ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਪਾਰਾਸ਼ਰ ਜੀ ਨੇ ਮੈਤ੍ਰੇਯ ਮੁਨਿ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ: "ਹੇ ਮੈਤ੍ਰੇਯ! ਉਹ ਪਰਮਾਤਮਾ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਆਧਾਰ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਕੁਝ ਵਿਆਪਕ ਹੈ, ਉਹੀ ਕਿੰਪੁਰੁਸ਼ ਆਦਿਕ ਅੱਠ ਖੰਡਾਂ ਨੂੰ ਧਾਰਣ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਖੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਨ ਕੋਈ ਦੁੱਖ ਹੈ, ਨ ਕਿਸੇ ਤਕਲੀਫ਼ ਦੀ ਲਹਿਰ, ਨ ਭੁੱਖ ਜਾਂ ਡਰ ਵਰਗਾ ਕੋਈ ਵਿਘਨ। ਉੱਥੇ ਦੇ ਲੋਕ ਸਦਾ ਸੁਖੀ, ਰੋਗ ਰਹਿਤ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਦੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਦਸ ਜਾਂ ਬਾਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਤੱਕ ਅਟੱਲ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਖੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਨ ਤਾਂ ਦੇਵਤੇ ਵਰਖਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਨ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ ਵਾਂਗ ਪਾਣੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਨ ਉਥੇ ਕ੍ਰਿਤ, ਤ੍ਰੇਤਾ ਆਦਿ ਯੁਗਾਂ ਦੀ ਕੋਈ ਗਣਨਾ ਹੈ। ਹਰ ਖੰਡ ਵਿੱਚ ਸੱਤ ਮਹਾਨ ਪਹਾੜੀ ਲੜੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਨਦੀਆਂ ਨਿਕਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਫਿਰ ਪਾਰਾਸ਼ਰ ਜੀ ਨੇ ਭਾਰਤ ਖੰਡ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਪਾਸੇ ਅਤੇ ਹਿਮਾਲਾ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਪਾਸੇ ਵੱਸਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਭਾਰਤ ਖੰਡ, ਜਿੱਥੇ ਭਰਤ ਵੰਸ਼ਜ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਲੰਬਾਈ ਵਿੱਚ ਨੌ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਹੈ। ਇਹੀ ਕਰਮ ਭੂਮੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਸਵਰਗ ਜਾਂ ਮੋਖਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਥੇ ਸੱਤ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪਹਾੜ ਹਨ: ਮਹੇੰਦ੍ਰ, ਮਲਯ, ਸਹਯ, ਸ਼ੁਕਤਿਮਾਨ, ਕਸ਼, ਵਿਂਧਯ ਅਤੇ ਪਾਰਿਯਾਤ੍ਰ। ਇਥੋਂ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਪੁੰਨ ਕਰਕੇ ਸਵਰਗ ਜਾਂ ਮੋਖਸ਼ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ, ਜਾਂ ਅਧਰਮ ਕਰਕੇ ਪਸ਼ੂ ਜਨਮ ਜਾਂ ਨਰਕ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹੋ ਕਰਮ ਭੂਮੀ ਹੋਰ ਕਿਤੇ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਨੌ ਖੰਡ ਹਨ: ਇੰਦਰਦੀਪ, ਕਸੇਰੁ, ਤਾਮ੍ਰਪਰਨੀ, ਗਭਸਤਿਮਾਨ, ਨਾਗਦੀਪ, ਸਾਮਯਕ, ਗੰਧਰਵ, ਚਾਰੁਣ ਅਤੇ ਨੌਵਾਂ ਇਹ ਸਮੁੰਦਰ ਘਿਰਿਆ ਖੰਡ। ਇਹ ਖੰਡ ਦੱਖਣ ਤੋਂ ਉੱਤਰ ਤੱਕ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਲੰਬਾ ਹੈ; ਇਸ ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਸਿਰੇ ਉੱਤੇ ਕਿਰਾਤ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਸਿਰੇ ਉੱਤੇ ਯਵਨ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਵਿਚਕਾਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਖ਼ਤਰੀ, ਵੈਸ਼ ਅਤੇ ਸ਼ੂਦਰ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਬਹੁਤ ਨਦੀਆਂ ਵਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ—ਜਿਵੇਂ ਸਤਦ੍ਰੂ ਅਤੇ ਚੰਦਰਭਾਗਾ ਹਿਮਾਲਾ ਤੋਂ, ਵੈਦਸਮ੍ਰਿਤੀ ਅਤੇ ਮੁਖਾ ਪਾਰਿਯਾਤ੍ਰ ਤੋਂ, ਨਰਮਦਾ ਅਤੇ ਮੁਰਸਾ ਵਿਂਧਯ ਤੋਂ, ਤਾਪੀ, ਪਯੋਸ਼ਣੀ, ਨਿਰਵਿੰਧਿਆ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸੂਖਾ ਕਸ਼ ਪਹਾੜ ਤੋਂ, ਗੋਦਾਵਰੀ, ਭੀਮਰਥੀ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਵੇਣੀ ਸਹਯ ਤੋਂ, ਕ੍ਰਿਤਮਾਲਾ, ਤਾਮ੍ਰਪਰਨੀ ਮਲਯ ਤੋਂ, ਤ੍ਰਿਸਾਮਾ, ਚਰਸ਼ਿਕੁਲਿਆ ਮਹੇੰਦਰ ਤੋਂ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ਿਕੁਲਿਆ, ਕੁਮਾਰਾ ਆਦਿ ਸ਼ੁਕਤਿਮਾਨ ਤੋਂ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਕਈ ਜਾਤੀਆਂ ਵੱਸਦੀਆਂ ਹਨ—ਕੁਰੂ, ਪਾਂਚਾਲ, ਮੱਧਦੇਸ਼, ਪੂੰਡ੍ਰ, ਕਲਿੰਗ, ਮਗਧ, ਅਪਰਾਂਤ, ਸੌਰਾਟਰ, ਸ਼ੂਰ, ਅਭੀਰ, ਅਰਬੁਦ, ਕਰੂਸ਼, ਮਾਲਵ, ਪਰੀਪਤ੍ਰ, ਸੌਵੀਰ, ਸੈੰਧਵ, ਹੁਣ, ਸਾਲਵ, ਕੋਸਲ, ਮਦ੍ਰਕ, ਰਾਮ, ਅੰਬਸਥ, ਪਾਰਸੀਕ ਆਦਿ। ਇਹ ਲੋਕ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਨਦੀਆਂ ਦਾ ਜਲ ਪੀ ਕੇ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਇਕੱਠੇ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਭਾਰਤ ਖੰਡ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਯੁਗ ਹਨ—ਕ੍ਰਿਤ, ਤ੍ਰੇਤਾ, ਦੁਆਪਰ ਅਤੇ ਕਲੀ। ਹੋਰ ਕਿਤੇ ਇਹ ਯੁਗ ਨਹੀਂ। ਇਥੇ ਹੀ ਤਪਸਵੀ ਤਪ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਯੱਜਮਾਨ ਯਜਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਲੋਕ ਆਗਲੇ ਲੋਕ ਲਈ ਸ੍ਰੱਧਾ ਨਾਲ ਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜੰਬੂਦੀਪ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਯਜਨ ਰਾਹੀਂ ਯਜਨ ਪੁਰੁਸ਼ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਹੋਰ ਖੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਭਿੰਨ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਜੰਬੂਦੀਪ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਕਰਮ ਭੂਮੀ ਹੈ, ਹੋਰ ਖੰਡ ਭੋਗ ਭੂਮੀਆਂ ਹਨ। ਇਥੇ ਹੀ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਜਨਮਾਂ ਪਿੱਛੋਂ, ਪੁੰਨ ਦੇ ਸੰਚੇ ਨਾਲ, ਮਨੁੱਖ ਜਨਮ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਗੀਤ ਗਾਂਦੇ ਹਨ: 'ਭਾਰਤ ਜਿੰਨਾ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖ ਜਨਮ ਮਿਲਿਆ, ਉਹ ਧੰਨ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਥੇ ਹੀ ਪੂੰਨ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਮੁੜ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਵਰਗ ਜਾਂ ਮੋਖਸ਼ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।' ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਆਪਣੇ ਕਰਮ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਫਲਾਂ ਨੂੰ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵਿਸ਼ਨੁ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਕਰਮ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹੀ ਨਿਰਮਲ ਆਤਮਾਵਾਂ ਵਾਸਤਵ ਵਿੱਚ ਮੋਖਸ਼ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ। ਅਸੀਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ ਕਿ ਸਰੀਰ ਛੱਡਣ ਤੇ ਅਤੇ ਸਵਰਗ ਦੇ ਕਰਮ ਮੁੱਕਣ ਤੇ ਅਸੀਂ ਕਿੱਥੇ ਜਾਵਾਂਗੇ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਬੜੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਨਹੀਂ ਹੋਣ ਦਿੰਦੇ। ਮੈਤ੍ਰੇਯ! ਮੈਂ ਤੇਨੂੰ ਜੰਬੂਦੀਪ ਦੇ ਨੌ ਖੰਡ, ਜੋ ਲੰਬਾਈ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਲੱਖ ਯੋਜਨ ਹੈ, ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਵਰਣਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਜੰਬੂਦੀਪ ਨੂੰ, ਜੋ ਇੱਕ ਲੱਖ ਯੋਜਨ ਚੌੜਾ ਹੈ, ਲੂਣ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨੇ ਘੇਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਜੰਬੂਦੀਪ ਦੇ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਲੂਣ ਦਾ ਸਮੁੰਦਰ ਹੈ, ਉਵੇਂ ਹੀ, ਉਸ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਪਲක්ෂਦੀਪ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਜੰਬੂਦੀਪ ਇੱਕ ਲੱਖ ਯੋਜਨ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਹੈ, ਤੇ ਪਲක්ෂਦੀਪ ਉਸ ਤੋਂ ਦੋ ਗੁਣਾ ਵੱਡਾ ਹੈ। ਪਲක්ෂਦੀਪ ਦੇ ਰਾਜਾ ਮੇਧਾਤਿਥੀ ਦੇ ਸੱਤ ਪੁੱਤਰ ਹਨ: ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ ਸ਼ਾਂਤਹਯ, ਫਿਰ ਸ਼ੀਸ਼ਿਰ, ਸੁਖੋਦਯ, ਆਨੰਦ, ਸ਼ਿਵ, ਖੇਮਕ ਅਤੇ ਧ੍ਰੁਵ। ਇਹ ਸੱਤੋਂ ਖੰਡਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਹਨ। ਇਹ ਖੰਡਾਂ ਪਹਾੜਾਂ ਨਾਲ ਵੰਡੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੱਤ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪਹਾੜ ਹਨ: ਗੋਮਦ, ਚੰਦਰ, ਨਾਰਦ, ਦੁੰਦੁਭੀ, ਸੋਮਕ, ਮੂਮਨਾ ਅਤੇ ਸੱਤਵਾਂ ਵੈਭਰਾਜ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੁੰਦਰ ਪਹਾੜੀ ਖੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਪਲක්ෂਦੀਪ ਦੇ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ, ਪਵਿੱਤਰ ਲੋਕ, ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਮਿਲਜੁਲ ਕੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।