ਹੇ ਮਿਤ੍ਰ, ਸੁਣੋ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਯੋਗ ਅਭਿਆਸ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਸ਼ਾਲਾਗ੍ਰਾਮ ਵਿਚ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਦੀ ਆਤਮਾ ਨੇ ਅੱਗੇ ਜਨਮ ਲਿਆ, ਅਤੇ ਇਸ ਵਾਰੀ ਉਹ ਯੋਗੀਆਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵਜੋਂ ਜਨਮਿਆ। ਮੈਤ੍ਰੇਯ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲੋਂ ਉਸ ਮਹਾਨ ਪੁਰਖ ਦੇ ਕਰਤੱਬਾਂ ਬਾਰੇ ਹੋਰ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।" ਉਸ ਮਹਾਨ ਸੁਮਤੀ ਤੋਂ ਇੰਦਰਦਯੁਮਨ ਜਨਮੇ। ਇੰਦਰਦਯੁਮਨ ਤੋਂ ਪਰਮੇਸ਼ਠੀ, ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਤਿਹਾਰਾ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਨਾਮ ਪ੍ਰਤਿਹਰਤਾ ਸੀ। ਭੂਵਾ ਤੋਂ ਉਦਗੀਠਾ ਜਨਮਿਆ, ਅਤੇ ਉਦਗੀਠਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਤਾਰਾ। ਪ੍ਰਿਥੁ ਤੋਂ ਨਕਤਾ, ਅਤੇ ਨਕਤਾ ਤੋਂ ਗਯਾ ਜਨਮਿਆ। ਗਯਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨਰਾ ਹੋਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਵੀਰਾਟ ਜਨਮੇ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਹੀ ਬਲਵਾਨ ਅਤੇ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਸਨ। ਵੀਰਾਟ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਮਹਾਂਤਾ ਹੋਏ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਉਮਾਨਸ੍ਯੁ। ਟਵਸ਼ਟ੍ਰੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਵੀ ਟਵਸ਼ਟ੍ਰੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਤੋਂ ਵੀਰਾਜਾ ਜਨਮੇ। ਸ਼ਤਜਿੱਦ ਰਾਜਾ ਦੇ ਸੌ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਵਿਸ਼ਗੁ ਅਤੇ ਜੋਤਿ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਰਾਹੀਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਧੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤ ਖੰਡ ਨੂੰ ਨੌ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ, ਅਤੇ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਭਾਰਤੀ ਖੰਡ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵੰਸ਼ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਭੋਗਿਆ ਗਿਆ। ਜਦੋਂ ਕ੍ਰਿਤ, ਤ੍ਰੇਤਾ ਆਦਿ ਯੁਗ ਬਣੇ, ਤਦੋਂ ਯੁਗਾਂ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵੀ ਨਿਰਧਾਰਤ ਹੋਏ। ਇਹ ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਸਵਾਯੰਭੂਵ ਮਨੂ ਦੀ ਬਣਾਈ ਹੋਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਭਰ ਦਿੱਤਾ। ਪਰ, ਵਰਾਹ ਕਲਪ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਪਿਛਲੇ ਮਨਵੰਤਰਾ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਸਨ। ਮੈਤ੍ਰੇਯ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਸਵਾਯੰਭੂਵ ਦੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਧਰਤੀ ਦੇ ਸਾਰੇ ਵਿਸਥਾਰ ਬਾਰੇ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।" "ਇਸ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਕਿੰਨੇ ਸਮੁੰਦਰ, ਟਾਪੂ, ਖੇਤਰ, ਪਹਾੜ, ਜੰਗਲ, ਦਰਿਆ, ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਹਨ? ਦੇਵਤਿਆਂ ਆਦਿ ਦੇ ਨਿਵਾਸ-ਸਥਾਨ ਕਿੱਥੇ ਹਨ? ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਕਿੰਨਾ ਵਿਸ਼ਾਲ ਹੈ, ਇਸ ਦੀ ਮੂਲ ਰਚਨਾ ਕੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਕਿਹੋ ਜਿਹੀ ਹੈ? ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਦੱਸੋ।" ਪਰਾਸ਼ਰ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਹੇ ਮੈਤ੍ਰੇਯ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਪੂਰੀ ਵਿਸਥਾਰਤਾ ਤਾਂ ਸੌ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਹੀਂ ਦੱਸੀ ਜਾ ਸਕਦੀ।" "ਜੰਬੂ ਅਤੇ ਪਲਕਸ਼ ਦੋ ਟਾਪੂ ਹਨ, ਅਤੇ ਤੀਜਾ ਟਾਪੂ ਸ਼ਾਲਮਲੀ ਹੈ। ਕੁਸ਼, ਕ੍ਰਉਂਚ, ਸ਼ਾਕ ਅਤੇ ਪੁਸ਼ਕਰ, ਇਹਨਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਸੱਤ ਟਾਪੂ ਹਨ। ਇਹ ਸੱਤ ਟਾਪੂ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਸੱਤ ਸਮੁੰਦਰ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਲੂਣ, ਗੰਨੇ ਦਾ ਰੱਸ, ਮਦਿਰਾ, ਘਿਉ, ਦਹੀਂ, ਦੁੱਧ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਟਾਪੂਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਜੰਬੂਦਵੀਪ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਸੋਨੇ ਦਾ ਪਹਾੜ ਹੈ। ਉਹ ਪਹਾੜ ਹੇਠਾਂ ਵੱਲ ਸੋਲਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਅਤੇ ਉੱਪਰ ਵੱਲ ਬੱਤੀ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਤੱਕ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਤੋਂ ਚੌਂਹਫੇ ਸੋਲਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਚੌੜਾ ਹੈ। ਇਹ ਪਹਾੜ ਕਮਲ ਦੇ ਕੇਂਦਰ (ਭੇੜ) ਵਾਂਗ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਹਿਮਾਵਤ, ਹੇਮਕੂਟ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਧ ਪਹਾੜ ਹਨ। ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਨੀਲ, ਸ਼ਵੇਤ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰਿੰਗੀ ਪਹਾੜ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਦੋ ਪਹਾੜ ਵਿਚਕਾਰਲੇ ਹਨ, ਜੋ ਲਗਭਗ ਇੱਕ ਲੱਖ ਯੋਜਨ ਲੰਬੇ ਹਨ। ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਛੋਟੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਉਚਾਈ ਤਿੰਨ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਆਪਣੀ ਚੌੜਾਈ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਫੈਲੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਭਾਰਤ ਪਹਿਲਾ ਖੇਤਰ ਹੈ, ਫਿਰ ਕਿੰਪੁਰੁਸ਼, ਅਤੇ ਫਿਰ ਹਰੀਵਰਸ਼, ਜੋ ਮੇਰੂ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਹੈ। ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਰਾਮਯਕ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਹਿਰਣਮਯ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਤਤਰਕੁਰੂ ਵੀ ਉਥੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਭਾਰਤ ਖੰਡ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹਰ ਇੱਕ ਖੇਤਰ ਨੌ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਵਿਸਤਾਰ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਵਿਚਕਾਰ ਇਲਾਵ੍ਰਿਤ ਖੇਤਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਸੋਨੇ ਦਾ ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ ਉੱਚਾ ਖਲੋਤਿਆ ਹੈ। ਹੇ ਮਹਾਨ, ਮੇਰੂ ਦੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਇਲਾਵ੍ਰਿਤ ਖੇਤਰ ਨੌ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਤੱਕ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਚਾਰ ਪਹਾੜ ਹਨ, ਜੋ ਮੇਰੂ ਤੋਂ ਨਿਕਲੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਹ ਦੱਸ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਉੱਚੇ ਹਨ। ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਮੰਦਰ ਪਹਾੜ ਹੈ, ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਗੰਧਮਾਦਨ, ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਵਿਪੁਲ, ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਸੁਪਾਰਸ਼ਵ ਪਹਾੜ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਹਾੜਾਂ ਉੱਤੇ ਕਦੰਬ, ਜੰਬੂ, ਪਿੱਪਲ ਅਤੇ ਬਰਗਦ ਦੇ ਦਰੱਖਤ ਹਨ, ਜੋ ਪਹਾੜਾਂ ਵਾਂਗ ਉੱਚੇ ਹਨ, ਹਰ ਇੱਕ ਦੀ ਉਚਾਈ ਗਿਆਰਾਂ ਸੌ ਯੋਜਨ ਹੈ। ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਉਥੇ ਜੋ ਜੰਬੂ ਦਾ ਦਰੱਖਤ ਹੈ, ਉਸ ਕਰਕੇ ਇਸ ਟਾਪੂ ਦਾ ਨਾਮ ਜੰਬੂਦਵੀਪ ਪਿਆ। ਉਸ ਦੇ ਫਲ ਹਾਥੀਆਂ ਵਰਗੇ ਵੱਡੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਫਲ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਢਲਾਣਾਂ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗਦੇ ਅਤੇ ਟੁੱਟਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਰੱਸ ਹਰ ਪਾਸੇ ਵਗਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਰੱਸ ਤੋਂ ਉਥੇ ਇੱਕ ਦਰਿਆ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਜੰਬੂਨਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਦਰਿਆ ਉਥਲੇ ਲੋਕ ਪੀਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਸੀਨਾ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ, ਕੋਈ ਦੁੜੰਧ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਉਮਰ ਨਹੀਂ ਵੱਧਦੀ, ਅਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਘਟਦੀ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਦਰਿਆ ਪੀ ਕੇ ਉਥਲੇ ਲੋਕ ਪਵਿੱਤਰ ਮਨ ਵਾਲੇ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਦਰਿਆ ਦੀ ਝੱਗ ਹੌਲੀ ਹਵਾ ਨਾਲ ਸੁੱਕ ਕੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਸੋਨਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਜਾਮ੍ਬੂਨਦਾ ਸੋਨਾ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਸਿੱਧਾਂ ਦੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਲਈ ਯੋਗ ਹੈ। ਮੇਰੂ ਦੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਭਦ੍ਰਾਸ਼ਵ ਖੇਤਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਕੇਤੁਮਾਲ। ਇਲਾਵ੍ਰਿਤ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹੈ। ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਚੈਤਰਰਥ ਜੰਗਲ ਹੈ, ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਗੰਧਮਾਦਨ, ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਵੈਭਰਾਜ, ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨੰਦਨ ਜੰਗਲ ਹੈ। ਅਰੁਣੋਦਾ, ਮਹਾਭਦ੍ਰਾ, ਅਸੀਤੋਦਾ ਅਤੇ ਸ਼ਮਾਨਾ—ਇਹ ਚਾਰ ਝੀਲਾਂ ਹਨ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਭੋਗੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਸ਼ੀਤਾਂਤ, ਸ਼ਵਕ੍ਰਮੁੰਜ, ਕੁਰਰੀ, ਮਾਲਯਵਾਨ, ਵੈਕੰਕ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪਹਾੜ, ਮੇਰੂ ਦੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਕੇਸਰਾਚਲ ਪਹਾੜ ਹਨ। ਤ੍ਰਿਕੂਟ, ਸ਼ਿਸ਼ਿਰ, ਪਤੰਗ ਅਤੇ ਰੁਚਕ ਵੀ ਉਥੇ ਹਨ। ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਨਿਸ਼ਧ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ ਕੇਸਰਾਚਲ ਪਹਾੜ ਹਨ: ਸ਼ਿਖਿਵਾਸ, ਸਵੈਦੂਰਯ, ਕਪਿਲ, ਗੰਧਮਾਦਨ। ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਜਾਰੁਧੀ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਕੇਸਰਾਚਲ ਪਹਾੜ ਹਨ। ਮੇਰੂ ਦੇ ਨੇੜੇ, ਜਠਰਾ ਆਦਿ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਸ਼ੰਖਕੂਟ, ਸ਼ਭ, ਹੰਸ, ਨਾਗ ਆਦਿ ਪਹਾੜ ਹਨ। ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਕਾਲੰਜਰ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ ਕੇਸਰਾਚਲ ਪਹਾੜ ਹਨ। ਹੇ ਮੈਤ੍ਰੇਯ, ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ ਦੇ ਸਿਖਰ ਉੱਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਮਹਾਨ ਨਗਰੀ ਹੈ, ਜੋ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਅਤੇ ਚੌਦਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਵਿਸਤਾਰ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ, ਅੱਠ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਲੋਕਪਾਲਾਂ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨਗਰੀਆਂ ਸਥਿਤ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਮੈਤ੍ਰੇਯ, ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਵਿਅਪਕਤਾ ਅਤੇ ਵਿਵਸਥਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਸੁਣ ਕੇ ਮਨ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਅਤੇ ਆਸ਼ਚਰਯ ਨਾਲ ਭਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।