ਮਹਾਤਮਾ ਪਰਾਸ਼ਰ ਜੀ ਮੈਤ੍ਰੇਯ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ, “ਹੇ ਮੈਤ੍ਰੇਯ! ਹ੍ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼ ਪ੍ਰਭੂ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਇਹ ਸਾਰਾ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਰੱਖਦੇ ਹਨ—ਮੂਲ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ, ਬੁੱਧੀ, ਅਹੰਕਾਰ, ਪਾਂਚ ਤੱਤ, ਮਨ, ਸਾਰੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ, ਗਿਆਨ ਤੇ ਅਗਿਆਨ। ਹਰੀ, ਜੋ ਸਵੈ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨਿਰਾਕਾਰ ਹਨ, ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਆਪਣੇ ਉੱਤੇ ਮਾਇਆ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਹਥਿਆਰਾਂ ਅਤੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵੀ ਧਾਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਕਮਲ-ਨੇਤਰ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ ਬਦਲੀ ਹੋਈ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਅਤੇ ਸਾਰੀ ਜੀਵ ਜਗਤ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਸਾਰਿਆਂ ਦਾ ਆਧਾਰ ਹਨ। ਹੇ ਮੈਤ੍ਰੇਯ! ਜੋ ਕੁਝ ਗਿਆਨ ਹੈ, ਜੋ ਕੁਝ ਅਗਿਆਨ ਹੈ, ਜੋ ਕੁਝ ਸਤ ਹੈ, ਅਸਤ ਹੈ ਜਾਂ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਹੈ—ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਮਧੁਸੂਦਨ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਵਿਅਪਕ ਹੈ। ਕਾਲ ਦੇ ਭਿੰਨ-ਭਿੰਨ ਭਾਗ—ਕਲਾ, ਕਾਠਾ, ਨਿਮੇਸ਼, ਦਿਨ, ਰੁੱਤਾਂ, ਸਾਲ—ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਪਵਿੱਤਰ, ਪਾਪ-ਰਹਿਤ ਤੇ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਹਰੀ ਦਾ ਹੀ ਰੂਪ ਹੈ। ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ! ਧਰਤੀ, ਅੰਤਰਿਕਸ਼, ਸਵਰਗ, ਮਹਰ, ਜਨਸ, ਤਪਸ ਤੇ ਸਤਯ—ਇਹ ਸੱਤ ਲੋਕ ਵੀ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹਨ। ਹਰੀ ਆਪ ਸਭ ਗਿਆਨ ਦਾ ਆਧਾਰ ਹਨ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਆਤਮਾ ਤੇ ਰੂਪ ਵਜੋਂ ਵਿਆਪਕ ਹਨ, ਤੇ ਪੁਰਾਤਨ ਪੁਰਖਾਂ ਦੇ ਵੀ ਆਦਿ ਹਨ। ਉਹ ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ—ਦੇਵਤਾ, ਮਨੁੱਖ, ਪਸ਼ੂ ਆਦਿ—ਸਭ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹਨ; ਉਹ ਅੰਤਹੀਨ, ਸਰਵ-ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਆਦਿ-ਕਾਰਣ, ਰੂਪਵਾਨ ਤੇ ਨਿਰਾਕਾਰ ਦੋਵੇਂ ਹਨ। ਰਿਗ, ਯਜੁਰ ਤੇ ਸਾਮ ਵੇਦ, ਅਥਰਵ ਵੇਦ, ਇਤਿਹਾਸ, ਉਪਵੇਦ ਤੇ ਵੇਦਾਂਤ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ—ਇਹ ਸਭ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਹਨ। ਸਾਰੇ ਵੇਦਾਂਗ, ਮਨੁ ਆਦਿ ਦੀਆਂ ਵਾਣੀਆਂ, ਸਾਰੇ ਸ਼ਾਸਤਰ, ਕਥਾਵਾਂ ਤੇ ਜਿੱਥੇ-ਕਿਤੇ ਵੀ ਕੋਈ ਪਾਠ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੀ ਰੂਪ ਹਨ। ਜਿਹੜੀ ਵੀ ਕਵਿਤਾ, ਸੰਵਾਦ ਜਾਂ ਹੋਰ ਲਿਖਤਾਂ ਹਨ, ਉਹ ਸਭ ਵੱਡੇ-ਆਤਮਾ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਧੁਨੀ-ਰੂਪ ਸਰੀਰ ਹਨ। ਜਿਹੜਾ ਕੁਝ ਵੀ ਸਤਤ ਜਾਂ ਅਸਤਤ, ਰੂਪ ਵਾਲਾ ਜਾਂ ਨਿਰਾਕਾਰ, ਇੱਥੇ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕਿਤੇ ਵੀ ਹੈ—ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਹੀ ਸਰੀਰ ਹੈ। ਮੈਂ ਹੀ ਹਰੀ ਹਾਂ, ਜਨਾਰਦਨ ਹਾਂ; ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਮੇਰਾ ਹੀ ਹੈ—ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ, ਨ ਕੋਈ ਹੋਰ ਕਾਰਣ, ਨ ਕੋਈ ਹੋਰ ਪ੍ਰਭਾਵ। ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਮਨ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਟਿਕ ਗਿਆ, ਹੇ ਟਾ! ਉਸ ਲਈ ਮੁੜ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਨਾ ਹੀ ਦੁੱਖ-ਸੁਖ ਦੇ ਜੋੜ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਦੋ-ਵਾਰ ਜਨਮੇ! ਇਹ ਪੁਰਾਣ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਭਾਗ, ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਤੇਨੂੰ ਸੁਣਾਇਆ, ਇਸ ਨੂੰ ਯਾਦ ਰੱਖਣ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਫਲ ਪੁਸ਼ਕਰ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਦੋਵਾਰਾਂ ਸਾਲ ਨ੍ਹਾਉਣ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਇਹ ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੇਵਤੇ, ਰਿਸ਼ੀ, ਪਿਤਰ, ਗੰਧਰਵ, ਯਕਸ਼ ਆਦਿ ਦੇ ਜਨਮ—ਇਹ ਸਭ ਸੁਣਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ। ਫਿਰ ਮੈਤ੍ਰੇਯ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਹੇ ਪੁਜਨੀਯ! ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨਾਂ ਦਾ ਉੱਤਰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਹੜੇ ਮੈਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਉਤਪੱਤੀ ਤੇ ਵਿਵਸਥਾ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛੇ ਸੀ। ਜਿਸ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਤੁਸੀਂ ਜਗਤ ਦੇ ਉਤਪੱਤੀ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ, ਉਸ ਬਾਰੇ ਮੈਂ ਹੋਰ ਵੀ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। ਤੁਸੀਂ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਪ੍ਰਿਯਵ੍ਰਤ ਤੇ ਉਤਤਾਨਪਾਦ, ਦੋਵੇਂ ਸ੍ਵਾਯੰਭੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ, ਤੇ ਧ੍ਰੁਵ ਉਤਤਾਨਪਾਦ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ। ਪਰ, ਹੇ ਦੋ-ਵਾਰ ਜਨਮੇ! ਤੁਸੀਂ ਪ੍ਰਿਯਵ੍ਰਤ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਬਾਰੇ ਨਹੀਂ ਦੱਸਿਆ। ਮੈਂ ਉਹ ਵੀ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਦੱਸੋ।” ਪਰਾਸ਼ਰ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ, “ਪ੍ਰਿਯਵ੍ਰਤ ਨੇ ਕਰਦਮ ਦੀ ਧੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਬਣਾਇਆ; ਉਸ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਤੋਂ, ਹੇ ਰਾਜਨ! ਉਸ ਦੇ ਦਸ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ, ਤੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਵੀ। ਪ੍ਰਿਯਵ੍ਰਤ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਆਪਣੇ ਗਿਆਨ, ਸ਼ੌਰਯ, ਨਿਯਮ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਪ੍ਰੀਤ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਏ; ਹੁਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਸੁਣ। ਉਹ ਹਨ: ਆਗਨੀਧ੍ਰ, ਅਗਨਿਬਾਹੁ, ਵਪੁਸ਼ਮਾਨ, ਦ੍ਯੁਤਿਮਾਨ, ਮੇਧ, ਮੇਧਾਤਿਥਿ, ਭਵ੍ਯ, ਸਵਨ, ਤੇ ਹੋਰ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ। ਜੋਤਿਸ਼ਮਾਨ ਦਸਵਾਂ ਸੀ, ਤੇ ਸਤ੍ਯਨਾਮਾ ਵੀ ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ; ਇਹ ਸਭ ਪੁੱਤਰ ਬਲ ਤੇ ਵੀਰਤਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਮੇਧ, ਅਗਨਿਬਾਹੁ ਅਤੇ ਪੂਤ੍ਰ ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਠਾਵਾਨ ਰਹੇ; ਉਹ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਰੱਖਦੇ, ਤੇ ਰਾਜ ਪਦ ਵਿੱਚ ਮਨ ਨਹੀਂ ਲਾਇਆ। ਉਹ ਹਰ ਸਮੇਂ ਸ਼ੁੱਧ ਰਹਿੰਦੇ, ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਠੀਕ ਕਰਦੇ ਤੇ ਫਲ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦੇ। ਪ੍ਰਿਯਵ੍ਰਤ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸੱਤ ਮਹਾਨ-ਆਤਮਾ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸੱਤ ਮਹਾਂਦਵੀਪ ਵੰਡ ਦਿੱਤੇ। ਜੰਬੂਦਵੀਪ ਆਗਨੀਧ੍ਰ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ; ਪਲਕਸ਼ ਮਹਾਂਦਵੀਪ ਮੇਧਾਤਿਥਿ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ। ਵਪੁਸ਼ਮਾਨ ਨੂੰ ਸ਼ਾਲਮਲੀ ਦਾ ਰਾਜ ਦਿੱਤਾ, ਜੋਤਿਸ਼ਮਾਨ ਨੂੰ ਕੁਸ਼ ਮਹਾਂਦਵੀਪ ਦਾ ਰਾਜਾ ਬਣਾਇਆ। ਦ੍ਯੁਤਿਮਾਨ ਨੂੰ ਕ੍ਰੌਂਚ ਮਹਾਂਦਵੀਪ ਦਾ ਰਾਜਾ ਬਣਾਇਆ, ਭਵ੍ਯ ਨੂੰ ਸ਼ਾਕ ਮਹਾਂਦਵੀਪ ਦਿੱਤਾ। ਸਵਨ ਨੂੰ ਪੁਸ਼ਕਰ ਮਹਾਂਦਵੀਪ ਦਾ ਰਾਜਾ ਬਣਾਇਆ। ਆਗਨੀਧ੍ਰ, ਹੇ ਰਿਸ਼ੀ! ਜੰਬੂਦਵੀਪ ਦਾ ਰਾਜਾ ਬਣਿਆ; ਉਸ ਦੇ ਨੌਂ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ, ਜੋ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਵਰਗੇ ਸੀ। ਉਹ ਹਨ: ਨਾਭਿ, ਕਿੰਪੁਰੁਸ਼, ਹਰਿਵਰਸ਼, ਇਲਾਵ੍ਰਿਤ, ਰਮ੍ਯ, ਹਿਰਣਵਾਨ, ਛੇਵਾਂ ਕੁਰੁ, ਤੇ ਭਦ੍ਰਾਸ਼੍ਵ। ਹੋਰ ਇੱਕ ਕੇਤੁਮਾਲਾ ਸੀ, ਜੋ ਧਰਮਾਤਮਾ ਰਾਜਾ ਸੀ। ਹੁਣ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ! ਸੁਣੋ ਕਿ ਜੰਬੂਦਵੀਪ ਕਿਵੇਂ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ। ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਹਿਮਾਹ੍ਵਾਨ ਖੇਤਰ ਨਾਭਿ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ; ਹੇਮਕੂਟ ਖੇਤਰ ਕਿੰਪੁਰੁਸ਼ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ। ਤੀਜਾ ਨੈਸ਼ਧ ਖੇਤਰ ਹਰਿਵਰਸ਼ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ; ਇਲਾਵ੍ਰਿਤ ਨੂੰ ਮੈਰੂ ਪਰਵਤ, ਜੋ ਬਿਲਕੁਲ ਵਿਚਕਾਰ ਹੈ, ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਨੀਲ ਪਰਵਤ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲਾ ਖੇਤਰ ਰਮ੍ਯ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ; ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਦਾ ਸ਼੍ਵੇਤ ਖੇਤਰ ਹਿਰਣਵਾਨ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਸ਼੍ਰਿੰਗਵਾਨ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵਾਲਾ ਖੇਤਰ ਕੁਰੁ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ; ਮੈਰੂ ਦੇ ਪੂਰਬ ਵਾਲਾ ਭਦ੍ਰਾਸ਼੍ਵ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ। ਗੰਧਮਾਦਨ ਖੇਤਰ ਕੇਤੁਮਾਲਾ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਸ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਾਰੇ ਖੇਤਰ ਵੰਡੇ। ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰਾਜਾ ਬਣਾ ਕੇ, ਉਹ ਖੁਦ ਮਹਾਪਵਿੱਤਰ ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮ ਤੀਰਥ ਤੇ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਨ ਚਲੇ ਗਏ, ਹੇ ਮੈਤ੍ਰੇਯ!