ਮਿਤ੍ਰੈਯ ਨੇ ਪਰਾਸ਼ਰ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, "ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ! ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਸਵਾਯੰਭੂਵ ਦੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਰਚਨਾ ਬਤਾਈ ਹੈ, ਹੁਣ ਮੈਂ ਪੂਰੀ ਧਰਤੀ ਦੇ ਵਿਸਤਾਰ ਬਾਰੇ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। ਇਸ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਕਿੰਨੇ ਸਮੁੰਦਰ, ਟਾਪੂ, ਖੇਤਰ, ਪਹਾੜ, ਜੰਗਲ, ਨਦੀਆਂ, ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਹਨ? ਇਹ ਸਭ ਕਿੰਨਾ ਵੱਡਾ ਹੈ, ਇਸ ਦੀ ਆਧਾਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਕੀ ਹੈ? ਹੇ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ, ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਸਰੀਕ ਬਿਆਨ ਕਰੋ।" ਪਰਾਸ਼ਰ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਹੇ ਮਿਤ੍ਰੈਯ! ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਭ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਦਾ ਪੂਰਾ ਵੇਰਵਾ ਤਾਂ ਸੌ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ।" ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਸੱਤ ਟਾਪੂ ਹਨ: ਜੰਬੂ, ਪਲਕਸ਼, ਸ਼ਾਲਮਲੀ, ਕੁਸ਼, ਕ੍ਰੌਂਚ, ਸ਼ਾਕਾ ਅਤੇ ਪੁਸ਼ਕਰ। ਇਹ ਸੱਤ ਟਾਪੂ ਸੱਤ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਲੂਣ, ਗੰਨੇ ਦਾ ਰਸ, ਸ਼ਰਾਬ, ਘੀ, ਦਹੀਂ, ਦੁੱਧ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਟਾਪੂਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਜੰਬੂਦਵੀਪ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਸੋਨੇ ਦਾ ਪਹਾੜ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਹੇਠਾਂ ਛੇਤੀਹ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਅਤੇ ਉਪਰ ਬਤੀਹ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਤੱਕ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਚੌਂਹੀਂ ਪਾਸੇ ਲੰਬਾਈ ਸੋਲ੍ਹ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਹੈ। ਇਹ ਪਹਾੜ ਕਮਲ ਦੇ ਭਾਗ (ਪਰਿਕਰਪ) ਵਰਗਾ ਆਕਾਰ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪਹਾੜ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਹਿਮਾਵਤ, ਹੇਮਕੂਟ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਧ ਪਹਾੜ ਹਨ; ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਨੀਲਾ, ਸ਼੍ਵੇਤ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰਿੰਗੀ ਪਹਾੜ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਦੋ ਪਹਾੜ ਸੌ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਦੇ ਹਨ, ਹੋਰ ਹਰ ਇੱਕ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਘੱਟ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਚਾਈ ਤਿੰਨ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੀ ਲੰਬਾਈ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਫੈਲੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਭਾਰਤ ਖੇਤਰ ਪਹਿਲਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਕਿੰਪੁਰੁਸ਼ਾ, ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਹਰਿਵਰਸ਼ ਹੈ। ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਰਾਮਯਕ ਅਤੇ ਹਿਰਣਮਯਾ ਹਨ, ਅਤੇ ਉੱਤਰਕੁਰੁ ਵੀ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਭਾਰਤ ਹੈ। ਹਰ ਇੱਕ ਖੇਤਰ ਨੌਂ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਵਿਚ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇਲਾਵ੍ਰਿਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਸੋਨੇ ਦਾ ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ ਉੱਚਾ ਚੜ੍ਹਿਆ ਹੈ। ਮੇਰੂ ਦੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਇਲਾਵ੍ਰਿਤਾ ਖੇਤਰ ਹੈ, ਜੋ ਨੌਂ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਵਿਚ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਚਾਰ ਪਹਾੜ ਹਨ, ਜੋ ਮੇਰੂ ਤੋਂ ਬਣੇ ਹੋਏ ਹਨ ਅਤੇ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਉੱਚੇ ਹਨ। ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਮੰਦਰ ਪਹਾੜ, ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਗੰਧਮਾਦਨ, ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਵਿਪੁਲਾ, ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਸੁਪਾਰਸ਼ਵ ਪਹਾੜ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਹਾੜਾਂ 'ਤੇ ਕਦੰਬ, ਜੰਬੂ, ਪਿੱਪਲ ਅਤੇ ਵਟ (ਬਨਿਆਨ) ਦੇ ਰੁੱਖ ਹਨ, ਜੋ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਵਾਂਗ, ਹਰੇਕ ਰੁੱਖ 1100 ਯੋਜਨ ਉੱਚਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਵੱਡਾ ਜੰਬੂ ਰੁੱਖ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਜੰਬੂਦਵੀਪ ਦਾ ਨਾਮ ਪਿਆ। ਇਸ ਦੇ ਫਲ ਹਾਥੀਆਂ ਵਾਂਗ ਵੱਡੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਫਲ ਪਹਾੜਾਂ 'ਤੇ ਡਿੱਗਦੇ ਹਨ ਤੇ ਟੁੱਟਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਰਸ ਹਰ ਪਾਸੇ ਵਗਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਰਸ ਤੋਂ ਜੰਬੂਨਦੀ ਨਦੀ ਬਣਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਇੱਥੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਇਹ ਨਦੀ ਇੱਥੇ ਦੇ ਨਿਵਾਸੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਪੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਾ ਪਸੀਨਾ ਆਉਂਦਾ, ਨਾ ਬਦਬੂ, ਨਾ ਬੁਢਾਪਾ, ਨਾ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ। ਇਸ ਨੂੰ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਪਵਿਤ੍ਰ ਮਨ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਇੱਥੇ ਜੰਮਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਨਦੀ ਦਾ ਝਾਗ ਹੌਲੇ ਹਵਾ ਨਾਲ ਸੁੱਕ ਕੇ ਕੰਢਿਆਂ 'ਤੇ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਜੰਬੂਨਦਾ ਸੋਨਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਿੱਧ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਗਹਣਿਆਂ ਲਈ ਯੋਗ ਹੈ। ਮੇਰੂ ਦੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਭਦਰਾਸ਼ਵ, ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਕੇਤੁਮਾਲਾ ਖੇਤਰ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਲਾਵ੍ਰਿਤਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹੈ। ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਚੈਤਰਰਥ ਜੰਗਲ, ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਗੰਧਮਾਦਨ, ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਵੈਭਰਾਜ਼, ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਨੰਦਨ ਜੰਗਲ ਹਨ। ਚਾਰ ਝੀਲਾਂ ਹਨ: ਅਰੁਣੋਦਾ, ਮਹਾਭਦਰਾ, ਅਸਿਤੋਦਾ ਅਤੇ ਸ਼ਮਾਨਾ, ਜੋ ਸਦਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਭੋਗੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਕੇਸਰਾਚਲ ਪਹਾੜ ਹਨ: ਸ਼ੀਤਾਂਤ, ਸ਼ਵਕ੍ਰਮੁੰਜਾ, ਕੁਰਰੀ, ਮਾਲਯਵਾਨ, ਵੈਕੰਕ ਆਦਿ। ਤ੍ਰਿਕੂਟ, ਸ਼ਿਸ਼ਿਰ, ਪਤੰਗਾ, ਰੁਚਕ ਵੀ ਹਨ। ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਨਿਸ਼ਧ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ ਕੇਸਰਾਚਲ ਪਹਾੜ ਹਨ: ਸ਼ਿਖਿਵਾਸਾ, ਸਵੈਦੂਰੀਆ, ਕਪਿਲਾ, ਗੰਧਮਾਦਨ। ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਜਾਰੁਧਿ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ ਕੇਸਰਾਚਲ ਪਹਾੜ ਹਨ। ਮੇਰੂ ਦੇ ਨੇੜੇ, ਜਠਰਾ ਆਦਿ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੰਖਕੂਟਾ, ਰਿਸ਼ਭ, ਹੰਸ, ਨਾਗ ਆਦਿ ਪਹਾੜ ਹਨ; ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਕਾਲੰਜਰਾ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ ਕੇਸਰਾਚਲ ਪਹਾੜ ਹਨ। ਹੇ ਮਿਤ੍ਰੈਯ! ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ ਦੇ ਉੱਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਮਹਾਨ नगਰੀ ਹੈ, ਜੋ ਚੌਦਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਵਿਚ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਚੌਂਹੀਂ ਪਾਸੇ ਅਤੇ ਮੱਧ ਵਿਚ ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਲੋਕਪਾਲਾਂ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸ਼ਹਿਰ ਹਨ। ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ ਚੰਦ੍ਰਮੰਡਲ ਨੂੰ ਭਰ ਕੇ ਗੰਗਾ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਚੌਂਹੀਂ ਪਾਸੇ ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਡਿੱਗਦੀ ਹੈ। ਉਥੇ ਆ ਕੇ ਉਹ ਚਾਰ ਵਗੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਭਾਜਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ: ਸੀਤਾ, ਅਲਕਾਨੰਦਾ, ਚਕਸ਼ੁਭਦਾ ਅਤੇ ਭਦਰਾ। ਪੂਰਬੀ ਪਹਾੜ ਤੋਂ ਸੀਤਾ ਆਕਾਸ਼ ਰਾਹੀਂ ਦੂਜੇ ਪਹਾੜ 'ਤੇ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਫਿਰ ਭਦਰਾਸ਼ਵ ਖੇਤਰ ਰਾਹੀਂ ਸਮੁੰਦਰ 'ਚ ਪਹੁੰਚਦੀ ਹੈ। ਅਲਕਾਨੰਦਾ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਭਾਰਤ ਖੇਤਰ 'ਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਸੱਤ ਵਗੀਆਂ 'ਚ ਵੰਡ ਕੇ ਸਮੁੰਦਰ 'ਚ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਚਕਸ਼ੁ ਪੱਛਮੀ ਪਹਾੜਾਂ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਕੇ ਪੱਛਮ ਖੇਤਰ ਕੇਤੁਮਾਲਾ 'ਚ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰ 'ਚ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਭਦਰਾ ਉੱਤਰ ਪਹਾੜ ਅਤੇ ਉੱਤਰਕੁਰੂ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਕੇ ਉੱਤਰ ਸਮੁੰਦਰ 'ਚ ਪਹੁੰਚਦੀ ਹੈ। ਆਨੀਲਾ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਧਾ ਦੋ ਪਹਾੜ ਹਨ; ਮਾਲਯਵਤ ਅਤੇ ਗੰਧਮਾਦਨ ਵੀ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ ਕਮਲ ਦੇ ਭਾਗ ਵਾਂਗ ਖੜਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ, ਕੇਤੁਮਾਲਾ, ਭਦਰਾਸ਼ਵ ਅਤੇ ਕੁਰੂ—ਇਹ ਸੰਸਾਰ-ਕਮਲ ਦੀਆਂ ਪੰਖੜੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਨਾਲ ਨਿਸ਼ਾਨ ਲਗੀਆਂ ਹਨ। ਜਠਰਾ ਅਤੇ ਦੇਵਕੂਟਾ ਦੋ ਹੱਦ-ਪਹਾੜ ਹਨ, ਜੋ ਦੱਖਣ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਵਿਚ ਆਨੀਲਾ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਧਾ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹਨ। ਗੰਧਮਾਦਨ ਅਤੇ ਕੈਲਾਸ ਪਹਾੜ ਪੂਰਬ ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਵਿਚ ਹਨ, ਹਰੇਕ ਅੱਸੀ ਯੋਜਨ ਲੰਬੇ ਹਨ ਅਤੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸਥਿਤ ਹਨ। ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਪਰਾਸ਼ਰ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਮਿਤ੍ਰੈਯ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਦੇ ਵਿਸਤਾਰ, ਪਹਾੜਾਂ, ਨਦੀਆਂ, ਟਾਪੂਆਂ, ਜੰਗਲਾਂ, ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਬਾਰੇ ਸੰਖੇਪ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸਯੋਗ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ।