ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਪਰਾਸ਼ਰ ਜੀ ਨੇ ਮੈਤ੍ਰੇਯ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਜੰਬੂਦਵੀਪ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਖੰਡ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਬਾਰੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ। ਮੈਰੂ ਪਹਾੜ ਦੇ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਕਈ ਪਰਬਤਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਹੋਈ ਹੈ। ਨਿਧ ਅਤੇ ਪਾਰਿਸ਼ਾਤ੍ਰ ਦੋਵੇਂ ਸੀਮਾ ਦੇ ਪਰਬਤ ਹਨ ਜੋ ਮੈਰੂ ਦੇ ਦੱਖਣ ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਪਾਸੇ ਥਾਪੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਬਿਲਕੁਲ ਉਹਨਾਂ ਵਾਂਗ ਜੋ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਹਨ। ਤ੍ਰਿਸ਼੍ਰਿੰਗ ਅਤੇ ਜਾਰੁਧਿ ਉੱਤਰੀ ਸੀਮਾਵਾਂ ਦੇ ਪਰਬਤ ਹਨ, ਇਹ ਪੂਰਬ ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਵਿਚਕਾਰ ਸਥਿਤ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸਿਰੋਮਣੀ, ਜਠਰ ਆਦਿਕ ਪਰਬਤਾਂ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ ਇਹਨਾਂ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਮੈਰੂ ਨੂੰ ਘੇਰ ਕੇ ਖੜੇ ਹਨ। ਕੇਸਰਾ ਨਾਂ ਦੇ ਜੋ ਪਰਬਤ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਮੈਰੂ ਦੇ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ, ਸੀਤਾਂਤ ਆਦਿਕ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ, ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੁੰਦਰ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਘਾਟੀਆਂ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਸਿੱਧ ਅਤੇ ਚਾਰਣ ਆਉਂਦੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਥੇ ਪੁਰਾਤਨ ਅਤੇ ਮਨੋਹਰ ਜੰਗਲ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸਿਰੋਮਣੀ, ਲਕਸ਼ਮੀ, ਵਿਸ਼ਣੁ, ਅੱਗਨੀ, ਸੂਰਜ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ pavittar ਆਸ਼ਰਮ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉੱਚ ਕੋਟੀ ਦੇ ਕਿੰਨਰ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਵਸਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਰਬਤੀ ਘਾਟੀਆਂ ਵਿੱਚ ਗੰਧਰਵ, ਯਕਸ਼, ਰਾਖਸ਼ਸ, ਦੈਤ ਅਤੇ ਦਾਨਵ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਖੇਡਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਥਾਨ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸੁਰਗ ਸਮਾਨ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਇੱਥੇ ਸਿਰਫ਼ ਨੇਕ ਆਤਮਾਵਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਵਾਸ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਾਪ ਕੀਤੇ ਹਨ, ਉਹ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਜਨਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇੱਥੇ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦੇ। ਭਦ੍ਰਾਸ਼ਵ ਵਿੱਚ ਧੰਨ ਵਿਸ਼ਣੁ ਜੀ ਹਯਗ੍ਰੀਵ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਸਦੇ ਹਨ, ਕੇਤੁਮਾਲਾ ਵਿੱਚ ਵਾਰਾਹਾ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕੂਰਮਾ ਰੂਪ ਵਿੱਚ। ਗੋਵਿੰਦ ਕਰੂ ਵਿੱਚ ਮੱਛੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਤੇ ਹਰੀ ਆਪਣੀ ਵਿਸ਼ਵ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹਰ ਥਾਂ ਵਿਅਪਕ ਹਨ। ਹੇ ਮੈਤ੍ਰੇਯ, ਉਹ ਪਰਮਾਤਮਾ, ਜੋ ਸਭ ਕੁਝ ਆਧਾਰ ਹੈ, ਸਭ ਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਅਪਕ ਹੋ ਕੇ, ਕਿੰਪੁਰੁਸ਼ ਆਦਿਕ ਅੱਠ ਖੇਤਰਾਂ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਾ ਕੋਈ ਦੁੱਖ ਹੈ, ਨਾ ਮਿਹਨਤ, ਨਾ ਭੁੱਖ, ਨਾ ਡਰ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚਿੰਤਾ। ਉਥੇ ਲੋਕ ਸਿਹਤਮੰਦ, ਦੁੱਖ ਰਹਿਤ ਤੇ ਸਦਾ ਨਿਰਵਿਘਨ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਦਸ ਜਾਂ ਬਾਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਟਿਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਾ ਤਾਂ ਦੇਵਤੇ ਵਰਖਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਨਾ ਹੀ ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ ਵਾਂਗ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪਾਣੀ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਕਲਯੁਗ, ਤ੍ਰੇਤਾ ਜਾਂ ਦੁਆਪਰ ਵਰਗੀਆਂ ਯੁਗਾਂ ਦੀ ਵੀ ਕੋਈ ਧਾਰਨਾ ਨਹੀਂ। ਹਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸੱਤ-ਸੱਤ ਵੱਡੇ ਪਰਬਤ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਦਰਿਆ ਨਿਕਲਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਪਰਾਸ਼ਰ ਜੀ ਨੇ ਭਾਰਤ ਖੰਡ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਜੋ ਧਰਤੀ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਉੱਤਰ ਤੇ ਹਿਮਾਲਿਆ ਦੇ ਦੱਖਣ ਪਾਸੇ ਪਈ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਭਾਰਤ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਲੋਕ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੀ ਚੌੜਾਈ ਨੌ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਹੈ। ਇਹ ਕਰਮ-ਭੂਮੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਮਨੁੱਖ ਜਾਂ ਤਾਂ ਪੁੰਨ ਕਰਕੇ ਸੁਰਗ ਜਾਂ ਮੁਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਮਹਿੰਦ੍ਰ, ਮਲਯ, ਸਹਯ, ਸ਼ੁਕਤਿਮਾਨ, ਕਸ਼, ਵਿਂਧਿਆ ਤੇ ਪਾਰਿਯਾਤ੍ਰ—ਇਹ ਸੱਤ ਮੁੱਖ ਪਰਬਤ ਹਨ। ਇਥੋਂ ਹੀ ਲੋਕ ਪੁੰਨ ਕਰਕੇ ਸੁਰਗ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਾਂ ਪਾਪ ਕਰਕੇ ਪਸ਼ੂ ਜਾਂ ਨਰਕ ਵਿਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮੁਕਤੀ, ਸੁਰਗ, ਵਿਚਲੀ ਤੇ ਆਖਰੀ ਅਵਸਥਾ—all ਇਥੋਂ ਹੀ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ; ਮਰਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਕਰਮ-ਭੂਮੀ ਹੋਰ ਕਿਤੇ ਨਹੀਂ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਨੌ ਖੇਤਰ ਹਨ: ਇੰਦਰਦਵੀਪ, ਕੇਸੇਰੂ, ਤਾਮ੍ਰਪਰਨੀ, ਗਭਸਤਿਮਾਨ, ਨਾਗਦਵੀਪ, ਸਾਮਯਕ, ਗੰਧਰਵ, ਚਾਰੁਣ ਅਤੇ ਨੌਵਾਂ, ਜੋ ਸਮੁੰਦਰ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਟਾਪੂ ਹੈ। ਇਹ ਟਾਪੂ ਦੱਖਣ ਤੋਂ ਉੱਤਰ ਤੱਕ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਲੰਬਾ ਹੈ; ਪੂਰਬ ਦੇ ਕੋਨੇ ਉੱਤੇ ਕਿਰਾਤ ਤੇ ਪੱਛਮ ਦੇ ਕੋਨੇ ਉੱਤੇ ਯਵਨ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਵਿਚਕਾਰ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਕਸ਼ਤਰੀ, ਵੈਸ਼ ਤੇ ਸ਼ੂਦਰ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪੂਜਾ, ਯੁੱਧ, ਵਪਾਰ ਤੇ ਹੋਰ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਹਿਮਾਲਿਆ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਤੋਂ ਸ਼ਤਦ੍ਰੂ, ਚੰਦਰਭਾਗਾ ਆਦਿ ਦਰਿਆ ਨਿਕਲਦੇ ਹਨ; ਪਾਰਿਯਾਤ੍ਰ ਪਰਬਤ ਤੋਂ ਵੇਦਸਮ੍ਰਿਤੀ, ਮੁਖਾ ਆਦਿ; ਵਿਂਧਿਆ ਤੋਂ ਨਰਮਦਾ ਤੇ ਮੁਰਸਾ; ਕਸ਼ ਤੋਂ ਤਾਪੀ, ਪਯੋਸ਼ਣੀ, ਨਿਰਵਿੰਧਿਆ, ਪ੍ਰਸੂਖਾ; ਸਹਯ ਪਰਬਤ ਤੋਂ ਗੋਦਾਵਰੀ, ਭੀਮਰਥੀ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਵੇਣੀ ਆਦਿ ਦਰਿਆ, ਜੋ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਡਰ ਦੂਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਮਲਯਾ ਤੋਂ ਕ੍ਰਿਤਮਾਲਾ, ਤਾਮ੍ਰਪਰਨੀ, ਪ੍ਰਸੂਖਾ; ਮਹਿੰਦ੍ਰ ਤੋਂ ਤ੍ਰਿਸਾਮਾ, ਚਰਸ਼ਿਕੁਲਿਆ; ਸ਼ੁਕਤਿਮਾਨ ਤੋਂ ਸ਼ਿਕੁਲਿਆ, ਕੁਮਾਰਾ ਆਦਿ ਦਰਿਆ ਨਿਕਲਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਦੀਆਂ ਅਨੇਕ ਸਾਖਾਵਾਂ ਹਨ, ਤੇ ਹੋਰ ਵੀ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦਰਿਆ ਹਨ। ਇਸ ਭਾਰਤ ਖੰਡ ਵਿੱਚ ਕਈ ਜਾਤੀਆਂ ਵੱਸਦੀਆਂ ਹਨ—ਕੁਰੂ, ਪਾਂਚਾਲ, ਮੱਧਦੇਸ਼, ਪੂਰਬੀ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਲੋਕ, ਪੁੰਡ੍ਰ, ਕਲਿੰਗ, ਮਗਧ, ਦੱਖਣ ਵਾਸੀ, ਅਪਰਾਂਤ, ਸੌਰਾਠ, ਸ਼ੂਰ, ਅਭੀਰ, ਅਰਬੁਦ, ਕਰੂਸ਼, ਮਾਲਵ, ਪਰੀਪਤ੍ਰ ਵਾਸੀ, ਸੌਵੀਰ, ਸੈਧਵ, ਹੁਣ, ਸਾਲਵ, ਕੋਸਲ, ਮਦ੍ਰਕ, ਰਾਮ, ਅੰਬਸਥ, ਪਰਾਸਿਕ ਆਦਿ। ਇਹ ਸਭ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਆਨੰਦ ਤੇ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਨਾਲ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਭਾਰਤ ਖੰਡ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਯੁਗ ਹਨ—ਕ੍ਰਿਤ, ਤ੍ਰੇਤਾ, ਦੁਆਪਰ ਤੇ ਕਲਿ। ਹੋਰ ਕਿਤੇ ਇਹ ਨਹੀਂ। ਇੱਥੇ ਤਪਸਵੀ ਤਪ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਯਜਮਾਨ ਯੱਗ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਲੋਕ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜੰਬੂਦਵੀਪ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਯੱਗ ਰਾਹੀਂ ਯਜਨ ਪੁਰੁਸ਼ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਹੋਰ ਦੁਵੀਪਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਣੁ ਦੀ ਪੂਜਾ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਢੰਗ ਨਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਜੰਬੂਦਵੀਪ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਕਰਮ-ਭੂਮੀ ਹੈ, ਹੋਰ ਸਭ ਭੋਗ-ਭੂਮੀਆਂ ਹਨ। ਹੇ ਮਹਾਨ, ਇੱਥੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਜਨਮਾਂ ਦੀ ਪੁੰਨ ਸੰਚੈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਮਨੁੱਖਾ ਜਨਮ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਇਸ ਭਾਰਤ ਭੂਮੀ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਗਾਉਂਦੇ ਹਨ—'ਧੰਨ ਹਨ ਉਹ ਜੋ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸੁਰਗ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਮਾਰਗ ਹੈ।' ਜੋ ਆਪਣੇ ਕਰਮ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਫਲ ਵਿਸ਼ਣੁ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਕਰਮ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਆਤਮਾਵਾਂ ਸੱਚਮੁੱਚ ਪਰਮ ਗਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਸੁਰਗ ਲੈ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਕਰਮ ਮੁਕੰਮਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਦੇਹ ਛੁੱਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ ਕਿ ਅਗਲਾ ਜਨਮ ਕਿੱਥੇ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਸ ਲਈ, ਧੰਨ ਹਨ ਭਾਰਤ ਦੇ ਉਹ ਮਨੁੱਖ, ਜੋ ਸਰੀਰਕ ਤੇ ਮਨ-ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੀ ਸਮਰਥਾ ਤੋਂ ਵੰਜਿਤ ਨਹੀਂ।