ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਮਾਰੀਚੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸੰਤਾਨ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਰ ਪਲ ਨਵੇਂ ਜੀਵ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਰਹੇ। ਪਰ, ਦੂਜਾ-ਜਨਮੇ ਮੈਤ੍ਰੇਯਾ ਜੀ, ਸਮੇਂ ਦੇ ਬਿਨਾ, ਨ ਤਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਨ ਹੀ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਅਧਿਪਤੀਆਂ, ਨ ਹੀ ਕੋਈ ਜੀਵ ਰਚਨਾ ਕਰ ਸਕਦੇ। ਜਿਵੇਂ ਰਚਨਾ ਵਿੱਚ ਵਿਭਾਜਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਵੀ ਚਾਰ-ਭਾਗੀ ਵਿਭਾਜਨ ਹੋਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਸਤਵ ਗੁਣ ਤੋਂ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਜੀਵ ਰਚਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰਾ ਹਰੀ ਦਾ ਸਰੀਰ ਹੀ ਹੈ। ਅਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਚਲਣ ਵਾਲਾ ਜਾਂ ਅਚਲ ਜੀਵ ਨਸ਼ਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵਿਨਾਸ਼ੀ ਰੂਪ ਜਨਾਰਦਨ ਦਾ ਤੀਖਾ ਪਾਸਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਨਾਰਦਨ ਹੀ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਰਚਨਹਾਰ, ਰੱਖਨਹਾਰ ਅਤੇ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਰਚਨਾ, ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਦੇ ਸਮੇਂ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਇਹ ਤਿੰਨ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ unfold ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਕਿਰਿਆ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ। ਪਰ ਉਸ ਦਾ ਸਰਵੋਚ ਅਵਸਥਾ, ਵੱਡਾ, ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ। ਉਹ ਗਿਆਨ-ਰੂਪ, ਸਰਵ-ਵਿਆਪਕ, ਸਵ-ਚੇਤਨ, ਅਦਵਿਤੀਯ ਹੈ; ਉਸ ਦੀ ਵੀ ਚਾਰ-ਭਾਗੀ ਅਸਲੀਅਤ ਹੈ, ਜੋ ਪਰਮ-ਆਤਮਾ ਦੀ ਸੱਚੀ ਸਵਭਾਵ ਹੈ। ਮੈਤ੍ਰੇਯਾ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ਹੇ ਮਹਾਤਮਾ! ਮੈਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਚਾਰ-ਭਾਗੀ ਸਵਭਾਵ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪਰਮ-ਅਵਸਥਾ ਦੀ ਵਿਅਖਿਆ ਕਰੋ। ਪਾਰਾਸ਼ਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮੈਤ੍ਰੇਯਾ, ਕਾਰਣ, ਸਾਧਨ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਵਸਤੂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੋ ਚੁਕਾ ਹੈ। ਜੋ ਯੋਗੀ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਸਾਧਨ ਪ੍ਰਾਣ-ਆਯਾਮ ਆਦਿ ਹਨ; ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਵਸਤੂ ਪਰਮ-ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਆਉਣਾ ਨਹੀਂ। ਯੋਗੀ ਲਈ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਸਾਧਨਾਂ ਨੂੰ ਸਹਾਰਾ ਦਿੰਦਾ ਗਿਆਨ, ਇਹ ਬ੍ਰਹਮ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਭਾਗ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਹੈ। ਜੋ ਗਿਆਨ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਵਸਤੂ (ਪਰਮ-ਬ੍ਰਹਮ) ਨੂੰ ਸਹਾਰਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਦੂਜਾ ਭਾਗ ਹੈ। ਪਰ, ਅਦਵੈਤ ਗਿਆਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਾਧਨ ਅਤੇ ਵਸਤੂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਅੰਤਰ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਤੀਜਾ ਭਾਗ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨ ਗਿਆਨਾਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਕਾਰਾਤਮਕਤਾ ਦੁਆਰਾ ਪਰਦਰਸ਼ਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਆਤਮਾ ਦੀ ਅਸਲ ਸਵਭਾਵ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਨਿਸ਼ਕ੍ਰਿਆ, ਅਵਰਨਨਯ, ਕੇਵਲ ਵਿਆਪਕਤਾ-ਰੂਪ, ਅਦਵਿਤੀਯ, ਸਵ-ਅਨੁਭਵ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ, ਕੇਵਲ ਅਸਤਿਤਵ-ਰੂਪ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਾਂਤ, ਨਿਰਭੈ, ਸ਼ੁੱਧ, ਸਮਝਣ ਵਿੱਚ ਔਖਾ, ਨਿਰਭਰ; ਵਿਸ਼ਨੂ ਦਾ ਗਿਆਨ-ਰੂਪ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਗਿਆਨ ਦੀ ਸਮਾਪਤੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਯੋਗੀ ਪ੍ਰਲਯ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਮੋਹ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਉਹ ਬੀਜ-ਰਹਿਤ ਸਮਾਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਰਮ-ਅਵਸਥਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਨੂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸ਼ੁੱਧ, ਨਿਤ, ਸਰਵ-ਵਿਆਪਕ, ਅਵਿਨਾਸੀ ਅਤੇ ਹਰ ਤਿਆਗਯੋਗ ਵਸਤੂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ। ਉਹ ਪਰਮ-ਬ੍ਰਹਮ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਯੋਗੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜਿਸ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ, ਉਹ ਤਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਸਮਾਪਤ, ਦੁਖ ਖਤਮ, ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਪੂਰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਦੋ ਰੂਪ ਹਨ: ਸਾਕਾਰ ਅਤੇ ਨਿਰਾਕਾਰ; ਇਹ ਨਾਸਵੰਤ ਅਤੇ ਅਨਾਸਵੰਤ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹਨ। ਅਨਾਸਵੰਤ ਪਰਮ-ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ; ਨਾਸਵੰਤ ਇਹ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਦੀਆਂ ਲੋਹਾਂ, ਅੱਗ ਇੱਕ ਥਾਂ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਫੈਲ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਇਹ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਪਰਮ-ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ। ਉਸ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨੇੜਤਾ ਅਤੇ ਦੂਰਤਾ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਘਣਤਾ ਤੇ ਪਤਲਾਪਣ ਦਾ ਅੰਤਰ ਹੈ; ਇਹ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਹੈ, ਮੈਤ੍ਰੇਯਾ, ਜਿਵੇਂ ਲੋਹਾਂ ਵਿੱਚ। ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ, ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਨ, ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਮੁੱਖ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਦੇਵਤੇ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਡਕਸ਼ ਆਦਿ ਛੋਟੇ ਜੀਵ। ਫਿਰ ਮਨੁੱਖ, ਪਸ਼ੂ, ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ, ਪੰਛੀ, ਸਰਪ, ਅਤੇ ਪੌਦੇ, ਬੂਟੇ ਆਦਿ, ਸਭ ਛੋਟੇ ਤੇ ਛੋਟੇ ਜੀਵ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਅਨਾਸਵੰਤ, ਨਿਤ, ਵਾਸਤਵਿਕਤਾ, ਮਹਾ-ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਰੱਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਜਨਮ ਤੇ ਨਾਸ ਹੋਂਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਨੂ, ਸਾਰੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਪਰਮ-ਰੂਪ ਹੈ; ਉਸ ਦਾ ਸਾਕਾਰ-ਰੂਪ ਯੋਗੀ ਆਪਣੇ ਅਭਿਆਸ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਧਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਵੱਡਾ ਯੋਗ, ਸਾਧਨ-ਸਹਿਤ, ਬੀਜ-ਸਹਿਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਜਦੋਂ ਮਨ ਅਡੋਲ ਅਤੇ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਇਕਾਗ੍ਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਅਨੁਭਵ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਪਰਮ ਹੈ, ਬ੍ਰਹਮ ਦੀਆਂ ਮੁੱਖ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਤੋਂ ਬਾਦ, embodied-Brahman, ਹੇ ਭਾਗਸ਼ਾਲੀ, ਹਰੀ ਜੋ ਸਾਰੇ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੈ। ਉਸ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਗੂੰਥਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਹੇ ਰਿਸ਼ੀ; ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸੰਸਾਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹੀ ਸਾਰਾ ਵਿਸ਼ਵ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਨੂ, ਪਰਮ-ਪੁਰਸ਼, ਨਾਸਵੰਤ ਅਤੇ ਅਨਾਸਵੰਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਸਭ ਕੁਝ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਅ-ਪ੍ਰਕਟ ਪੁਰਸ਼, ਆਭੂਸ਼ਣ ਅਤੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੇ ਸਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਮੈਤ੍ਰੇਯਾ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਸਮਝਾਓ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂ, ਆਭੂਸ਼ਣ ਅਤੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੇ ਸਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਪਾਰਾਸ਼ਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਅਸੀਮ, ਸਰਵ-ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਉਹ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗਾ ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਵਸੀਸ਼ਠਾ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਹੇ ਭਾਗਸ਼ਾਲੀ। ਭਗਵਾਨ ਹਰੀ, ਕੌਸਤੁਭ ਰਤਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਸਵ-ਭਾਵ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਅਸਪৰ্শ, ਨਿਰਗੁਣ ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਹੈ। ਮੁੱਖ-ਬੁੱਧੀ ਵੀ ਮਾਧਵ ਵਿੱਚ ਗਦਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੈ, ਜਿਸ 'ਤੇ ਸ਼੍ਰੀਵਤਸ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਹੈ, ਅਤੇ ਅਨੰਤ ਦੁਆਰਾ ਸਹਾਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਪ੍ਰਭੂ ਤੱਤਵ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਅਤੇ ਦੋ-ਭਾਗੀ ਅਹੰਕਾਰ ਨੂੰ ਸ਼ੰਖ ਅਤੇ ਸ਼ਾਰੰਗ ਧਨੁਸ਼ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਮਨ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਚੰਚਲ ਅਤੇ ਹਵਾ ਵਾਂਗ ਤੇਜ਼ ਹੈ, ਚੱਕਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਵੈਜਯੰਤਿ ਮਾਲਾ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਪੰਜ ਰੂਪ ਹਨ ਅਤੇ ਗਦਾ-ਧਾਰੀ ਦੇ ਗਲ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਕਾਰਣਾਂ ਦਾ ਸੰਕਲਨ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਜੀਵ-ਮਾਲਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਦੂਜਾ-ਜਨਮੇ। ਸਾਰੀਆਂ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ, ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਕਰਮ ਦੀਆਂ, ਤੀਰਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹਨ; ਜਨਾਰਦਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਅਤੇ ਉਹ ਨਿਸ਼ਕਲੰਕ ਤਲਵਾਰ, ਜੋ ਅਚ੍ਯੁਤ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਗਿਆਨ ਹੀ ਹੈ, ਜੋ ਅਗਿਆਨ ਦੀ ਮਿਆਨ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਤ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਵਿੱਤਰ, ਗੂੜ੍ਹ, ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਸਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਰਚਨਾ, ਰੱਖਿਆ, ਵਿਨਾਸ਼, ਗਿਆਨ, ਆਭੂਸ਼ਣ, ਹਥਿਆਰ, ਅਤੇ ਜੀਵ-ਮਾਲਾ—all ਪ੍ਰਭੂ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਅੰਦਰ-ਅੰਦਰ woven ਹਨ, ਜੋ ਪਰਮ-ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੈ।