ਮਹਾਨ ਵਿਦਵਾਨ ਮੈਤ੍ਰੇਯ ਜੀ, ਪਰਾਸ਼ਰ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਜੰਬੂਦਵੀਪ ਦੀ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਮਹਿਮਾ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਵਿਭਿੰਨ ਜਾਤੀਆਂ ਅਤੇ ਖੇਤਰਾਂ ਬਾਰੇ ਬੜੀ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ। ਜੰਬੂਦਵੀਪ ਦੇ ਭਾਰਤ ਖੰਡ ਵਿੱਚ ਕਰੂਸ਼ਾ, ਮਲਵਾ, ਪਰਿਪਾਤ੍ਰਾ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਵਾਸੀ, ਸੌਵੀਰਾ, ਸੈੰਧਵ, ਹੂਣ, ਸਾਲਵਾ ਅਤੇ ਕੋਸਲਾ ਦੇ ਨਿਵਾਸੀ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਮਦਰਕ, ਰਾਮਾ, ਅੰਬਸਥਾ, ਪਰਸੀਕ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਈ ਜਾਤੀਆਂ ਵੀ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਨਦੀਆਂ ਦਾ ਪਾਣੀ ਪੀਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਤੇ ਭਾਗਵੰਤ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਭਾਰਤ ਖੰਡ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਚਾਰ ਯੁਗਾਂ—ਕ੍ਰਿਤ, ਤ੍ਰੇਤਾ, ਦ੍ਵਾਪਰ ਅਤੇ ਕਲੀ—ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਜਦਕਿ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਇਹ ਯੁਗ ਨਹੀਂ। ਇੱਥੇ ਤਪस्वੀਆਂ ਤਪ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਯਜਮਾਨ ਯੱਗ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਲੋਕ ਆਤਮਿਕ ਉੱਨਤੀ ਲਈ ਵਿਸ਼ਨੁ ਨੂੰ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਸਮੇਤ ਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜੰਬੂਦਵੀਪ ਵਿੱਚ ਯੱਗ ਦੇ ਪੁਰੁਸ਼ ਦੀ ਪੂਜਾ ਮਨੁੱਖ ਯੱਗ ਰਾਹੀਂ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਹੋਰ ਦੀਪਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੀ ਪੂਜਾ ਵੱਖਰੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਭਾਰਤ, ਜੰਬੂਦਵੀਪ ਵਿੱਚ ਸਾਰਿਆਂ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਕਰਮ ਦੀ ਧਰਤੀ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਹੋਰ ਖੇਤਰ ਸਿਰਫ਼ ਭੋਗ ਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਜੀਵ, ਲੱਖਾਂ ਜਨਮਾਂ ਦੀ ਪਾਪ-ਪੁੰਨ ਦੀ ਸੰਚਿਤੀ ਦੇ ਬਾਅਦ ਹੀ ਮਨੁੱਖਾ ਜਨਮ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਗੀਤ ਗਾਉਂਦੇ ਹਨ—"ਭਾਰਤ ਖੰਡ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਧਨਿਆ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸਵਰਗ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਮਾਰਗ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਮਾਂ ਦੁਆਰਾ ਮਨੁੱਖ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।" ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਕਰਮ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਫਲ ਵਿਸ਼ਨੁ, ਪਰਮ ਆਤਮਾ, ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਕਰਮ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਕੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਜੀਵ, ਅਸਲ ਵਿੱਚ, ਪਰਮ ਗਤੀ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਅਸੀਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ ਕਿ ਜਦੋਂ ਸਵਰਗ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਵਾਲਾ ਕਰਮ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਅਸੀਂ ਕਿੱਥੇ ਜਾਂਦੇ ਹਾਂ; ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਸੁਚੇਤ ਹਨ, ਉਹ ਵਾਸਤਵ ਵਿੱਚ ਧਨਿਆ ਹਨ। ਮੈਤ੍ਰੇਯ ਜੀ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਜੰਬੂਦਵੀਪ ਦੇ ਨੌਂ ਖੇਤਰਾਂ ਦੀ ਸੰਖੇਪ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ, ਜੋ ਇੱਕ ਲੱਖ ਯੋਜਨ ਵਿਅਪਕ ਹੈ। ਜੰਬੂਦਵੀਪ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ, ਇੱਕ ਲੱਖ ਯੋਜਨ ਵਿਅਪਕ, ਲੂਣ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦਾ ਚੱਕਰ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਜੰਬੂਦਵੀਪ ਲੂਣ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੂਣ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਪਲਕਸ਼ ਦੀਪ ਹੈ। ਜੰਬੂਦਵੀਪ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਇੱਕ ਲੱਖ ਯੋਜਨ ਹੈ, ਪਰ ਪਲਕਸ਼ਦੀਪ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਇਸ ਤੋਂ ਦੋਹਾਂ ਵੱਧ ਹੈ। ਪਲਕਸ਼ਦੀਪ ਦੇ ਪਤੀ ਮੈਧਾਤਿਥੀ ਦੇ ਸੱਤ ਪੁੱਤਰ ਹਨ: ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਾਂਤਹਯਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਸ਼ਿਸ਼ਿਰਾ, ਸੁਖੋਦਯਾ, ਆਨੰਦ, ਸ਼ਿਵਾ, ਖੇਮਕਾ ਅਤੇ ਸੱਤਵਾਂ ਧ੍ਰੁਵਾ। ਇਹ ਸੱਤ ਹੀ ਪਲਕਸ਼ਦੀਪ ਦੇ ਰਾਜਾ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਦੀ ਹੱਦਾਂ ਪਹਾੜਾਂ ਨਾਲ ਨਿਰਧਾਰਤ ਹਨ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਵੀ ਪਹਾੜ ਹਨ; ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ: ਗੋਮਦਾ, ਚੰਦਰ, ਨਾਰਦਾ, ਦੁੰਦੁਭੀ, ਸੋਮਕਾ, ਮੁਮਨਾ ਅਤੇ ਸੱਤਵਾਂ ਵੈਭਰਾਜਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੁੰਦਰ ਪਹਾੜੀ ਖੇਤਰਾਂ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਧਰਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪਵਿੱਤਰ ਜੀਵ—ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ—ਹਮੇਸ਼ਾ ਮਿਲ ਜੁਲ ਕੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸਮਾਜ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਲੋਕ ਲੰਬੀ ਉਮਰ ਜੀਵਦੇ ਹਨ, ਨਾ ਕੋਈ ਦੁੱਖ ਹੈ, ਨਾ ਰੋਗ, ਸਦਾ ਸੁਖ ਹੀ ਸੁਖ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸੱਤ ਨਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਸਮੁੰਦਰ ਵੱਲ ਵਹਿੰਦੀ ਹਨ; ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਪਾਪ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ: ਅਨੁਤਪਤਾ, ਸ਼ਿਖੀ, ਵਿਪਾਸ਼ਾ, ਤ੍ਰਿਦਿਵਾਕਲਮਾ, ਅਮ੍ਰਤਾ, ਸੁਕ੍ਰਤਾ ਅਤੇ ਸੱਤਵੀਂ। ਇਹ ਪਹਾੜ ਤੇ ਨਦੀਆਂ, ਮੁੱਖ ਹਨ, ਪਰ ਇੱਥੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਹੋਰ ਪਹਾੜ ਤੇ ਨਦੀਆਂ ਵੀ ਹਨ, ਅਤੇ ਲੋਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਦੀਆਂ ਦਾ ਪਾਣੀ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਪੀਂਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ, ਹੇ ਦੁਜਾ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ, ਨਾਂ ਆਪਸਰਪਣੀ ਤੇ ਨਾਂ ਉਤਸਰਪਣੀ ਚੱਕਰ ਹੈ, ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੱਤ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਯੁਗਾਂ ਦੀ ਵੰਡ ਨਹੀਂ। ਇੱਥੇ ਸਮਾਂ ਸਦਾ ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ, ਪਲਕਸ਼ ਤੇ ਹੋਰ ਦੀਪਾਂ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਸ਼ਾਕ ਦੀਪ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ। ਉਥੇ ਲੋਕ ਪੰਜ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਬਿਨਾ ਰੋਗ ਦੇ ਜੀਵਦੇ ਹਨ; ਪੰਜ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਵਰਣ ਤੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਦੀ ਵੰਡ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਥੇ ਚਾਰ ਵਰਣ ਹਨ: ਆਰਯਕ, ਕੁਰਾਰਾ, ਵਿਦਿਸ਼ਯਾ ਅਤੇ ਭਾਵਿਨਾ—ਇਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਕਸ਼ਤ੍ਰੀ, ਵੈਸ਼ ਤੇ ਸ਼ੂਦਰ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਧਰਤੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਰੁੱਖ ਹੈ, ਜੋ ਧਰਤੀ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵੱਡਾ ਹੈ; ਇਹ ਪਲਕਸ਼ ਰੁੱਖ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਪਲਕਸ਼ਦੀਪ ਦਾ ਨਾਮ ਪਿਆ। ਇੱਥੇ ਇਹ ਵਰਣ, ਆਰਯਕ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਕਰਤਾ ਹੈ, ਸੀਮਾ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਹਰੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ। ਪਲਕਸ਼ਦੀਪ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ, ਉਸਦੀ ਲੰਬਾਈ ਦੇ ਬਰਾਬਰ, ਇੱਕ ਖੇਤਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਾਂਦ ਦੇ ਰਸ ਦਾ ਚੱਕਰ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਮੈਤ੍ਰੇਯ ਜੀ, ਪਲਕਸ਼ਦੀਪ ਦਾ ਸੰਖੇਪ ਵਰਣਨ ਹੋ ਗਿਆ; ਹੁਣ ਸ਼ਾਲਮਲੀ ਦੀਪ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣੋ। ਸ਼ਾਲਮਲੀ ਦੀਪ ਦਾ ਪਤੀ ਵੀਰ ਹੈ, ਜੋ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਸੱਤ ਪੁੱਤਰ ਹਨ, ਜੋ ਸੱਤ ਖੇਤਰ ਹਨ: ਸ਼੍ਵੇਤ, ਹਰਿਤ, ਜੀਮੂਤ, ਰੋਹਿਤ, ਵਿਦ੍ਯੁਤ, ਮਾਨਸ ਤੇ ਸੁਪ੍ਰਭਾ। ਉਸ ਦੀਪ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਜੋ ਸਮੁੰਦਰ ਹੈ, ਉਹ "ਸੁਰੋਦਾ" ਕਹਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਪਾਣੀ ਕਾਂਦ ਦੇ ਰਸ ਵਰਗਾ ਮਿੱਠਾ ਹੈ; ਉਹ ਸਮੁੰਦਰ, ਸ਼ਾਲਮਲੀ ਦੀਪ ਤੋਂ ਦੋਹਾਂ ਵੱਧ ਵਿਅਪਕ ਹੈ। ਉਥੇ ਵੀ ਸੱਤ ਪਹਾੜ ਹਨ, ਜਿਹੜੇ ਰਤਨਾਂ ਦੇ ਸਰੋਤ ਹਨ, ਜੋ ਖੇਤਰਾਂ ਦੀ ਹੱਦ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਸੱਤ ਵੱਡੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਵੀ ਹਨ। ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਹਨ: ਕੁਮੁਦਾ, ਨਤਾ, ਬਲਾਹਕਾ, ਦ੍ਰੋਣਾ (ਜਿੱਥੇ ਮਹਾਨ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਉਗਦੀਆਂ ਹਨ), ਕਂਕਾ, ਮਹੀਸ਼ਾ ਅਤੇ ਕਕੁਦਮਤ। ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਨਾਮ ਹਨ: ਯੋਨੀ, ਤੋਯਾ, ਵਿਤ੍ਰਿਸ਼ਣਾ, ਚੰਦਰ, ਮੁਕਤਾ, ਵਿਮੋਚਨੀ ਅਤੇ ਨਿਵ੍ਰਿੱਤੀ—ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਜਲ ਪਾਪ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਰਾਸ਼ਰ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਜੰਬੂਦਵੀਪ, ਪਲਕਸ਼ਦੀਪ ਅਤੇ ਸ਼ਾਲਮਲੀ ਦੀਪ ਦੀ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ, ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਮਹਿਮਾ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ, ਹੇ ਮੈਤ੍ਰੇਯ ਜੀ।