ਹੇ ਮਹਾਨ ਸਾਧੂ, ਪਰਾਸ਼ਰ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਸੁਣੋ, ਜਦੋਂ ਗੰਗਾ, ਜੋ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ ਸੀ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੇ ਮੰਡਲ ਨੂੰ ਭਰ ਕੇ, ਆਕਾਸ਼ ਮਾਰਗ ਰਾਹੀਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਨਗਰੀ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਸਵਰਗ ਤੋਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਥੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਉਹ ਚਾਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਧਾਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਧਾਰਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਹਨ: ਸੀਤਾ, ਅਲਕਾਨੰਦਾ, ਚਕਸ਼ੁਭਦਾ ਅਤੇ ਭਦਰਾ। ਸੀਤਾ ਨਦੀ ਪੂਰਬੀ ਪਹਾੜ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ ਆਕਾਸ਼ ਰਾਹੀਂ ਦੂਜੇ ਪਹਾੜ ਵੱਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਭਦਰਾਸ਼ਵਾ ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਪੂਰਬ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇੰਝ ਹੀ, ਅਲਕਾਨੰਦਾ ਨਦੀ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਭਾਰਤ ਖੰਡ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਉਥੇ ਸੱਤ ਧਾਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਕੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਚਕਸ਼ੁ ਨਦੀ ਪੱਛਮੀ ਪਹਾੜਾਂ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਕੇ ਪੱਛਮੀ ਖੇਤਰ ਕੇਤੁਮਾਲਾ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਭਦਰਾ ਨਦੀ ਉੱਤਰੀ ਪਹਾੜਾਂ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਕੁਰੂ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਨੂੰ ਲੰਘ ਕੇ ਉੱਤਰੀ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ, ਆਨੀਲ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਧਾ ਦੋ ਮਹਾਨ ਪਹਾੜ ਹਨ, ਮਾਲਯਵਤ ਅਤੇ ਗੰਧਮਾਦਨ ਵੀ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਮੈਰੂ ਪਹਾੜ ਹੈ, ਜੋ ਕਮਲ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਾਂਗ ਖੜਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ, ਕੇਤੁਮਾਲਾ, ਭਦਰਾਸ਼ਵਾ ਅਤੇ ਕੁਰੂ—ਇਹ ਸੰਸਾਰ-ਕਮਲ ਦੀਆਂ ਪੰਖੁੜੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹੱਦ ਪਹਾੜਾਂ ਨੇ ਬਣਾਈ ਹੋਈ ਹੈ। ਜਠਰ ਅਤੇ ਦੇਵਕੂਟ ਦੱਖਣ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਹੱਦ ਵਾਲੇ ਪਹਾੜ ਹਨ, ਜੋ ਆਨੀਲ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਧਾ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹਨ। ਗੰਧਮਾਦਨ ਅਤੇ ਕੈਲਾਸ ਪੂਰਬ ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਹਰ ਇੱਕ ਅੱਸੀ ਯੋਜਨ ਲੰਬਾ ਹੈ। ਨਿਸ਼ਧਾ ਅਤੇ ਪਾਰਿਸ਼ਾਤ੍ਰਾ ਵੀ ਹੱਦ ਵਾਲੇ ਪਹਾੜ ਹਨ, ਜੋ ਮੈਰੂ ਦੇ ਪਾਸੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਪੂਰਬ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਤ੍ਰਿਸ਼੍ਰਿੰਗਾ ਅਤੇ ਜਾਰੁਧੀ ਉੱਤਰੀ ਹੱਦ ਵਾਲੇ ਪਹਾੜ ਹਨ, ਜੋ ਪੂਰਬ ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਇਹ ਸਾਰੇ ਹੱਦ ਵਾਲੇ ਪਹਾੜ, ਜਠਰ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ, ਮੈਰੂ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਚਾਰੋ ਪਾਸੇ ਸਥਾਪਿਤ ਹਨ। ਮੈਰੂ ਦੇ ਚਾਰ ਪਾਸਿਆਂ ਉੱਤੇ ਜੋ ਕੇਸਰਾ ਪਹਾੜ ਹਨ, ਉਹ ਬੜੇ ਸੋਹਣੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸ਼ੀਤਾਂਤ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਘਾਟੀਆਂ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਸਿੱਧ ਅਤੇ ਚਾਰਣ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਉੱਥੇ ਬਹੁਤ ਪੁਰਾਣੇ ਤੇ ਮਨੋਹਰ ਜੰਗਲ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਲਕਸ਼ਮੀ, ਵਿਸ਼ਣੂ, ਅਗਨੀ, ਸੂਰਜ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਆਸ਼੍ਰਮ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਨੰਦ ਉੱਚ ਕੁਲ ਦੇ ਕਿੰਨਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਹਾੜੀ ਘਾਟੀਆਂ ਵਿੱਚ ਗੰਧਰਵ, ਯਕਸ਼, ਰਾਕਸ਼ਸ, ਦੈਤ ਅਤੇ ਦਾਨਵ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਖੇਡਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਥਾਨ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਹੀ ਸਵਰਗ ਸਮਾਨ ਹਨ, ਇੱਥੇ ਕੇਵਲ ਨੇਕ ਲੋਕ ਹੀ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਪਾਪੀ ਕਦੇ ਵੀ ਇੱਥੇ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦੇ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਕਿੰਨੇ ਵੀ ਜਨਮ ਲੈਣ। ਭਦਰਾਸ਼ਵਾ ਵਿੱਚ ਭਾਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਣੂ ਹਯਗ੍ਰੀਵ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਕੇਤੁਮਾਲਾ ਵਿੱਚ ਵਾਰਾਹ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕੂਰਮ ਅਵਤਾਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ। ਕੁਰੂ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਗੋਵਿੰਦ ਮੱਛੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਹਰੀ ਆਪਣੇ ਵਿਸ਼ਵ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹਰ ਥਾਂ ਵਿਅਪਕ ਹਨ। ਹੇ ਮਹਾਨ ਮੈਤਰੇਯ, ਉਹ ਪਰਮਾਤਮਾ ਜੋ ਸਭ ਕੁਝ ਥਾਮਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਿੰਪੁਰੁਸ਼ ਆਦਿ ਅੱਠ ਖੰਡਾਂ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਾ ਕੋਈ ਦੁੱਖ ਹੈ, ਨਾ ਮਿਹਨਤ, ਨਾ ਭੁੱਖ, ਨਾ ਡਰ, ਨਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਵਿਘਨ। ਉਥੇ ਲੋਕ ਸਿਹਤਮੰਦ ਹਨ, ਕਿਸੇ ਤਕਲੀਫ਼ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਜਾਂ ਬਾਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤੇ ਮੀਂਹ ਨਹੀਂ ਪਾਂਦੇ, ਨਾ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ ਵਾਂਗ ਪਾਣੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਉਥੇ ਕਲਪਾਂ ਜਾਂ ਯੁੱਗਾਂ ਦੀ ਕੋਈ ਗਿਣਤੀ ਜਾਂ ਸਮਝ ਹੈ। ਹਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸੱਤ ਮਹਾਨ ਪਹਾੜੀ ਲੜੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਨਦੀਆਂ ਨਿਕਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਰਾਸ਼ਰ ਜੀ ਨੇ ਅੱਗੇ ਦੱਸਿਆ—ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਜਿਹੜੀ ਧਰਤੀ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਪਾਸੇ ਅਤੇ ਹਿਮਾਲਿਆ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਪਈ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਭਾਰਤ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਭਰਤ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਲੋਕ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੀ ਚੌੜਾਈ ਨੌ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਹੈ। ਇਹ ਕਰਮ ਭੂਮੀ ਹੈ, ਇੱਥੇ ਹੀ ਲੋਕ ਸਵਰਗ ਜਾਂ ਮੋਖਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਮਹਿੰਦ੍ਰ, ਮਲਯ, ਸਹਿਆ, ਸ਼ੁਕਤਿਮਾਨ, ਕਸ਼, ਵਿਂਧਿਆ ਅਤੇ ਪਾਰਿਯਾਤ੍ਰਾ—ਇਹ ਸੱਤ ਮੁੱਖ ਪਹਾੜ ਹਨ। ਇਥੋਂ ਹੀ ਲੋਕ ਪੁੰਨ ਕਰਕੇ ਸਵਰਗ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਪਾਪ ਕਰਕੇ ਪਸ਼ੂ ਜਾਂ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਥੇ ਹੀ ਸਵਰਗ, ਮੋਖਸ਼, ਵਿਚਕਾਰਲੇ ਅਤੇ ਅੰਤਿਮ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ; ਮੌਤੀਆਂ ਲਈ ਹੋਰ ਕਿਤੇ ਕਰਮ ਭੂਮੀ ਨਹੀਂ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਨੌ ਖੰਡ ਹਨ: ਇੰਦਰਦੀਪ, ਕੇਸੇਰੁ, ਤਾਮਰਪਰਨੀ, ਗਭਸਤਿਮਾਨ, ਨਾਗਦੀਪ, ਸਾਮਯਕ, ਗੰਧਰਵ, ਚਾਰੁਣਾ ਅਤੇ ਨੌਵਾਂ—ਸਮੁੰਦਰ ਦੁਆਰਾ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਟਾਪੂ। ਇਹ ਟਾਪੂ ਦੱਖਣ ਤੋਂ ਉੱਤਰ ਤੱਕ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਲੰਬਾ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਪੂਰਬੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਕਿਰਾਤ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਪੱਛਮੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਯਵਨ ਹਨ। ਵਿਚਕਾਰ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਖ਼ਤਰੀ, ਵੈਸ਼ ਅਤੇ ਸ਼ੂਦਰ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਪੂਜਾ, ਯੁੱਧ, ਵਪਾਰ ਆਦਿ ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਹਿਮਾਲਿਆ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਤੋਂ ਸ਼ਤਦ੍ਰੂ, ਚੰਦਰਭਾਗਾ ਆਦਿ ਨਦੀਆਂ ਨਿਕਲਦੀਆਂ ਹਨ; ਪਾਰਿਯਾਤ੍ਰਾ ਪਹਾੜ ਤੋਂ ਵੇਦਸਮ੍ਰਿਤੀ, ਮੁਖਾ ਆਦਿ ਨਦੀਆਂ ਨਿਕਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਵਿਂਧਿਆ ਪਹਾੜ ਤੋਂ ਨਰਮਦਾ, ਮੁਰਸਾ ਆਦਿ ਨਦੀਆਂ, ਕਸ਼ ਪਹਾੜ ਤੋਂ ਤਾਪੀ, ਪਯੋਸ਼ਣੀ, ਨਿਰਵਿੰਧਿਆ, ਪ੍ਰਸੂਖਾ ਆਦਿ ਨਦੀਆਂ ਵਗਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਹਿਆ ਪਹਾੜ ਤੋਂ ਗੋਦਾਵਰੀ, ਭੀਮਰਥੀ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਵੇਣੀ ਆਦਿ ਨਦੀਆਂ ਨਿਕਲਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਪਾਪਾਂ ਦੇ ਡਰ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਮਲਯ ਪਹਾੜ ਤੋਂ ਕ੍ਰਿਤਮਾਲਾ, ਤਾਮਰਪਰਨੀ, ਪ੍ਰਸੂਖਾ ਆਦਿ ਨਦੀਆਂ ਨਿਕਲਦੀਆਂ ਹਨ; ਮਹਿੰਦ੍ਰ ਪਹਾੜ ਤੋਂ ਤ੍ਰਿਸਾਮਾ, ਚਰਸ਼ਿਕੁਲਿਆ ਆਦਿ ਨਦੀਆਂ ਨਿਕਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਸ਼ੁਕਤਿਮਾਨ ਪਹਾੜ ਤੋਂ ਸ਼ਿਕੁਲਿਆ, ਕੁਮਾਰਾ ਆਦਿ ਨਦੀਆਂ ਨਿਕਲਦੀਆਂ ਹਨ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਦੇ ਕਈ ਸਹਾਇਕ ਨਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵੀ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਨਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਭਾਰਤ ਖੰਡ ਵਿੱਚ ਕੁਰੂ, ਪਾਂਚਾਲ, ਮੱਧਦੇਸ਼ ਦੇ ਲੋਕ, ਪੂਰਬ ਦੇ ਲੋਕ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਈ ਜਾਤੀਆਂ ਵੱਸਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਪੁੰਡ੍ਰ, ਕਲਿੰਗ, ਮਗਧ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਦੇ ਹੋਰ ਲੋਕ; ਇੰਝ ਹੀ ਅਪਰਾਂਤ, ਸੌਰਾਸ਼ਟਰ, ਸ਼ੂਰ, ਅਭੀਰ ਅਤੇ ਅਰਬੁਦਾ ਦੇ ਲੋਕ ਵੀ ਇੱਥੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਵਿਅਪਕਤਾ, ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਅਤੇ ਵਿਭਿੰਨਤਾ, ਪਹਾੜਾਂ, ਨਦੀਆਂ, ਅਤੇ ਖੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ ਕਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ।