ਮਹਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਮੈਤ੍ਰੇਯ ਜੀ, ਸੁਣੋ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵਿਪੁਲ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਵਿਭਿੰਨ ਦਵੀਪਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਪਹਿਲਾਂ, ਪਲਕਸ਼ ਦਵੀਪ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰੀਏ। ਉੱਥੇ, ਆਰਯਕ ਆਦਿ ਵਰਨਾਂ ਦੇ ਲੋਕ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਰਚਨਹਾਰ, ਸਿਮਾ ਰੂਪ ਹਰੀ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪਲਕਸ਼ ਦਵੀਪ ਦੇ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ, ਉਸ ਦੇ ਆਕਾਰ ਦੇ ਬਰਾਬਰ, ਇੱਕ ਚੀਨੀ ਦੇ ਰਸ ਦਾ ਸਮੁੰਦਰ ਘੇਰਾ ਪਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਹੁਣ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਾਲਮਲੀ ਦਵੀਪ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ। ਉੱਥੇ ਦੇ ਰਾਜਾ ਵੀਰ ਹਨ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਤੇਜਸਵੀ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੱਤ ਪੁੱਤਰ ਹਨ—ਸ਼੍ਵੇਤਾ, ਹਰਿਤਾ, ਜੀਮੂਤਾ, ਰੋਹਿਤਾ, ਵੈਦ੍ਯੁਤਾ, ਮਾਨਸਾ, ਅਤੇ ਸੁਪ੍ਰਭਾ—ਇਹ ਸੱਤ ਖੇਤਰ ਹਨ। ਸਾਲਮਲੀ ਦਵੀਪ ਨੂੰ ਘੇਰਣ ਵਾਲਾ ਸਮੁੰਦਰ 'ਸੁਰੋਦਾ' ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਪਾਣੀ ਚੀਨੀ ਦੇ ਰਸ ਵਾਂਗ ਮਿੱਠਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਦਵੀਪ ਤੋਂ ਦੋ ਗੁਣਾ ਵੱਡਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਸੱਤ ਪਰਬਤ ਹਨ, ਜੋ ਰਤਨਾਂ ਦੇ ਸਰੋਤ ਹਨ ਅਤੇ ਸੱਤ ਮਹਾਨ ਨਦੀਆਂ ਵੀ ਹਨ। ਪਰਬਤਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਹਨ: ਕੁਮੁਦਾ, ਨਤਾ, ਬਲਾਹਕਾ, ਦ੍ਰੋਣਾ (ਜਿੱਥੇ ਮਹਾਨ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਉਗਦੀਆਂ ਹਨ), ਕਕੰਕਾ, ਮਹਿਸ਼ਾ, ਅਤੇ ਕਕੁਦਮਤ। ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਨਾਮ ਹਨ: ਯੋਨੀ, ਤੋਯਾ, ਵਿਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਚੰਦਰ, ਮੁਕਤਾ, ਵਿਮੋਚਨੀ, ਅਤੇ ਨਿਵ੍ਰਿੱਤੀ—ਇਹ ਨਦੀਆਂ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਾਲਮਲੀ ਦੇ ਸੱਤ ਖੇਤਰ—ਸ਼੍ਵੇਤਾ, ਹਰਿਤਾ, ਵੈਦ੍ਯੁਤਾ, ਮਾਨਸਾ, ਜੀਮੂਤਾ, ਰੋਹਿਤਾ, ਅਤੇ ਸੁਪ੍ਰਭਾ—ਉੱਥੇ ਚਾਰ ਵਰਨਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚਾਰ ਰੰਗਤਾਂ ਹੈ: ਭੂਰਾ, ਲਾਲ, ਪੀਲਾ, ਅਤੇ ਕਾਲਾ। ਉੱਥਲੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਕਸ਼ਤਰੀ, ਵੈਸ਼, ਅਤੇ ਸ਼ੂਦਰ, ਹਵਾ ਰੂਪ ਅਵਿਨਾਸੀ ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟ ਯਜਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉੱਥੇ 'ਸਾਲਮਲੀ' ਰੁੱਖ ਹੈ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ, ਮਨੋਹਰ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਿਅ ਹੈ। ਸਾਲਮਲੀ ਨੂੰ 'ਸੁਰੋਦਾ' ਸਮੁੰਦਰ ਘੇਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਦਵੀਪ ਦੇ ਆਕਾਰ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਚਾਰ ਪਾਸੇ 'ਕੁਸ਼ਾ' ਦਵੀਪ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਲਮਲੀ ਤੋਂ ਦੋ ਗੁਣਾ ਵੱਡਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਦੇ ਰਾਜਾ 'ਜ੍ਯੋਤਿਸ਼ਮਤ' ਦੇ ਸੱਤ ਪੁੱਤਰ—ਉਦਭਿਦਾ, ਵੇਣੁਮਾਨ, ਵੇਰਥਾ, ਲੰਬਨਾ, ਧ੍ਰਿਤੀ, ਪ੍ਰਭਾਕਰਾ, ਅਤੇ ਕਪਿਲਾ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮਾਂ ਉੱਤੇ ਖੇਤਰ ਰੱਖੇ ਗਏ ਹਨ। ਕੁਸ਼ਾ ਦਵੀਪ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ, ਦੈਤ, ਦਾਨਵ, ਦੇਵ, ਗੰਧਰਵ, ਯਕਸ਼, ਕਿੰਪੁਰੁਸ਼ ਆਦਿ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਉੱਥੇ ਚਾਰ ਵਰਨਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਹਨ: ਦਾਮਿਨਾ, ਸ਼ੁਸ਼ਮਿਨਾ, ਸਨੇਹਾ, ਅਤੇ ਮੰਦੇਹਾ। ਉੱਥਲੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਕਸ਼ਤਰੀ, ਵੈਸ਼, ਅਤੇ ਸ਼ੂਦਰ ਆਪਣੀ-ਆਪਣੀ ਕਰਮ-ਪ੍ਰਧਾਨਤਾ ਨਾਲ ਜਨਾਰਦਨ ਦੀ ਬ੍ਰਹਮ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਵਧੇਰੇ ਅਧਿਕਾਰ ਦੇ ਭਿਆਨਕ ਫਲ ਨਸ਼ਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉੱਥੇ ਵੀ ਸੱਤ ਪਰਬਤ ਹਨ: ਵਿਦ੍ਰੁਮਾ, ਹੇਮਸ਼ੈਲਾ, ਦ੍ਯੁਤਿਮਤ, ਪੁਸ਼ਪਵਨ, ਕੁਸ਼ਸ਼ਯਾ, ਹਰੀ, ਅਤੇ ਮੰਦਰਚਲ। ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਨਾਮ ਹਨ: ਧੂਤਪਾਪਾ, ਸ਼ਿਵਾ, ਪਵਿਤ੍ਰਾ, ਸੰਮਤੀ, ਵਿਦ੍ਯੁਦੰਭਾ, ਮਹੀ, ਅਤੇ ਸਰਵਪਾਪਹਰਾ—ਇਹ ਸਭ ਪਾਪ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਉੱਥੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਛੋਟੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਅਤੇ ਟੇਕਰੀਆਂ ਵੀ ਹਨ; 'ਗੁਸ਼ਸਟੰਬਾ' ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਕੁਸ਼ਾ ਦਵੀਪ ਨੂੰ 'ਘ੍ਰਿਤੋਦਾ' (ਘੀ) ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨੇ ਘੇਰਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਆਕਾਰ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ; ਇਸ ਦੇ ਚਾਰ ਪਾਸੇ 'ਕ੍ਰੌਂਚ' ਦਵੀਪ ਹੈ, ਜੋ ਕੁਸ਼ਾ ਤੋਂ ਦੋ ਗੁਣਾ ਵੱਡਾ ਹੈ। ਕ੍ਰੌਂਚ ਦਵੀਪ ਵਿੱਚ 'ਦ੍ਯੁਤਿਮਤ' ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਰਾਜਾ ਬਣੇ—ਕੁਸ਼ਲਾ, ਮੱਲਗਾ, ਉਸ਼ਣਾ, ਪੀਵਰਾ, ਅੰਧਕਾਰਕਾ, ਮੁਨੀ, ਅਤੇ ਦੁੰਦੁਭੀ। ਉੱਥੇ ਦੇ ਪਰਬਤਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਹਨ: ਕ੍ਰੌਂਚ, ਵਾਮਨਾ, ਅੰਧਕਾਰਕਾ, ਰਤਨਸ਼ੈਲਾ, ਸ੍ਵਾਹਿਨੀ, ਹਯਸੰਨਿਭਾ, ਦਿਵਾਵ੍ਰਿਤ, ਪੁੰਡਰੀਕਵਾਨ, ਅਤੇ ਦੁੰਦੁਭੀ—ਹਰ ਪਰਬਤ ਪਿਛਲੇ ਤੋਂ ਦੋ ਗੁਣਾ ਵੱਡਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਦਵੀਪਾਂ ਦਾ ਆਕਾਰ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੁੰਦਰ ਖੇਤਰਾਂ ਅਤੇ ਪਰਬਤਾਂ ਵਿੱਚ ਲੋਕ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ ਨਾਲ, ਨਿਰਭੈ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਉੱਥੇ ਚਾਰ ਵਰਨ ਹਨ: ਪੁਸ਼ਕਰਾ, ਪੁਸ਼ਕਲਾ, ਧਨਿਆ, ਅਤੇ ਤਿਸ਼ਿਆ—ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਕਸ਼ਤਰੀ, ਵੈਸ਼, ਅਤੇ ਸ਼ੂਦਰ। ਉੱਥੇ ਸੱਤ ਮੁੱਖ ਨਦੀਆਂ ਹਨ: ਗੌਰੀ, ਕੁਮੁਦਵਤੀ, ਸੰਧਿਆ, ਰਾਤ੍ਰੀ, ਮਨੋਜਵਾ, ਖਸ਼ਾਂਤੀ, ਅਤੇ ਪੁੰਡਰੀਕਾ, ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਛੋਟੀਆਂ ਧਾਰਾਂ। ਕ੍ਰੌਂਚ ਦਵੀਪ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਨੁ ਜੀ, ਪੁਸ਼ਕਾਰਾਦਿਆ ਅਤੇ ਜਨਾਰਦਨ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਰੁਦ੍ਰ ਰੂਪ ਯਜਨਾਂ ਵਿੱਚ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕ੍ਰੌਂਚ ਦਵੀਪ ਨੂੰ 'ਦਹੀਂ' (ਦ curds) ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨੇ ਘੇਰਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਦਵੀਪ ਦੇ ਆਕਾਰ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ। ਇਸ ਦਹੀਂ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਚਾਰ ਪਾਸੇ 'ਸ਼ਾਕ' ਦਵੀਪ ਹੈ, ਜੋ ਕ੍ਰੌਂਚ ਤੋਂ ਦੋ ਗੁਣਾ ਵੱਡਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਹਾਨ ਮੈਤ੍ਰੇਯ ਜੀ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਵਿਭਿੰਨ ਦਵੀਪਾਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ, ਪਰਬਤਾਂ, ਨਦੀਆਂ, ਵਰਨਾਂ, ਅਤੇ ਉਪਾਸਨਾ ਦੇ ਵਿਧਾਨ ਬਾਰੇ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ।