ਮੈਤ੍ਰੇਯ ਜੀ, ਪਰਾਸ਼ਰ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, ‘‘ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਲਈ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਜੰਬੂਦਵੀਪ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਨੌਂ ਖੰਡ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ ਲਗਭਗ ਇੱਕ ਲੱਖ ਯੋਜਨ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।’’ ਇਸ ਜੰਬੂਦਵੀਪ ਨੂੰ, ਜਿਸ ਦੀ ਚੌੜਾਈ ਵੀ ਇੱਕ ਲੱਖ ਯੋਜਨ ਹੈ, ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਲੂਣ ਵਾਲਾ ਸਮੁੰਦਰ ਘੇਰੇ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਚਕਰਾਕਾਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਜੰਬੂਦਵੀਪ ਨੂੰ ਲੂਣ ਵਾਲਾ ਸਮੁੰਦਰ ਘੇਰੇ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਸ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਬਾਹਰ ਪਲੱਖਸ਼ਦਵੀਪ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਜੰਬੂਦਵੀਪ ਦੀ ਮਾਪ ਇੱਕ ਲੱਖ ਯੋਜਨ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਪਲੱਖਸ਼ਦਵੀਪ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਇਸ ਤੋਂ ਦੋ ਗੁਣਾ ਵੱਡਾ ਹੈ। ਪਲੱਖਸ਼ਦਵੀਪ ਦੇ ਰਾਜਾ ਮੇਧਾਤਿਥੀ ਦੇ ਸੱਤ ਪੁੱਤਰ ਹਨ—ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਾਂਤਹਯ, ਫਿਰ ਸ਼ੀਸ਼ਿਰ, ਸੁਖੋਦਯ, ਆਨੰਦ, ਸ਼ਿਵ, ਖ਼ੇਮਕ, ਅਤੇ ਸੱਤਵਾਂ ਧ੍ਰੁਵ। ਇਹੀ ਸੱਤ ਖੰਡਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਖੰਡਾਂ ਦੀ ਹੱਦ ਪਹਾੜਾਂ ਨਾਲ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਵੀ ਪਹਾੜ ਹਨ। ਇਹ ਸੱਤ ਪਹਾੜ ਹਨ: ਗੋਮਦ, ਚੰਦਰ, ਨਾਰਦ, ਦੁੰਦੁਭੀ, ਸੋਮਕ, ਮੁਮਨਾ ਅਤੇ ਸੱਤਵਾਂ ਵੈਭਰਾਜ। ਇਹ ਸੁਹਾਵਣੇ ਪਹਾੜ ਅਤੇ ਖੇਤਰ, ਜਿੱਥੇ ਪਵਿੱਤਰ ਲੋਕ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਉਥੇ ਮਨੁੱਖ ਹਮੇਸ਼ਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਗੰਧਰਵਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਜੁਲ ਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸਮਾਜ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਲੋਕ ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਤੱਕ ਜੀਉਂਦੇ ਹਨ, ਨਾ ਕੋਈ ਦੁੱਖ ਹੈ, ਨਾ ਰੋਗ, ਸਦਾ ਸੁਖ ਹੀ ਸੁਖ ਹੈ। ਇਥੋਂ ਦੀਆਂ ਸੱਤ ਨਦੀਆਂ ਸਮੁੰਦਰ ਵੱਲ ਵਗਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਪਾਪ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਅਨੁਤਪਤਾ, ਸ਼ਿਖੀ, ਵਿਪਾਸ਼ਾ, ਤ੍ਰਿਦਿਵਾਕਲਮਾ, ਅਮ੍ਰਿਤਾ, ਸੁਕ੍ਰਿਤਾ ਅਤੇ ਸੱਤਵੀਂ ਨਦੀ। ਇਹ ਮੁੱਖ ਪਹਾੜ ਤੇ ਨਦੀਆਂ ਮੈਂ ਤੇਨੂੰ ਦੱਸ ਦਿਤੀਆਂ, ਇੱਥੇ ਹੋਰ ਵੀ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਛੋਟੇ ਪਹਾੜ ਤੇ ਨਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਾਣੀ ਲੋਕ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਪੀਂਦੇ ਹਨ। ਉਥੇ ਨਾ ਉਤਸਰਪਣੀ ਤੇ ਨਾ ਅਪਸਰਪਣੀ ਯੁਗਚਕ੍ਰ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਸੱਤ ਖੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਯੁਗਾਂ ਦੀ ਵੰਡ ਹੈ। ਉਥੇ ਸਦਾ ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗ ਵਰਗਾ ਸਮਾਂ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਪਲੱਖਸ਼ ਤੇ ਹੋਰ ਦਵੀਪਾਂ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਸ਼ਾਕਦਵੀਪ ਦੇ ਨੇੜਲੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ। ਇਸ ਜਗ੍ਹਾ ਲੋਕ ਪੰਜ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਤੱਕ ਰੋਗ ਰਹਿਤ ਜੀਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਪੰਜ ਖੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਚਾਰ ਵਰਣਾਂ ਅਤੇ ਆਸ਼੍ਰਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਨਿਭਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਥੇ ਚਾਰ ਵਰਣ ਹਨ—ਆਰਯਕ, ਕੁਰਾਰ, ਵਿਦਿਸ਼ਯ ਅਤੇ ਭਾਵਿਨਾ; ਇਹੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਕਸ਼ਤਰੀ, ਵੈਸ਼ ਤੇ ਸ਼ੂਦਰ ਹਨ। ਉਸ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇਕ ਮਹਾਨ ਰੁੱਖ ਖੜਾ ਹੈ, ਜੋ ਧਰਤੀ ਦੇ ਹੋਰ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲੋਂ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਹੈ; ਇਹ ਪਲੱਖਸ਼ ਰੁੱਖ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਇਸ ਦਵੀਪ ਦਾ ਨਾਮ ਪਲੱਖਸ਼ ਪਿਆ। ਉਥੇ ਇਹ ਚਾਰ ਵਰਣ, ਆਰਯਕ ਆਦਿਕ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ, ਜੋ ਸੀਮਾ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕਰਤਾ ਹਰਿ ਹੈ, ਭਗਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪਲੱਖਸ਼ਦਵੀਪ ਨੂੰ ਉਸੇ ਮਾਪ ਵਿੱਚ ਇਕ ਗੰਨੇ ਦੇ ਰਸ ਦਾ ਸਮੁੰਦਰ ਘੇਰੇ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਚਕਰ ਵਾਂਗ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਮੈਤ੍ਰੇਯ, ਪਲੱਖਸ਼ਦਵੀਪ ਦਾ ਸੰਖੇਪ ਵਰਣਨ ਹੋ ਗਿਆ, ਹੁਣ ਸ਼ਾਲਮਲੀ ਦਾ ਸੁਣ। ਸ਼ਾਲਮਲੀ ਦਾ ਰਾਜਾ ਵੀਰ ਹੈ, ਜੋ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਸੱਤ ਪੁੱਤਰ ਹਨ: ਸ਼੍ਵੇਤ, ਹਰੀਤ, ਜੀਮੂਤ, ਰੋਹਿਤ, ਵੈਦ੍ਯੁਤ, ਮਾਨਸ ਅਤੇ ਸੁਪ੍ਰਭਾ—ਇਹੀ ਉਥੇ ਦੇ ਸੱਤ ਖੰਡ ਹਨ। ਸ਼ਾਲਮਲੀ ਖੰਡ ਨੂੰ ਘੇਰਨ ਵਾਲਾ ਸਮੁੰਦਰ ਸੁਰੋਦਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਦਾ ਪਾਣੀ ਗੰਨੇ ਦੇ ਰਸ ਵਾਂਗ ਮਿੱਠਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਖੰਡ ਤੋਂ ਦੋ ਗੁਣਾ ਚੌੜਾ ਹੈ। ਉਥੇ ਵੀ ਸੱਤ ਪਹਾੜ ਹਨ, ਜੋ ਮਣੀਆਂ ਦੇ ਸਰੋਤ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਖੰਡ ਵੰਡੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਤੇ ਸੱਤ ਮਹਾਨ ਨਦੀਆਂ ਵੀ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਹਨ: ਕੁਮੁਦ, ਨਤ, ਤੀਜਾ ਬਲਾਹਕ, ਚੌਥਾ ਡੋਣਾ—ਜਿਥੇ ਵੱਡੀਆਂ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਉੱਗਦੀਆਂ ਹਨ—ਪੰਜਵਾਂ ਕਂਕ, ਛੇਵਾਂ ਮਹਿਸ਼, ਅਤੇ ਸੱਤਵਾਂ ਕਕੁਦਮਤ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਪਹਾੜ ਹੈ। ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਨਾਮ ਹਨ: ਯੋਨੀ, ਤੋਯ, ਵਿਤ੍ਰਿਸ਼ਣਾ, ਚੰਦਰ, ਮੁਕਤਾ, ਵਿਮੋਚਨੀ ਅਤੇ ਨਿਵ੍ਰਿੱਤੀ। ਇਹ ਨਦੀਆਂ ਪਾਪ ਨਾਸ਼ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਸ਼੍ਵੇਤ, ਹਰੀਤ, ਵੈਦ੍ਯੁਤ, ਮਾਨਸ, ਜੀਮੂਤ, ਰੋਹਿਤ ਅਤੇ ਸੁਪ੍ਰਭਾ—ਇਹੀ ਸੱਤ ਖੰਡ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਚਾਰ ਵਰਣ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਉਥੇ ਦੇ ਲੋਕ ਚਾਰ ਰੰਗਾਂ ਦੇ ਹਨ: ਪੀਲੇ, ਲਾਲ, ਪੀਲੇ ਤੇ ਕਾਲੇ, ਤੇ ਇਹ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਵੱਖਰੇ ਹਨ। ਉਥੇ ਦੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਕਸ਼ਤਰੀ, ਵੈਸ਼ ਤੇ ਸ਼ੂਦਰ, ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ, ਜੋ ਸਰਵਵਿਆਪੀ ਅਤੇ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਵਾਯੂ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਤਮ ਯਜਨਾਂ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਯਗ੍ਯ ਦੀ ਰੀਤ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਥੇ ਸ਼ਾਲਮਲੀ ਰੁੱਖ ਹੈ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ, ਸੁਹਾਵਣਾ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਿਯ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਖੰਡ ਸੁਰੋਦਾ ਸਮੁੰਦਰ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਹਰ ਪਾਸੇ ਸ਼ਾਲਮਲੀ ਦੀ ਬਰਾਬਰ ਚੌੜਾ ਹੈ। ਸੁਰੋਦਾ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਕੁਸ਼ਾ ਖੰਡ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸ਼ਾਲਮਲੀ ਤੋਂ ਦੋਗੁਣਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਸੁਣੋ, ਕੁਸ਼ਾ-ਦਵੀਪ ਦੇ ਰਾਜਾ ਜੋਤਿਸ਼ਮਤ ਦੇ ਸੱਤ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੇ ਨਾਮ: ਉਦਭਿਦ, ਵੇਣੁਮਾਨ, ਵੇਰਥ, ਲੰਬਨ, ਧ੍ਰਿਤਿ, ਪ੍ਰਭਾਕਰ ਅਤੇ ਕਪਿਲ—ਇਹੀ ਉਥੇ ਦੇ ਖੰਡ ਹਨ। ਉਥੇ ਮਨੁੱਖ, ਦੈਤ, ਦਾਨਵ, ਦੇਵਤਾ, ਗੰਧਰਵ, ਯਕਸ਼, ਕਿੰਪੁਰੁਸ਼ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜੀਵ ਮਿਲਜੁਲ ਕੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਉਥੇ ਵੀ ਚਾਰ ਵਰਣ ਹਨ, ਜੋ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਕਰਤਵਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ—ਡਾਮਿਨ, ਸ਼ੁਸ਼ਮਿਨ, ਸਨੇਹਾ ਅਤੇ ਮੰਦੇਹ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਮੈਤ੍ਰੇਯ, ਰਿਸ਼ੀ ਪਰਾਸ਼ਰ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਜੰਬੂਦਵੀਪ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ ਪਲੱਖਸ਼, ਸ਼ਾਲਮਲੀ ਅਤੇ ਕੁਸ਼ਾ-ਦਵੀਪ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਰਚਨਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਹਾੜ, ਨਦੀਆਂ, ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉੱਚੀ ਜੀਵਨ-ਧਾਰਾ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ।