ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਤੁਸੀਂ ਪੁੱਛਿਆ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਉਹ ਅਠ ਖੇਤਰਾਂ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ, ਜਿੱਥੇ ਕਿੰਪੁਰੁਸ਼ ਆਦਿਕ ਵਾਸੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਥੇ ਸਭ ਕੁਝ ਸੁਭਾਵਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹੀ ਪਰਿਪੂਰਨ ਹੈ, ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨੀ ਕੋਈ ਔਖਾ ਕੰਮ ਨਹੀਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਦੁਖ-ਸੁਖ ਜਾਂ ਹੋਰ ਵਿਰੋਧੀ ਅਨੁਭਵ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਨਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਬੁੱਢਾਪਾ ਜਾਂ ਮੌਤ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੈ। ਉਥੇ ਧਰਮ ਜਾਂ ਅਧਰਮ ਜਿਹੀਆਂ ਵੰਡਾਂ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੀ ਉੱਚ-ਨੀਵਾਂ ਜਾਂ ਮੱਧਮਤਾ ਦੀ ਕੋਈ ਭਾਵਨਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਅਠ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਵੀ ਉਮਰ ਅਨੁਸਾਰ ਵੰਡ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਖੇਤਰ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਹਿਮਾਹਵਯਾ ਹੈ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਨਾਭੀ ਦਾ ਸੀ। ਨਾਭੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਰਿਸ਼ਭਾ ਸੀ, ਜੋ ਮੈਰੂਦੇਵੀ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ। ਰਿਸ਼ਭਾ ਤੋਂ ਭਾਰਤ ਜਨਮੇ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਸੌ ਭਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸੀ। ਰਿਸ਼ਭਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਨੂੰ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਚਲਾਇਆ ਤੇ ਕਈ ਯਜਨਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਦਾ ਰਾਜਾ ਬਣਾਇਆ। ਰਾਜ ਛੱਡ ਕੇ, ਉਹ ਵੱਡੀ ਨਿਸ਼ਠਾ ਨਾਲ, ਵਨਵਾਸੀ ਜੀਵਨ ਜੀਉਣ ਲਈ ਪੁਲਸਤਿਆ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਚਲੇ ਗਏ। ਉੱਥੇ, ਉਹ ਨੇਮ ਅਨੁਸਾਰ ਤਪ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਤਪਸਿਆ ਕਰਦੇ-ਕਰਦੇ ਉਹ ਬਹੁਤ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਗਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਨਸਾਂ ਵੀ ਸਾਫ਼ ਦਿਸ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਆਖ਼ਰ, ਉਹ ਨੰਗੇ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਇਕ ਕਪੜੇ ਦੀ ਧਾਰੀ ਰੱਖ ਕੇ, ਵੀਰਾਂ ਵਾਲਾ ਮਾਰਗ ਅਪਣਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਛੱਡ ਗਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਖੇਤਰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ। ਕਿਉਂਕਿ ਰਿਸ਼ਭਾ ਨੇ ਰਾਜ ਛੱਡ ਕੇ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਇਹ ਭਾਰਤਖੰਡ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸੁਮਤੀ ਹੋਏ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਧਰਮਾਤਮਾ ਸਨ। ਭਾਰਤ ਨੇ ਯਥੋਚਿਤ ਯਜਨ ਕਰਕੇ, ਆਪਣਾ ਰਾਜ ਸੁਮਤੀ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਭਾਰਤ ਨੇ ਆਪਣੀ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤੀ। ਫਿਰ, ਭਾਰਤ ਨੇ ਯੋਗ ਅਭਿਆਸ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਸ਼ਾਲਾਗ੍ਰਾਮ ਵਿਖੇ ਦੇਹ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਯੋਗੀਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵਜੋਂ ਜਨਮੇ। ਮੈਤ੍ਰੇਯ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਮਹਾਰਾਜ, ਤੁਸੀਂ ਭਾਵੁਕਤਾ ਨਾਲ ਇਹ ਕਥਾ ਦੱਸੀ, ਹੁਣ ਮੈਨੂੰ ਪੂਰੀ ਧਰਤੀ ਦੀ ਵਿਸਥਾਰ ਬਾਰੇ ਵੀ ਦੱਸੋ।" ਪਰਾਸ਼ਰ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਮੈਤ੍ਰੇਯ, ਮੈਂ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਪੂਰੀ ਵਿਸਥਾਰਤਾ ਤਾਂ ਸੌ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪੂਰੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ।" ਇਸ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਜੰਬੂ, ਪਲਕਸ਼, ਸ਼ਾਲਮਲੀ, ਕੁਸ਼, ਕ੍ਰੌਂਚ, ਸ਼ਾਕ ਤੇ ਪੁਸ਼ਕਰ – ਇਹ ਸੱਤ ਟਾਪੂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਸੱਤ ਸਮੁੰਦਰ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਲੂਣ, ਗੰਨੇ ਦਾ ਰਸ, ਮਦਿਰਾ, ਘਿਉ, ਦਹੀਂ, ਦੁੱਧ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਜੰਬੂਦਵੀਪ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਮੱਧ ਵਿਚ ਸੋਨੇ ਦਾ ਮੈਰੂ ਪਹਾੜ ਹੈ। ਇਹ ਪਹਾੜ ਹੇਠਾਂ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਤੇ ਉੱਪਰ ਬੱਤੀ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਤੱਕ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਚੌੜਾਈ ਹੇਠਾਂ ਵੀ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਹੈ, ਤੇ ਇਹ ਪਹਾੜ ਕਮਲ ਦੇ ਗੁੱਚ (ਪਰਿਕਰ) ਵਾਂਗ ਹੈ। ਮੈਰੂ ਪਹਾੜ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਹਿਮਾਵਤ, ਹੇਮਕੂਟ ਤੇ ਨਿਸ਼ਧ ਪਹਾੜ ਹਨ; ਉੱਤਰੀ ਪਾਸੇ ਨੀਲਾ, ਸ਼ਵੇਤ ਤੇ ਸ਼੍ਰਿੰਗੀ ਪਹਾੜ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਦੋ ਪਹਾੜ ਇੱਕ ਲੱਖ ਯੋਜਨ ਲੰਬੇ ਹਨ, ਹੋਰ ਹਰ ਇੱਕ ਦੱਸ ਹਜ਼ਾਰ ਘੱਟ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਚਾਈ ਤਿੰਨ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਖੇਤਰ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੈ, ਫਿਰ ਕਿੰਪੁਰੁਸ਼, ਅਤੇ ਫਿਰ ਹਰੀਵਰਸ਼ ਹੈ, ਜੋ ਮੈਰੂ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਹੈ। ਉੱਤਰੀ ਪਾਸੇ ਰਾਮਯਕ ਹੈ, ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਹੀਰਣਮਯ ਹੈ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ-ਕੁਰੂ ਵੀ ਹਨ। ਹਰ ਖੇਤਰ ਨੌਂ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਵਿਸਥਾਰ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਇਲਾਵ੍ਰਿਤ ਖੇਤਰ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਸੋਨੇ ਦਾ ਮੈਰੂ ਪਹਾੜ ਖੜਾ ਹੈ। ਮੈਰੂ ਦੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਇਲਾਵ੍ਰਿਤ ਖੇਤਰ ਨੌਂ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਚਾਰ ਵੱਡੇ ਪਹਾੜ ਹਨ। ਇਹ ਪਹਾੜ ਮੈਰੂ ਤੋਂ ਨਿਕਲੇ ਹੋਏ ਹਨ ਅਤੇ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਉੱਚੇ ਹਨ। ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਮੰਦਰ, ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਗੰਧਮਾਦਨ, ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਵਿਪੁਲ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਪਾਸੇ ਸੁਪਾਰਸ਼ਵ ਪਹਾੜ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਹਾੜਾਂ ਉੱਤੇ ਕਦੰਬ, ਜੰਬੂ, ਪਿੱਪਲ ਤੇ ਵਟ (ਬਰਗਦ) ਦੇ ਵੱਡੇ ਦਰੱਖਤ ਹਨ, ਜੋ ਪਹਾੜਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਗ्यारਾਂ ਸੋ ਯੋਜਨ ਉੱਚੇ ਹਨ। ਇਥੋਂ ਦਾ ਜੰਬੂ ਦਰੱਖਤ ਹੀ ਜੰਬੂਦਵੀਪ ਦੇ ਨਾਮ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਫਲ ਹਾਥੀ ਦੇ ਆਕਾਰ ਵਰਗੇ ਵੱਡੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਫਲ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀ ਢਲਾਣ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗਦੇ ਤੇ ਟੁੱਟਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਰਸ ਹਰ ਪਾਸੇ ਵਗਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਰਸ ਤੋਂ ਇੱਥੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਜੰਬੂਨਦੀ ਨਦੀ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਿਸ਼ੀ ਪਰਾਸ਼ਰ ਨੇ ਜੰਬੂਦਵੀਪ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਖੰਡ ਦੀ ਮਹਾਨ ਗਾਥਾ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਵਿਸਥਾਰ, ਉਸਦੇ ਪਹਾੜਾਂ, ਟਾਪੂਆਂ ਅਤੇ ਨਦੀਆਂ ਬਾਰੇ ਮੈਤ੍ਰੇਯ ਨੂੰ ਸੁਣਾਈ।