹੋਰ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਛੋਟੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਤੇ ਪਹਾੜ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਗੁਸ਼ਸਤੰਭਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਇਹ ਦਵੀਪ ਵੀ ਸਮਾਨ ਆਕਾਰ ਵਾਲੇ ਘ੍ਰਿਤੋਦਾ (ਘੀ) ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਕ੍ਰੌਂਚਾ ਦਵੀਪ ਹੈ। ਹੁਣ ਕ੍ਰੌਂਚਾ ਦਵੀਪ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣੋ, ਜੋ ਕੁਸ਼ਾ ਦਵੀਪ ਤੋਂ ਦੋ ਗੁਣਾ ਵੱਡਾ ਹੈ। ਕ੍ਰੌਂਚਾ ਦਵੀਪ ਵਿੱਚ ਦ੍ਯੁਤਿਮਤ ਦੇ ਸਤ ਪੁੱਤਰ ਰਾਜ ਕਰਦੇ ਹਨ: ਕੁਸ਼ਲਾ, ਮੱਲਗਾ, ਉਸ਼ਣਾ, ਪੀਵਰਾ, ਅੰਧਕਾਰਕਾ, ਮੁਨੀ, ਤੇ ਦੁੰਦੁਭੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਉੱਤੇ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਹਨ। ਇਥੇ ਵੀ ਸੁਹਣੇ ਪਹਾੜ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਦੇਵਤਾ ਤੇ ਗੰਧਰਵ ਆਉਂਦੇ ਹਨ: ਕ੍ਰੌਂਚਾ, ਵਾਮਨਾ, ਅੰਧਕਾਰਕਾ, ਰਤਨਸ਼ੈਲਾ, ਸਵਾਹਿਨੀ, ਹਯਸੰਨਿਭਾ, ਦਿਵਾਵ੍ਰਿਤ, ਪੁੰਡਰੀਕਵਾਨ ਅਤੇ ਦੁੰਦੁਭੀ—ਹਰ ਪਹਾੜ ਪਿਛਲੇ ਤੋਂ ਦੋ ਗੁਣਾ ਵੱਡਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਦਵੀਪਾਂ ਦਾ ਆਕਾਰ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਬਿਨਾ ਡਰ ਦੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਵਸਦੇ ਹਨ। ਇਥੇ ਵੀ ਚਾਰ ਵਰਨ ਹਨ: ਪੁਸ਼ਕਰਾ, ਪੁਸ਼ਕਲਾ, ਧਨਿਆ ਤੇ ਤਿਸ਼ਿਆ—ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਕਸ਼ਤਰੀ, ਵੈਸ਼ ਤੇ ਸ਼ੂਦਰ। ਇੱਥੇ ਸਤ ਮੁੱਖ ਨਦੀਆਂ ਹਨ: ਗੌਰੀ, ਕੁਮੁਦਵਤੀ, ਸੰਧਿਆ, ਰਾਤਰੀ, ਮਨੋਜਵਾ, ਕਸ਼ਾਂਤੀ ਤੇ ਪੁੰਡਰੀਕਾ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਛੋਟੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਵਿਸ਼ਨੁ ਜੀ ਨੂੰ ਪੁਸ਼ਕਾਰਾਦਿਆ ਤੇ ਜਨਾਰਦਨ ਵਜੋਂ ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਯਗਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕ੍ਰੌਂਚਾ ਦਵੀਪ ਨੂੰ ਦਹੀਂ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨੇ ਘੇਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਕ੍ਰੌਂਚਾ ਦੇ ਆਕਾਰ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਸ਼ਾਕਾ ਦਵੀਪ ਹੈ, ਜੋ ਕ੍ਰੌਂਚਾ ਤੋਂ ਦੋ ਗੁਣਾ ਵੱਡਾ ਹੈ। ਸ਼ਾਕਾ ਦਵੀਪ ਦੇ ਰਾਜਾ ਭਵ੍ਯ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਤ ਪੁੱਤਰਾਂ—ਜਲਦਾ, ਕੁਮਾਰਾ, ਮੁਕੁਮਾਰਾ, ਮਰੀਚਕਾ, ਕੁਸੁਮੋਦਾ, ਮੌਦਾਕੀ ਤੇ ਮਹਾਦ੍ਰੁਮਾ—ਨੂੰ ਖੇਤਰ ਵੰਡ ਦਿੱਤੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਉੱਤੇ ਖੇਤਰਾਂ ਤੇ ਸਤ ਪਹਾੜ ਹਨ: ਉਦਯਾ, ਜਲਾਧਾਰਾ, ਰੈਵਤਕਾ, ਸ਼੍ਯਾਮਾ, ਅਸਤਗਿਰੀ, ਆੰਬਿਕੇਯਾ ਤੇ ਕੇਸਰੀ। ਸ਼ਾਕਾ ਦਵੀਪ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਕਾ ਰੁੱਖ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਹਵਾ ਤੋਂ ਅਤਿ ਆਨੰਦ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਨੂੰ ਸਿੱਧ ਤੇ ਗੰਧਰਵ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਚਾਰ ਵਰਨ ਦੇ ਲੋਕ ਹਨ, ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਨਦੀਆਂ ਤੋਂ ਪੀਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਡਰ ਦੂਰ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਸਤ ਨਦੀਆਂ ਹਨ: ਸੁਕੁਮਾਰੀ, ਕੁਮਾਰੀ, ਨਲਿਨੀ, ਧੇਨੁਕਾ, ਇਕਸ਼ੁ, ਵੇਣੁਕਾ ਤੇ ਗਭਸਤੀ। ਹੋਰ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਛੋਟੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਤੇ ਪਹਾੜ ਹਨ। ਜਲਦਾ ਆਦਿ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਲੋਕ, ਜੋ ਸਵਰਗ ਤੋਂ ਧਰਤੀ ਤੇ ਆਏ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਦੀਆਂ ਤੋਂ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਪੀਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਦੀ ਘਾਟ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਆਪਸੀ ਵਿਵਾਦ, ਨਾ ਖੇਤਰਾਂ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ—ਸਭ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਭਾਵਕ, ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਜੀਵਨ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਹਾਨ ਮੈਤ੍ਰੇਯ ਜੀ, ਇਹ ਦਵੀਪ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲੋਕ, ਪਹਾੜ, ਨਦੀਆਂ, ਰੁੱਖ ਤੇ ਸਮੁੰਦਰ—all-ਸਮੁੱਚਾ ਸੰਸਾਰ, ਹਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵਰਨ-ਵਿਭਾਗ, ਪਵਿੱਤਰਤਾ, ਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਉੱਤਮ ਪੂਜਾ ਹੈ।